ഏതാവാന് സന്നിവേശസ്തു മയാ ശക്യഃ പ്രഭാവിതു മ്। ഏതാവദേവ ശ്രോതവ്യം സന്നിവേശേ തു പാര്ഥിവ ।। ൪൯.
ഇത്രയോളം ക്രമീകരണം മാത്രമേ എനിക്ക് നിർവഹിക്കാൻ കഴിയൂ. ഭൂമിയിലെ ക്രമീകരണത്തെക്കുറിച്ച് ഇത്രയേറെ മാത്രം കേൾക്കേണ്ടതുണ്ട്.
സപ്ത പ്രകൃതയസ്ത്വേതാ ധാരയന്തി പരസ്പരമ്। താസ്വല്പപരിമാണേന പ്രസങ്ഖ്യാതുമിഹോച്യതേ। അസങ്ഖ്യേയാഃ പ്രകൃതയസ്തിര്യഗൂര്ദ്ധ്വമധശ്ച യാഃ ।। ൪൯.
ഈ ഏഴു പ്രകൃതികളും പരസ്പരം പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. അവയിൽ ചെറിയ അളവുള്ളവയെ ഇവിടെ എണ്ണാം, പക്ഷേ അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും മുകളിലേക്കും താഴേക്കും വ്യാപിക്കുന്ന പ്രകൃതികൾ അനന്തമായവയാണ്.
താരകാസന്നിവേശശ്ച യാവദ്ദിവ്യം തു മണ്ജലമ്। മര്യാദാസന്നിവേശസ്തു ഭൂമേസ്തദനുമണ്ഡലമ്। അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി പൃഥിവ്യാം വൈ ദ്വിജോത്തമാഃ ।। ൪൯.
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം ദിവ്യമണ്ഡലത്തോളം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ അതിരുകൾ അതിന്റെ തന്നെ മണ്ഡലത്തോളം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന് അപ്പുറം ഭൂമിയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വീണ്ടും വിശദീകരിക്കാം, ഉത്തമ ദ്വിജന്മാരേ.
അധഃപ്രമാണമൂര്ദ്ധ്വഞ്ച വര്ണ്യമാനം നിബോധത। പൃഥിവീ വായുരാകാശമാപോ ജ്യോതിശ്ച പഞ്ചമമ്। അനന്തധാതവോ ഹ്യേതേ വ്യാപകാസ്തു പ്രകീര്തിതാഃ ॥ ൫൦.
ഇപ്പോൾ താഴെയും മുകളിലെയും അളവ് കേൾക്കൂ: ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ജലം, അഞ്ചാമത്തേത് പ്രകാശം—ഇവയെല്ലാം അനന്തമായും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്.
ജനനീ സര്വഭൂതാനാം സര്വ ഭൂതധരാ ധരാ। നാനാജനപദാകീര്ണാ നാനാധിഷ്ഠാനപത്തനാ ॥ ൫൦.
ഭൂമി എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും മാതാവാണ്, എല്ലാം താങ്ങുന്നവളാണ്. അനേകം ജനപദങ്ങൾകൊണ്ടും, അനേകം നഗരങ്ങളാലും ഭൂമി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
നാനാനദനദീശൈലാ നൈകജാതിസമാകുലാ। അനന്താ ഗീയതേ ദേവീ പൃഥിവീ ബഹുവിസ്തരാ ॥ ൫൦.
അനേകം നദികളും മലകളും, അനേകം ജീവജാലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായ, അനന്തവും വിശാലവുമായ ഭൂമിദേവിയെ പാടുന്നു.
നദീനദസമുദ്രസ്ഥാസ്തഥാ ക്ഷുദ്രാശ്രയാഃ സ്ഥിതാഃ। പര്വതാകാശസംസ്ഥാശ്ച അന്തര്ഭൂമിഗതാശ്ച യാഃ ॥ ൫൦.
