വായുപുരാണമ്

ത്രിംശന്മുഹൂര്ത്താനേ വാഹുരഹോരാത്രം ധ്രുവോ ഭ്രമന് । ഉഭയോഃ കാഷ്ഠയോര്മധ്യേ ഭ്രമതേ മണ്ഡലാനി സഃ ॥ ൫൦.

മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങൾക്കിടയിൽ അചഞ്ചലമായത് ചുറ്റുന്നു, അതാണ് ഒരു ദിവസം-രാത്രി. ആ രണ്ട് അറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ ചുറ്റുംവണ്ണം വലയം രൂപപ്പെടുന്നു.

കുലാലചക്രനാഭിസ്തു യഥാ തത്രൈവ വര്ത്തതേ। ധ്രുവസ്തഥാ ഹി വിജ്ഞേയസ്തത്രൈവ പരിവര്ത്തതേ ॥ ൫൦.

കുമ്മിയന്റെ ചക്രത്തിന്റെ നടുവിലെ അംശം എങ്ങനെ അതേ സ്ഥലത്ത് തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു, അങ്ങനെ തന്നെ അചഞ്ചലമായതും അവിടെയേയ്ക്ക് തന്നെ ചുറ്റുന്നു എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

ഉഭയോഃ കാഷ്ഠയോര്മധ്യേ ഭ്രമതോ മണ്ഡലാനി തു। ദിവാ നക്തഞ്ച സൂര്യസ്യ മന്ദാ ശീഘ്രാ ച വൈ ഗതിഃ ॥ ൫൦.

ആ രണ്ട് അറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ വലയം ചുറ്റുമ്പോൾ, സൂര്യന്റെ യാത്ര പകലിൽ ചിലപ്പോൾ മന്ദവും ചിലപ്പോൾ വേഗവുമാണ്; രാത്രിയിലും അതുപോലെ തന്നെയാണ്.

ഉത്തരേ പ്രക്രമേ ത്വിന്ദോ ര്ദിവാ മന്ദാ ഗതിഃ സ്മൃതാ। തഥൈവ ച പുനര്നക്തം ശീഘ്രാ സൂര്യസ്യ വൈ ഗതിഃ ॥ ൫൦.

ഉത്തരയാത്രയിൽ സൂര്യന്റെ പകൽ യാത്ര മന്ദമായതാണെന്ന് പറയുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ രാത്രിയിൽ സൂര്യന്റെ യാത്ര വേഗമാണ്.

ദക്ഷിണേ പ്രക്രമേ ചൈവ ദിവാ ശീഘ്രം വിധീയതേ । ഗതിഃ സൂര്യസ്യ നക്തം വൈ മന്ദാ ചാപി തഥാ സ്മൃതാ ॥ ൫൦.

ദക്ഷിണയാത്രയിൽ പകൽ സൂര്യന്റെ യാത്ര വേഗമാണ്; രാത്രിയിൽ അതു മന്ദമായതാണെന്ന് പറയുന്നു.

ഏവം ഗതിവിശേഷേണ വിഭജന് രാത്ര്യഹാനി തു। തഥാ വിചരതേ മാര്ഗം സമേന വിഷമേണ ച ॥ ൫൦.

ഇങ്ങനെ യാത്രയുടെ വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ് പകലും രാത്രിയും വേർതിരിക്കുന്നത്. വഴിയാത്ര ഒരുപോലെയും ഒരുപോലെ അല്ലാതെയും നടക്കുന്നു.

ലോകാലോകേ സ്ഥിതാ യേ തേ ലോകപാലാശ്ചതുര്ദിശമ്। അഗസ്ത്യശ്ചരതേ തേഷാമുപരിഷ്ടാജ്ജവേന തു । ഭജന്നസാവഹോരാത്രമേവങ്ഗതിവിശേഷണൈഃ ॥ ൫൦.

ലോകാലോകത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നാലു ദിക്കുകളിലെ ലോകപാലകർക്ക് മുകളിൽ അഗസ്ത്യൻ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ യാത്രയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് പകലും രാത്രിയും വിഭജിക്കുന്നത്.

ദക്ഷിണേ നാഗവീഥ്യായാം ലോകാലോകസ്യ ചോത്തരമ്। ലോകസന്താരകോ ഹ്യേഷ വൈശ്വാനരപഥാദ്ബഹിഃ ॥ ൫൦.

