വിരാധസ്യ ച ക്രൂരസ്യ പുരമുല്കാമുഖസ്യ ച। ഹേമകസ്യ ച നാഗസ്യ തഥാ പാണ്ഡുരകസ്യ ച ॥ ൫൦.
ക്രൂരനായ വിരാധന്റെയും, ഉൽകാമുഖന്റെയും, നാഗനായ ഹേമകന്റെയും, പാണ്ഡുരകന്റെയും നഗരങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
മണിമന്ത്രസ്യ ച പുരം കപിലസ്യ ച മന്ദിരമ്। നന്ദസ്യ ചോരഗപതേര്വിശാലസ്യ ച മന്ദിരമ് ॥ ൫൦.
മണിമന്ത്രന്റെയും, കപിലന്റെയും, ഉരഗരാജാവായ നന്ദന്റെയും, വിശാലന്റെയും വാസസ്ഥലങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
ഏവം പുരസഹസ്രാണി നാഗദാനവരക്ഷസാമ്। തൃതീയേഽസ്മിസ്തലേ വിപ്രാഃ പീതഭൌമേ ന സംശയഃ ॥ ൫൦.
ഇങ്ങനെ നാഗന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും റാക്ഷസന്മാരുടെയും ആയിരക്കണക്കിന് നഗരങ്ങൾ ഈ മൂന്നാം നിലയിൽ, പീതവർണ്ണമുള്ള ഭൂമിയിൽ, സംശയമില്ലാതെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, മഹർഷിമാരേ.
ചതുര്ഥേ ദൈത്യസിംഹസ്യ കാലനേമേര്മഹാത്മനഃ। ഗജകര്ണസ്യ ച പുരം നഗരം കുഞ്ജരസ്യ ച ॥ ൫൦.
നാലാം നിലയിൽ മഹാത്മാവായ ദൈത്യരാജാവായ കാലനേമിയുടെയും, ഗജകർണ്ണന്റെയും, കുഞ്ചരന്റെയും നഗരങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ ച പുരം സുമാലേര്ബഹുവിസ്തരമ്। മുഞ്ജസ്യ ലോകനാഥസ്യ വൃകവക്ത്രസ്യ ചാലയമ് ॥ ൫൦.
റാക്ഷസരാജാവായ സുമാലിയുടെ വിശാലമായ നഗരവും, ലോകനാഥനായ മുന്ജന്റെയും, വൃകവക്ത്രന്റെയും വാസസ്ഥലങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്.
ബഹുയോജനസാഹസ്രം ബഹുപക്ഷിസമാകുലമ് । നഗരം വൈനതേയസ്യ ചതുര്ഥേഽസ്മിന് രസാതലേ ॥ ൫൦.
ആയിരക്കണക്കിന് യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന, അനേകം പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞ ഒരു നഗരം നാലാം പാതാളഭാഗത്തിൽ വൈനതേയന്റേതാണ്.
പഞ്ചമേ ശര്കരാഭൌമേ ബഹുയോജനവിസ്തൃതേ। വിരോചനസ്യ നഗരം ദൈത്യസിംഹസ്യ ധീമതഃ ॥ ൫൦.
അഞ്ചാം നിലയിൽ, ചെളിക്കല്ലുപോലെയുള്ള വിശാലമായ ഭൂമിയിൽ, ധീരനായ ദൈത്യരാജാവായ വിരോചനന്റെയും നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
വൈഢൂര്യ്യസ്യാഗ്നിജിഹ്വസ്യ ഹിരണ്യാക്ഷസ്യ ചാലയമ്। പുരഞ്ച വിദ്യുജ്ജിഹ്വസ്യ രാക്ഷസസ്യ ച ധീമതഃ ॥ ൫൦.
വൈഡൂര്യന്റെയും, അഗ്നിജിഹ്വയുടെയും, ഹിരണ്യാക്ഷന്റെയും, ധീരനായ റാക്ഷസനായ വിദ്യുജ്ജിഹ്വയുടെയും നഗരങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
മഹാമേഘസ്യ ച പുരം രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ ശാലിനഃ। കര്മ്മാരസ്യ ച നാഗസ്യ സ്വസ്തികസ്യ ജയസ്യ ച ॥ ൫൦.