നദികളിലും, പുഴകളിലും, സമുദ്രങ്ങളിലും താമസിക്കുന്നവരും, ചെറിയ ഇടങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവരും, പർവതങ്ങളിൽക്കും ആകാശത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നവരും, ഭൂമിക്കടിയിലുമുള്ളവരും ഇവർ എല്ലാവരും ഇവിടെ ഉണ്ട്.
ആപോഽനന്താശ്ച വിജ്ഞേയാസ്തഥാഗ്നിഃ സര്വലൌകികഃ। അനന്തഃ പഠ്യതേ ചൈവ വ്യാപകഃ സര്വസമ്ഭവഃ ॥ ൫൦.
ജലങ്ങൾ അനന്തമായവയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. അതുപോലെ, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും അഗ്നി അനന്തവും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും എല്ലാത്തിന്റെയും ഉറവിടവുമാണ്.
തഥാകാശമനാലമ്ബം രമ്യം നാനാശ്രയം സ്മൃതമ്। അനന്തം പ്രഥിതം സര്വം വായുശ്ചാകാശസമ്ഭവഃ ॥ ൫൦.
അങ്ങനെ തന്നെ, ആകാശം ആധാരമില്ലാത്തതും മനോഹരവും വിവിധതരം വാസസ്ഥലങ്ങളുള്ളതും എന്നാണ് കരുതുന്നത്. അതു അനന്തവും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുമാണ്. വായു ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ആപഃ പൃഥിവ്യാമുദകേ പൃഥിവീ ചോപരി സ്ഥിതാ। ആകാശഞ്ചാപരമധഃ പുനര്ഭൂമിഃ പുനര്ജ്ജലമ് ॥ ൫൦.
ജലം ഭൂമിക്കുള്ളിലുണ്ട്; ഭൂമി ജലത്തിനുമുകളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനുമുകളിൽ ആകാശം, താഴെ വീണ്ടും ഭൂമി, പിന്നെയും ജലം എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം.
ഏവമന്തമനന്തസ്യ ഭൌതികസ്യ ന വിദ്യതേ। പുരാ സുരൈരഭിഹിതം നിശ്ചിതന്തു നിബോധത ॥ ൫൦.
ഇങ്ങനെ, അനന്തമായ ഈ ഭൗതികലോകത്തിന്റെ അതിരുകൾക്ക് ഒരു പരിധിയുമില്ല. ദേവന്മാർ മുമ്പ് ഇതിനെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്; ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ ഈ ഉറപ്പായ സത്യത്തെ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
ഭൂമിര്ജലമഥാകാശമിതി ജ്ഞേയാ പരമ്പരാ। സ്ഥിതിരേഷാ തു വിജ്ഞേയാ സപ്തമേഽസ്മിന് രസാതലേ ॥ ൫൦.
ഭൂമി, ജലം, പിന്നെ ആകാശം എന്നിങ്ങനെയാണ് പരമ്പര അറിയേണ്ടത്. ഈ ക്രമം ഏഴാമത്തെ ഭാഗമായ രസാതലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതാണ്.
ദശയോജനസാഹസ്രമേകഭൌമം രസാതലമ്। സാധുഭിഃ പരിവിഖ്യാതമേകൈകം ബഹുവിസ്തരമ് ॥ ൫൦.
പത്തായിരം യോജനങ്ങൾ നീളമുള്ള ഒന്നാം ഭൂഗർഭഭാഗമാണ് രസാതലം. ഓരോ ഭാഗവും വിശാലവും മഹത്വം നിറഞ്ഞതുമാണ്, സദാചാരികൾക്കിടയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.
പ്രഥമമതലഞ്ചൈവ സുതലന്തു തതഃ പരമ്। തതഃ പരതരം വിദ്യാദ്വിതലം ബഹുവിസ്തരമ് ॥ ൫൦.
ആദ്യം അതലം, അതിന് ശേഷം സുതലം, അതിനുശേഷം വളരെ വിശാലമായ വിതലം എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം.