ദക്ഷിണ ഭാഗത്തുള്ള നാഗവീഥിയിലും ലോകാലോകത്തിന്റെ വടക്കൻ ഭാഗത്തും ലോകങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ വൈശ്വാനരപഥത്തിന് പുറത്താണ്.

പൃഷ്ഠേ യാവത് പ്രഭാ സൌഹീ പുരസ്താത് സമ്പ്രകാശതേ। പാര്ശ്വയോഃ പൃഷ്ഠതസ്താവല്ലോകാലോകസ്യ സര്വതഃ ॥ ൫൦.

പിന്നിൽ പ്രകാശം ഉള്ളതുവരെ അതു മുന്നിൽ തെളിയുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ഇരുവശത്തും പിന്നിലും ലോകാലോകത്തിൽ എല്ലായിടത്തും പ്രകാശം കാണാം.

യോജനാനാം സഹസ്രാണി ദശോര്ദ്ദ്വന്തൂച്ഛ്രിതോ ഗിരിഃ। പ്രകാശശ്ചാപ്രകാശശ്ച സര്വതഃ പരിമണ്ഡലഃ ॥ ൫൦.

പതിനായിരം യോജന ഉയരമുള്ള ഒരു പർവതമാണ് ഉയർന്നിരിക്കുന്നത്; അതിനെ ചുറ്റി മുഴുവൻ പ്രകാശവും അന്ധകാരവും വലയംപോലെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

നക്ഷത്രചന്ദ്രസൂര്യാശ്ച ഗ്രഹാസ്താരാഗണൈഃ സഹ। അഭ്യന്തരം പ്രകാശന്തേ ലോകാലോകസ്യ വൈ ഗിരേഃ ॥ ൫൦.

നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഗ്രഹങ്ങൾ, താരാഗണങ്ങൾ എന്നിവ ലോകാലോക പർവതത്തിന്റെ അകത്തളത്തിൽ പ്രകാശം പകരുന്നു.

ഏതാവാനേവ ലോകസ്തു നിരാലോകസ്ത്വതഃ പരമ്। ലോകാലോക ഏകധാ തു നിരാലോകസ്ത്വനേകധാ ॥ ൫൦.

ഇത്രയേ ഉള്ളൂ ലോകം; അതിനപ്പുറം അന്ധകാരമാണ്. ലോകാലോകം ഒറ്റയാണെങ്കിലും, അന്ധകാരത്തിന് അനേകം രൂപങ്ങളുണ്ട്.

ലോകാലോകന്തു സന്ധത്തേ യസ്മാത് സൂര്യഃ പരിഗ്രഹമ്। തസ്മാത്സന്ധ്യേതി താമാഹുരുഷാവ്യുഷ്ട്യോര്യദന്തരമ് । ഉഷാ രാത്രിഃ സ്മൃതാ വിപ്രൈര്വ്യുഷ്ടിശ്ചാപി ത്വഹഃ സ്മൃതമ് ॥ ൫൦.

ലോകാലോകം അതിന്റെ അതിരാണ്, കാരണം സൂര്യൻ അതിനെ ചുറ്റുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഉഷസ്സും പകലും തമ്മിലുള്ള ഇടവേളയെ സന്ധ്യ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഉഷസ്സിനെ പണ്ഡിതന്മാർ രാത്രി എന്നും, വ്യുഷ്ടിയെ പകൽ എന്നും പറയുന്നു.

സൂര്യം ഹി ഗ്രസമാനാനാം സന്ധ്യാകാലേ ഹി രക്ഷസാമ്। പ്രജാപതിനിയോഗേന ശാപസ്തേഷാം ദുരാത്മനാമ് । അക്ഷയത്വഞ്ച ദേഹസ്യ പ്രാപിതാ മരണം തഥാ ॥ ൫൦.

സന്ധ്യാകാലത്ത് സൂര്യനെ ദാനവന്മാർ വിഴുങ്ങാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, പ്രജാപതിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം അവ ദുഷ്ടന്മാർക്ക് ശാപം ലഭിച്ചു; അതിലൂടെ അവർക്കു ശരീരത്തിന്റെ അമരത്വവും മരണവും ഒരുപോലെ ലഭിച്ചു.

തിസ്രഃ കോട്യസ്തു വിഖ്യാതാ മന്ദേഹാ നാമ രാക്ഷസാഃ। പ്രാര്ഥയന്തി സഹസ്രാംശുമുദയന്തി ദിനേ ദിനേ। താപയന്തോ ദുരാത്മാനഃ സൂര്യമിച്ഛന്തി ഖാദിതുമ് ॥ ൫൦.