മഹാമേഘന്റെയും, റാക്ഷസരാജാവായ ശാലിയുടെയും, നാഗനായ കർമാരന്റെയും, സ്വസ്തികന്റെയും ജയന്റെയും നഗരങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
ഏവം പുരസഹസ്രാണി നാഗദാനവരക്ഷസാമ്। പഞ്ചമേഽപി തഥാ ജ്ഞേയം ശര്കരാനിലയേ സദാ ॥ ൫൦.
ഇങ്ങനെ നാഗന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും റാക്ഷസന്മാരുടെയും ആയിരക്കണക്കിന് നഗരങ്ങൾ അഞ്ചാം നിലയിലും, ചെളിക്കല്ല് നിറഞ്ഞ ഭൂമിയിൽ, എപ്പോഴും നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയണം.
ഷഷ്ഠേ തലേ ദൈത്യപതേഃ കേസരേര്നഗരോത്തമമ്। സുപര്വ്വണഃ സുലോമ്നശ്ച നഗരം മഹിഷസ്യ ച। രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ ച പുരമുത്ക്രോശസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ ൫൦.
ആറാം നിലയിൽ ദൈത്യരാജാവായ കേസരിയുടെ ഉത്തമമായ നഗരവും, സുപർവ്വണന്റെയും, സുലോമ്നന്റെയും, മഹിഷന്റെയും, മഹാത്മാവായ റാക്ഷസരാജാവായ ഉത്ക്രോഷന്റെയും നഗരങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തത്രാസ്തേ സുരസാപുത്രഃ ശതശീര്ഷോ മുദാ യുതഃ। കശ്യപസ്യ സുതഃ ശ്രീമാന് വാസുകിര്നാമ നാഗരാട് ॥ ൫൦.
അവിടെ സുരസയുടെ മകനായ, അനേകം തലകളുള്ള, സന്തോഷം നിറഞ്ഞ, കശ്യപന്റെ പുത്രനും മഹത്വമുള്ളവനുമായ വാസുകി എന്ന നാഗരാജാവ് വസിക്കുന്നു.
ഏവം പുരസഹസ്രാണി നാഗദാനവരക്ഷസാമ് । ഷഷ്ഠേ തലേഽസ്മിന് വിഖ്യാതേ ശിലാഭൌമേ രസാതലേ ॥ ൫൦.
ഇങ്ങനെ പ്രശസ്തമായ ആറാം തലത്തിലുള്ള രസാതലത്തിൽ, നാഗന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും ആയിരക്കണക്കിന് നഗരങ്ങൾ കല്ലുകൊണ്ടുള്ള ഭൂമിയിൽ പടർന്നിരിക്കുന്നു.
സപ്തമേ തു തലേ ജ്ഞേയം പാതാലേ സര്വ്വപശ്ചിമേ । പുരം ബലേഃ പ്രമുദിതം നരനാരീസമാകുലമ് ॥ ൫൦.
ഏഴാമത്തെ തലത്തിൽ, പാശ്ചാത്യ ദിക്കിൽ അന്ത്യമായ പാതാളത്തിൽ, ബാലിയുടെ ആനന്ദഭരിതമായ പുരം, പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും നിറഞ്ഞതായിരിക്കുന്നു.
അസുരാശീവിഷൈഃ പൂര്ണമുദ്ധൃതൈര്ദ്ദേവശത്രുഭിഃ। മുചുകുന്ദസ്യ ദൈത്യസ്യ തത്ര വൈ നഗരം മഹത് ॥ ൫൦.
അവിടെ, ദൈത്യനായ മുചുകുന്ദന്റെ മഹാനഗരം, അസുരന്മാരും വിഷമുള്ള പാമ്പുകളും ദേവശത്രുക്കളും നിറഞ്ഞതാണ്.