തതോ ഗഭസ്തലം നാമ പരതശ്ച മഹാതലമ്। ശ്രീതലഞ്ച തതഃ പ്രാഹുഃ പാതാലം സപ്തമംസ്മൃതമ് ॥ ൫൦.
അതിനുശേഷം ഗഭസ്തലം എന്ന ഭാഗം, അതിന് മുകളിലായി മഹാതലം, പിന്നെ ശ്രിതലം, ഏഴാമത്തേതായി പാതാളം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
കൃഷ്ണഭൌമഞ്ച പ്രഥമം ഭൂമിഭാഗഞ്ച കീര്ത്തിതമ്। പാണ്ഡുഭൌമം ദ്വിതീയന്തു തൃതീയം രക്തമൃത്തികമ് ॥ ൫൦.
ആദ്യഭാഗം കറുത്ത മണ്ണാണ്, ഭൂമിയുടെ ഈ ഭാഗം ഇങ്ങനെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. രണ്ടാമത്തേത് വെളുത്ത മണ്ണും, മൂന്നാമത്തേത് ചുവന്ന മണ്ണുമാണ്.
പീതഭൌമഞ്ചതുര്ഥന്തു പഞ്ചമം ശര്കരാതലമ്। ഷഷ്ഠം സിലാമയഞ്ചൈവ സൌവര്ണം സപ്തമന്തലമ് ॥ ൫൦.
നാലാമത്തേത് മഞ്ഞ മണ്ണും, അഞ്ചാമത്തേത് കല്ല് നിറഞ്ഞതും, ആറാമത്തേത് പാറകളും, ഏഴാമത്തേത് പൊന്നുമാണ്.
പ്രഥമേ തു തലേ ഖ്യാതമസുരേന്ദ്രസ്യ മന്ദിരമ്। നമുചേരിന്ദ്രശത്രോര്ഹി മഹാനാദസ്യ ചാലയമ് ॥ ൫൦.
ആദ്യഭാഗത്തിൽ അസുരാധിപന്റെ മഹാലയം പ്രശസ്തമാണ്; ഇന്ദ്രശത്രുവായ നമുചിയുടെ വാസസ്ഥലവും മഹാനാദന്റെ ഭവനവും അവിടെയുണ്ട്.
പുരഞ്ച ശങ്കുകര്ണസ്യ കബന്ധസ്യ ച മന്ദിരമ്। നിഷ്കുലാദസ്യ ച പുരം പ്രഹൃഷ്ടജനസങ്കുലമ് ॥ ൫൦.
അവിടെ ശങ്കുകർണ്ണന്റെ നഗരം, കബന്ധന്റെ ഭവനം, സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾക്കുള്ള നിഷ്കുലാദന്റെ നഗരം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
രാക്ഷസസ്യ ച ഭീമസ്യ ശൂലദന്തസ്യ ചാലയമ്। ലോഹിതാക്ഷകലിങ്ഗാനാം നഗരം ശ്വാപദസ്യ തു ॥ ൫൦.
അവിടെ ഭീമനെന്ന രാക്ഷസന്റെ വാസസ്ഥലവും, ശൂലദന്തന്റെ ഭവനവും, ലോഹിതാക്ഷനും കലിംഗനും ഉള്ള നഗരം, ശ്വാപദന്റെ പട്ടണവും ഉണ്ട്.
ധനഞ്ജയസ്യ ച പുരം മാഹേന്ദ്രസ്യ മഹാത്മനഃ । കാലിയസ്യ ച നാഗസ്യ നഗരം കലസസ്യ ച ॥ ൫൦.
അവിടെ ധനഞ്ജയന്റെ നഗരം, മഹാത്മാവായ മഹേന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥലം, കാളിയ എന്ന പാമ്പിന്റെ നഗരം, കലസയുടെ നഗരം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഏവം പുരസഹസ്രാണിം നാഗദാനവരക്ഷസാമ്। തലേ ജ്ഞേയാനി പ്രഥമേ കൃഷ്ണഭൌമേ ന സംശയഃ ॥ ൫൦.