മൂന്ന് കോടി മന്ദേഹ എന്ന പേരിലുള്ള ദാനവന്മാർ പ്രസിദ്ധരാണ്; അവർ ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ളവനെ ദിവസേന തേടി എഴുന്നേറ്റു, ദുഷ്ടന്മാരെ പീഡിപ്പിച്ച് സൂര്യനെ വിഴുങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

അഥ സൂര്യസ്യ തേഷാഞ്ച യുദ്ധമാസീത് സുദാരുണമ്। തതോ ബ്രഹ്മാ ച ദേവാശ്ച ബ്രാഹ്മണാശ്ചൈവ സത്തമാഃ। സന്ധ്യേതി സമുപാസന്തഃ ക്ഷേപയന്തി മഹാജലമ് ॥ ൫൦.

അപ്പോൾ സൂര്യനും അവരും തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി. അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരും ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാരും സന്ധ്യയിൽ ആരാധന നടത്തി വലിയ ജലം ഒഴിക്കുന്നു.

ഓങ്കാരബ്രഹ്മസംയുക്തം ഗായത്ര്യാ ചാഭിമന്ത്രിതമ്। തേന ദഹ്യന്തി തേ ദൈത്യാ വജ്രഭൂതേന വാരിണാ ॥ ൫൦.

ഓംകാരവും ഗായത്രീയാൽ അഭിമന്ത്രിതമായതും ചേർത്ത്, അതിന്റെ ശക്തിയാൽ ആ ദാനവന്മാർ വജ്രംപോലെയുള്ള വെള്ളം കൊണ്ടു ദഹിക്കപ്പെടുന്നു.

തതഃ പുനര്മഹാതേജാ മഹാദ്യുതിപരാക്രമഃ. യോജനാനാം സഹ സ്രാണി ഊര്ദ്ധ്വമുത്തിഷ്ഠതേ ശതമ് ॥ ൫൦.

അതിനുശേഷം അത്യധികമായ തേജസ്സും ശക്തിയും ഉള്ളവൻ, കിരണങ്ങളോടൊപ്പം നൂറ് യോജന ദൂരം മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്നു.

തതഃ പ്രയാതി ഭഗവാന് ബ്രാഹ്മണൈഃ പരിവാരിതഃ। വാലഖില്യൈശ്ച മുനിഭിഃ കൃതാര്ഥൈഃ സമരീചിഭിഃ ॥ ൫൦.

അതിനുശേഷം, ഭഗവാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും, വാലഖില്യന്മാരായ സിദ്ധനായ മുനികളാൽ കിരണങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിച്ചും മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.

കാഷ്ഠാ നിമേഷാ ദശ പഞ്ച ചൈവ ത്രിംശച്ച കാഷ്ഠാ ഗണയേത് കലാന്തമ് । ത്രിംശത് കലാശ്ചൈവ ഭവേന്മുഹൂര്ത്തസ്തൈസ്ത്രിംശതാ രാത്ര്യഹനീ സമേതേ ॥ ൫൦.

പത്ത്, അഞ്ചു നിമിഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു കഷ്ടം; മുപ്പത് കഷ്ടങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു കല; മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തം; അങ്ങനെ മുപ്പത് മുഹൂർത്തം ചേർന്ന് ഒരു പകലും രാത്രിയും ആയി കണക്കാക്കുന്നു.

ഹ്രാസവൃദ്ധീ ത്വഹര്ഭാഗൈര്ദിവസാനാം യഥാക്രമമ്। സന്ധ്യാ മുഹൂര്തമാനന്തു ഹ്രാസേ വൃദ്ധൌ സമാ സ്മൃതാ ॥ ൫൦.

ദിവസങ്ങളുടെ കുറവും വർദ്ധനവും അവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ക്രമത്തിൽ നടക്കുന്നു. സന്ധ്യയുടെ കാലം ഒരു മുഹൂർത്തം ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; കുറയുമ്പോഴും വർദ്ധിക്കുമ്പോഴും അതു സമമാണ്.

ലേഖാപ്രഭൃത്യഥാദിത്യേ ത്രിമുഹൂര്ത്താഗതേ തു വൈ। പ്രാതസ്തനഃ സ്മൃതഃ കാലോ ഭാഗസ്ത്വഹ്നഃ സ പഞ്ചമഃ ॥ ൫൦.

ചന്ദ്രന്റെ ലേഖാ സ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ മൂന്നു മുഹൂർത്തം കടന്നപ്പോൾ ആ സമയത്തെ പ്രാതസ്തനമെന്നു വിളിക്കുന്നു; അതു പകലിന്റെ അഞ്ചാം ഭാഗമാണ്.

തസ്മാത് പ്രാതസ്തനാത്കാലാത് ത്രിമുഹൂര്ത്തസ്തു സങ്ഗവഃ। മധ്യാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്ത്തസ്തു തസ്മാത്കാലാച്ച സങ്ഗവാത് ॥ ൫൦.

ആ പ്രാതസ്തന സമയത്തിൽ നിന്ന് മൂന്നു മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ സങ്കവം; അതിൽ നിന്ന് വീണ്ടും മൂന്നു മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ മധ്യാഹ്നം വരുന്നു.

തസ്മാന്മധ്യന്ദിനാത് കാലാദപരാഹ്ന ഇതി സ്മൃതഃ । ത്രയ ഏവ മുഹൂര്ത്താസ്തു തസ്മാത് കാലാച്ച മധ്യമാത് ॥ ൫൦.

മധ്യാഹ്ന സമയത്തിൽ നിന്ന് അടുത്ത കാലം അപരാഹ്ണം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മൂന്നു മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ മധ്യകാലം വരുന്നു.

അപരാഹ്നേ വ്യതീപാതേ കാല- സായാഹ്ന ഉച്യതേ। ദശപഞ്ചമുഹൂര്ത്താദ്വൈ മുഹൂര്ത്താസ്ത്രയ ഏവ ച ॥ ൫൦.

അപരാഹ്ണം കഴിഞ്ഞാൽ സായാഹ്നം എന്നു ആ സമയത്തെ വിളിക്കുന്നു; പത്തും അഞ്ചും മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ മൂന്നു മുഹൂർത്തം കൂടി ഉണ്ടാകുന്നു.

ദശപഞ്ചമുഹൂര്ത്തം വൈ അഹര്വിഷുവതി സ്മൃതമ്। ദശപഞ്ചമുഹൂര്ത്താദ്വൈ രാത്രിന്ദിവമിതി സ്മൃതമ് ॥ ൫൦.

പത്തും അഞ്ചും മുഹൂർത്തങ്ങൾ പകൽവിഷുവം എന്നു കണക്കാക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് പത്തും അഞ്ചും മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞാൽ പകലും രാത്രിയും അങ്ങനെ കണക്കാക്കുന്നു.

വര്ധ്ധതേ ഹ്രസതേ ചൈവ അയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ। അഹസ്തു ഗ്രസതേ രാത്രിം രാത്രിസ്തു ഗ്രസതേ ത്വഹഃ ॥ ൫൦.

ദക്ഷിണായനത്തിലും ഉത്തരായനത്തിലും വർദ്ധനവും കുറവുമാണ് നടക്കുന്നത്; പകൽ രാത്രിയെ ഗ്രസിക്കുന്നു, രാത്രി പകലിനെ ഗ്രസിക്കുന്നു.

ശരദ്വസന്തയോര്മധ്യേ വിഷുവന്തദ്വിഭാവ്യതേ। അഹോരാത്രം കലാശ്ചൈവ സപ്ത സോമഃ സമശ്രുതേ ॥ ൫൦.

ശരത്കാലത്തെയും വസന്തത്തെയും ഇടയിൽ വിഷുവം തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു; പകലും രാത്രിയും അവയുടെ ഭാഗങ്ങളും ഏഴാണ്, ചന്ദ്രനും അങ്ങനെ തന്നെ, ശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ.

തഥാ പഞ്ചദശാഹാനി പക്ഷ ഇത്യാഭിധീയതേ। ദ്വൌ പക്ഷൌ ച ഭവേന്മാസോ ദ്വൌ മാസാവന്തരാവൃതുഃ। ഋതുത്രയമയനം സ്യാദ്ദ്വൈഽയനേ വര്ഷമുച്യതേ ॥ ൫൦.

അങ്ങനെ, പതിനഞ്ച് ദിവസങ്ങൾ ഒരു പക്ഷം എന്നു വിളിക്കുന്നു; രണ്ട് പക്ഷങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു മാസം, രണ്ട് മാസം ചേർന്ന് ഒരു ঋതു, മൂന്ന് ঋതുക്കൾ ചേർന്ന് ഒരു അയനം, രണ്ട് അയനങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു വർഷം എന്നു പറയുന്നു.