അനേകൈര്ദിതിപുത്രാണാം സമുദീര്ണൈര്മഹാപുരൈഃ। തഥൈവ നാഗനഗരൈഋദ്ധിമദ്ഭിഃ സഹസ്രശഃ ॥ ൫൦.
അതു പോലെ തന്നെ, ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരുടെ വലിയ നഗരങ്ങൾ പലതും അവിടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, സമൃദ്ധിയായ ആയിരക്കണക്കിന് നാഗനഗരങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
ദൈത്യാനാം ദാനവാനാഞ്ച സമുദീര്ണൈ ര്മഹാപുരൈഃ। ഉദീര്ണൈ രാക്ഷസാവാസൈരനേകൈശ്ച സമാകുലമ് ॥ ൫൦.
ദൈത്യന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും വലിയ നഗരങ്ങൾ അവിടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, അനവധി രാക്ഷസവാസങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്.
പാതാലാന്തേ ച വിപ്രേന്ദ്രാ വിസ്തീര്ണേ ബഹുയോജനേ। ആസ്തേ രക്താരവിന്ദാക്ഷോ മഹാത്മാ ഹ്യജരാമരഃ ॥ ൫൦.
പാതാളത്തിന്റെ അറ്റത്ത്, വിശാലമായ സ്ഥലത്ത്, അനേകം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിൽ, ചുവന്ന താമരപ്പൂക്കളെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള, മഹാത്മാവായ, വൃദ്ധിയും മരണമില്ലാത്തവൻ വസിക്കുന്നു.
ധൌതശങ്ഖോദരവപുര്നീലവാസാ മഹാഭുജഃ। വിശാലഭോഗോ ദ്യുതിമാംശ്ചിത്രമാലാധരോ ബലീ ॥ ൫൦.
അവന്റെ ശരീരം കഴുകിയ ശംഖംപോലെയാണ്, നീലവസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, ശക്തമായ ഭുജങ്ങൾ, വിശാലമായ പാമ്പുപാളികൾ, പ്രകാശം നിറഞ്ഞ മുഖം, അത്ഭുതകരമായ മാല ധരിച്ചവൻ, ശക്തനാണ്.
രുക്മശ്രൃങഗാവദാതേന ദീപ്താസ്യേന വിരാജതാ। പ്രഭുര്മുഖസഹസ്രേണ ശോഭതേ വൈ സ കുണ്ഡലീ ॥ ൫൦.
പൊന്നുപോലുള്ള കിരീടം, കറുത്തതും ദീപ്തമായതുമായ മുഖം, ആയിരം മുഖങ്ങളോടെ, ആ കുണ്ഡലിയായവൻ അതീവ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്നു.
സ ജിഹ്വാമാലയാ ദേവോ ലോലജ്വാലാനലാര്ചിഷാ। ജ്വാലാമാലാപരിക്ഷിപ്തഃ കൈലാസ ഇവ ലക്ഷ്യതേ ॥ ൫൦.
അവൻ, തീപോലുള്ള ജ്വാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, നാവുകളുടെ മാലയുള്ള ദേവൻ, അഗ്നിജ്വാലകൾ കുലുങ്ങുന്നവൻ, കൈലാസപർവ്വതംപോലെ ദൃശ്യമാണ്.
സ തു നേത്രസഹസ്രേണ ദ്വിഗുണേന വിരാജതാ। ബാലസൂര്യ്യാഭിതാമ്രേണ ശോഭതേ സ്നിഗ്ധമണ്ഡലഃ ॥ ൫൦.
അവൻ ആയിരം കണ്ണുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഇരട്ടമായ പ്രകാശത്തോടെ, ഉദയസൂര്യന്റെ ചുവപ്പുപോലുള്ള നിറം, മൃദുലമായ വട്ടം അതീവ മനോഹരമാണ്.
തസ്യ കുന്ദേന്ദുവര്ണസ്യ അക്ഷമാലാ വിരാജതേ । തരുണാദിത്യമാലേവ ശ്വേതപര്വ്വതമൂര്ദ്ധനി ॥ ൫൦.