ഇങ്ങനെ, കറുത്ത മണ്ണിലുള്ള ആദ്യഭാഗത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് നാഗന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
ദ്വിതീയേഽപി തലേ വിപ്രാ ദൈത്യേന്ദ്രസ്യ സുരക്ഷസഃ। മഹാജമ്ഭസ്യ ച തഥാ നഗരം പ്രഥമസ്യ തു ॥ ൫൦.
രണ്ടാമത്തെ ഭാഗത്തും, മഹർഷികളേ, ദൈത്യാധിപനായ സുരക്ഷസിന്റെ നഗരം, മഹാജംഭന്റെ നഗരം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഹയഗ്രീവസ്യ കൃഷ്ണസ്യ നികുമ്ഭസ്യ ച മന്ദിരമ്। ശങ്ഖാഖ്യേയസ്യ ച പുരം നഗരം ഗോമുഖസ്യ ച ॥ ൫൦.
അവിടെ ഹയഗ്രീവന്റെ ഭവനം, കൃഷ്ണന്റെ ഭവനം, നികുംബന്റെ ഭവനം, ശംഖന്റെ നഗരം, ഗോമുഖന്റെ പട്ടണം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
രാക്ഷസസ്യ ച നീലസ്യ മേഘസ്യ ക്രഥനസ്യ ച। പുരഞ്ച കുരുപാദസ്യ മഹോഷ്ണീഷസ്യ ചാലയമ് ॥ ൫൦.
രാക്ഷസനായ നീലന്റെയും, മേഘന്റെയും, ക്രഥനന്റെയും, കുറുപാദന്റെയും, മഹോഷ്ണീഷന്റെയും നഗരങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
കമ്ബലസ്യ ച നാഗസ്യ പുരമശ്വതരസ്യ ച। കദ്രുപുത്രസ്യ ച പുരം തക്ഷകസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ ൫൦.
കമ്പല എന്ന നാഗന്റെയും, അശ്വതരന്റെയും, കട്രുവിന്റെ മകനായ മഹാത്മാവായ തക്ഷകന്റെയും നഗരങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
ഏവം പുരസഹസ്രാണി നാഗദാനവരക്ഷസാമ്। ദ്വിതീയേഽസ്മിന് തലേ വിപ്രാഃ പാണ്ഡുഭൌമേ ന സംശയഃ ॥ ൫൦.
ഇങ്ങനെ നാഗന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും റാക്ഷസന്മാരുടെയും ആയിരക്കണക്കിന് നഗരങ്ങൾ ഈ രണ്ടാം നിലയിൽ, പാണ്ഡു നിറമുള്ള ഭൂമിയിൽ, സംശയമില്ലാതെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, മഹർഷിമാരേ.
തൃതീയേ തു തലേഖ്യാതം പ്രഹ്ലാദസ്യ മഹാത്മനഃ। അനുഹ്ലാദസ്യ ച പുരം ദേത്യേന്ദ്രസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ ൫൦.
മൂന്നാം നിലയിൽ മഹാത്മാവായ പ്രഹ്ലാദന്റെയും, ദൈത്യരാജാവായ അനുഹ്ലാദന്റെയും നഗരങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
താരകാഖ്യസ്യ ച പുരം പുരം ത്രിശിരസസ്തഥാ। ശിശുമാരസ്യ ച പുരം ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകുലമ് ॥ ൫൦.
താരകന്റെയും, അതുപോലെ ത്രിശിരസ്സിന്റെയും, സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ശിശുമാരന്റെയും നഗരങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
ച്യവനസ്യ ച വിജ്ഞേയം രാക്ഷസസ്യ ച മന്ദിരമ്। രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ ച പുരംകുമ്ഭിലസ്യ ഖരസ്യച ॥ ൫൦.
ച്യവനന്റെയും, ഒരു റാക്ഷസന്റെയും, റാക്ഷസരാജാവായ കുംഭിലന്റെയും, ഖരന്റെയും നഗരങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.