കുണ്ടും ചന്ദ്രനും പോലെയുള്ള വെളുത്തതായ അവന്റെ തലയിൽ, കണ്ണുകളുടെ മാല, പുതുമയുള്ള സൂര്യൻപോലെ, വെള്ളപർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ തിളങ്ങുന്നു.
ജടാകരാലോ ദ്യുതിമാന് ലക്ഷ്യതേ ശയനാസനേ। വിസ്തീര്ണ ഇവ മേദിന്യാം സഹസ്രശിഖരോ ഗിരിഃ ॥ ൫൦.
ജടകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട പ്രകാശമുള്ളവൻ, ഭൂമിയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആയിരം ശിഖരങ്ങളുള്ള ഒരു പർവ്വതംപോലെ, വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നവനായി കാണപ്പെടുന്നു.
മഹാഭോഗൈര്മഹാഭാഗൈര്മഹാനാഗൈര്മഹാബലൈഃ। ഉപാസ്യതേ മഹാതേജാ മഹാനാഗപതിഃ സ്വയമ് ॥ ൫൦.
മഹാഭാഗ്യശാലികളും ശക്തരും മഹാനാഗങ്ങളും മഹാഭോഗങ്ങളുമുള്ള പാമ്പുകൾ ആ മഹാതേജസ്വിയായ മഹാനാഗപതിയെ ആരാധിക്കുന്നു.
സ രാജാ സര്വനാഗാനാം ശേഷോ നാമ മഹാദ്യുതിഃ। സാ വൈഷ്ണവീ ഹ്യഹിതനുര്മര്യാദായാം വ്യവസ്ഥിതാ ॥ ൫൦.
അവൻ എല്ലാ നാഗന്മാരുടെയും രാജാവായ ശേഷനാണ്, മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ; അവൻ വാസുദേവന്റെ പാമ്പായും അതിരായും നിലകൊള്ളുന്നു.
സപ്തൈവമേതേ കഥിതാ വ്യവഹാര്യാ രസാതലാഃ । ദേവാസുരമഹാനാഗരാക്ഷസാധ്യുഷിതാഃ സദാ ॥ ൫൦.
ഇങ്ങനെ ഈ ഏഴ് രസാതലങ്ങൾ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മഹാനാഗന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും എല്ലായ്പോഴും വസിക്കുന്നവയാണെന്ന് വിവരണം ചെയ്തു.
അതഃപരമനാലോക്യമഗമ്യം സിദ്ധസാധുഭിഃ। ദേവാ മാനപ്യവിദിതം വ്യവഹാരവിവര്ജ്ജിതമ് ॥ ൫൦.
ഇതിനു അപ്പുറം, സിദ്ധന്മാരോ സന്മാർഗ്ഗികളോ കാണാനോ എത്താനോ കഴിയാത്ത, ദേവന്മാർക്കുപോലും അറിയപ്പെടാത്ത, ഇടപാടുകളൊന്നുമില്ലാത്ത ഒരു പ്രദേശം ഉണ്ട്.
പൃഥിവ്യഗ്ന്യമ്ബുവായൂനാം നഭസശ്ച ദ്വിജോത്തമാഃ। മഹത്ത്വമേവമൃഷിഭിര്വര്ണ്യതേ നാത്ര സംശയഃ ॥ ൫൦.
പ്രിയ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഭൂമി, അഗ്നി, ജലം, വായു, ആകാശം എന്നിവയുടെ മഹത്വം ഇതുപോലെ തന്നെ ഋഷികൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
അത ഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി സൂര്യാചന്ദ്രമസോര്ഗതിമ്। സൂര്യാചന്ദ്രമസാവേതൌ ഭ്രമന്തൌ യാവദേവ തു। പ്രകാശതഃ സ്വഭാഭിസ്തൌ മണ്ഡലാഭ്യാം സമാസ്ഥിതൌ ॥ ൫൦.
ഇനി ഞാൻ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്ന് വിശദമായി പറയും; അവ രണ്ടും തങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ, തത്തുല്യമായ വട്ടത്തിൽ നിലകൊണ്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു.