പുണ്ഡരീകാപയോദാ ച തസ്മാന്നദ്യൌ വിനിര്ഗതേ। ശ്വേതാത് പ്രഭവതേ പുണ്യം സരസ്തൂത്തരമാനസമ് ।। ൪൭.
പയോദം, പുണ്ടരീകം എന്നീ തടാകങ്ങളിൽ നിന്ന് രണ്ട് നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു: പുണ്ടരീകയും പയോദയും. ശ്വേതപർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉത്തരം മാനസം എന്ന പുണ്യമായ തടാകം ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
ജ്യോത്സ്നാ ച മൃഗകാന്താ ച തസ്മാദ്ദ്വേ സംബഭൂവതുഃ। മധുമത്സരഃ പുണ്യഞ്ച പഝമീനദ്വിജാകുലമ് ।। ൪൭.
അത് മുതൽ ജ്യോത്സ്നയും മൃഗകാന്തയും എന്ന രണ്ട് നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. അവിടെ പജ്ഹമീനും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ പുണ്യമായ മധുമത് എന്ന തടാകമുണ്ട്.
കല്പവൃക്ഷസമാകീര്ണം മധുവത്സര്വതഃ സുഖമ്। രുദ്രകാന്തമിതി ഖ്യാതം നിര്മിതം തദ്ഭവേന തു ।। ൪൭.
അവിടെ കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, എല്ലായിടത്തും തേൻ നിറഞ്ഞു, സുഖകരമായ ആ സ്ഥലം ഭവൻ സൃഷ്ടിച്ച രുദ്രകാന്തം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
അന്യേ ചാപ്യത്ര വിഖ്യാതാഃ പഝമീനദ്വിജാകുലാഃ। നാമ്നാ രുദ്രാജയാ നാമ ദ്വാദശോദധിസന്നിഭാഃ ।। ൪൭.
ഇവിടെ പജ്ഹമീനും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ മറ്റു പ്രശസ്തമായവയും ഉണ്ട്; അവയ്ക്ക് രുദ്രാജയ എന്ന പേരാണ്, അവ പന്ത്രണ്ടും സമുദ്രംപോലെ വിശാലമാണ്.
തേഭ്യഃ ശാന്താ ച മാധ്വീ ച ദ്വേ നദ്യൌ സമ്ബഭൂവതുഃ। യനി കിമ്പുരുഷാദ്യാനി തേഷു ദേവോ ന വര്ഷതി ।। ൪൭.
അവയിൽ നിന്ന് ശാന്തയും മാധ്വിയും എന്ന രണ്ട് നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. കിംപുരുഷ മുതലായ ദേശങ്ങളിൽ ദേവന്മാർ മഴവിട്ടുന്നില്ല.
ഉദ്ഭിദ്യാന്യുദകാന്യത്ര പ്രവഹന്തി സരിദ്വരാഃ। ഋഷഭോ ദുന്ദുഭിശ്ചൈവ ധൂമ്രശ്ചൈവ മഹാഗിരിഃ ।। ൪൭.
അവിടെ ഉറവകളും മറ്റു ജലസ്രോതസ്സുകളും ഒഴുകുന്നു; ഉത്തമമായ നദികൾ: ഋഷഭം, ദുന്ദുഭി, ധൂമ്രം എന്ന മഹാപർവതം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
പൂര്വായതാ മഹഭാഗാ നിമ്നഗാ ലവണാമ്ഭസി। ചന്ദ്രകങ്കസ്തഥാ പ്രാണോ മഹാനഗ്നിഃ ശിലോച്ചയഃ। ഉദഗ്യാതാ ഉദീച്യാന്താ അവഗാഢാ മഹോദധിമ് ।। ൪൭.
കിഴക്കോട്ട് നീളുന്ന മഹാഭാഗമായ നദികൾ ഉപ്പു നിറഞ്ഞ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു: ചന്ദ്രകങ്ക, പ്രാണ, മഹാഗ്നി, ശിലക്കൂമ്പാരം; വടക്കോട്ട് നീളുന്നവ വടക്കൻ സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നു.
സോമകശ്ച വരാഹശ്ച നാരദശ്ച മഹീധരഃ। പ്രതീചീമായതാസ്തേ വൈ പ്രവിഷ്ടാ ലവണോദധിമ് ।। ൪൭.
സോമക, വരാഹ, നാരദ എന്ന മഹാപർവതങ്ങൾ പടിഞ്ഞാറോട്ട് നീളുന്നു; അവ ഉപ്പു നിറഞ്ഞ സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നു.
ചക്രോ ബലാഹകശ്ചൈവ മൈനാകശ്ചൈവ പര്വതഃ। ആയതാസ്തേ മഹാശൈലാഃ സമുദ്രം ദക്ഷിണം പ്രതി। ചന്ദ്രമൈനാകയോര്മധ്യേവിദിശം ദക്ഷിണാം പ്രതി ।। ൪൭.
ചക്രം, ബാലാഹകം, മൈനാകം എന്ന മഹാശൈലങ്ങൾ തെക്കോട്ട് സമുദ്രത്തിലേക്ക് നീളുന്നു. ചന്ദ്രനും മൈനാകത്തിനും ഇടയിൽ തെക്കൻ ദിശയാണു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
തത്ര സംവര്ത്തകോ നാമ സോഽഗ്നിഃ പിബതി തജ്ജലമ്। നാമ്നാ സമുദ്രപഃ ശ്രീമാനൌര്വഃ സ വഡവാമുഖഃ ।। ൪൭.
അവിടെ സംവർത്തകമെന്നു പേരുള്ള അഗ്നി ആ ജലം കുടിക്കുന്നു. സമുദ്രപ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ ശ്രേഷ്ഠനായ ഔർവൻ, അതാണ് വഡവാമുഖം.
ദ്വാദശൈതേ പ്രവിഷ്ടാ ഹി പര്വതാ ലവണോദധിമ്। മഹേന്ദ്രഭയവിത്രസ്താഃ പക്ഷച്ഛേദഭയാത്തദാ। യദേതദൄശ്യതേ ചന്ദ്രേ ശ്വേതേ കൃഷ്ണശശാകൃതിഃ ।। ൪൭.
ഈ പന്ത്രണ്ടു പർവതങ്ങൾ മഹേന്ദ്രഭയത്താലും ചിറകു മുറിയുമെന്ന ഭയത്താലും ഉപ്പു നിറഞ്ഞ സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ചന്ദ്രനിൽ കാണുന്ന വെളുത്തതിൽ കറുത്ത മുയൽ ആകൃതിയിലുള്ള അടയാളം ഇതിന്റെ ഫലമാണ്.
ഭാരതസ്യ തു വര്ഷസ്യ ഭേദാസ്തേ നവ കീര്തിതാഃ। ഇഹോദിതസ്യ ദൃശ്യന്തേ തഥാന്യേഽന്യത്ര നോദിതേ ।। ൪൭.
ഭാരതവർഷത്തിന്റെ വിഭജനങ്ങൾ ഒമ്പതാണെന്ന് പറയുന്നു. ഇവിടെ പറഞ്ഞവ കാണപ്പെടുന്നു; പറയാത്ത മറ്റു വിഭജനങ്ങൾ മറ്റിടങ്ങളിലുണ്ട്.
ഉത്തരോത്തരമേതേഷാം വര്ഷമുദ്ദിശ്യതേ ഗുണൈഃ। ആരോഗ്യായുഃ പ്രമാണാഭ്യാം ധര്മതഃ കാമതോഽര്ഥതഃ ।। ൪൭.
ഇവിടെയുള്ള ഓരോ പ്രദേശവും ആരോഗ്യവും ആയുസ്സും അളവും ധർമ്മവും ആഗ്രഹവും സമ്പത്തും എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടാണ് പരസ്പരം വ്യത്യാസപ്പെടുന്നത്.
സമന്വിതാനി ഭൂതാനി ഗുണൈ രേതൈസ്തു ഭാഗതഃ। വസന്തി നാനാജാതീനി തേഷു വര്ഷേഷു താനി വൈ। ഇത്യേഷാഽധാരയത് സര്വം പൃത്വീ വിശ്വം ജഗത്സ്ഥിതാ ।। ൪൭.
ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവികൾക്ക് വിവിധ ഗുണങ്ങളും സന്താനോത്പാദനശേഷിയും ഉണ്ട്; അവിടങ്ങളിൽ പലതരം ജാതികൾ താമസിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭൂമി മുഴുവൻ ലോകത്തെയും താങ്ങി നില്ക്കുന്നു.
ദക്ഷിണേനാപി വര്ഷസ്യ ഭാരതസ്യ നിബോധത। ദശയോജനസാഹസ്രം സമതീത്യ മഹാര്ണവമ് ।। ൪൮.
ഭാരതം എന്ന പ്രദേശത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തെക്കുറിച്ച് ഇനി കേൾക്കൂ; മഹാസമുദ്രം കടന്ന് പത്തായിരം യോജന ദൂരം പോയാൽ അവിടെയാണ്.
ത്രീണ്യേവ തു സഹസ്രാണി യോജനാനാം സമായതമ്। അതസ്ത്രിഭാഗവിസ്തീര്ണം നാനാപുഷ്പഫലോദയമ് ।। ൪൮.
അവിടെ മൂവായിരം യോജന മാത്രം വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്, അതും മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി പടർന്നിരിക്കുന്നു; പലതരം പുഷ്പങ്ങളും പഴങ്ങളും ധാരാളമായി ലഭ്യമാണ്.
വിദ്യുത്വന്തം മഹാശൈലം തത്രൈകം കുലപര്വതമ്। യേന കൂടതടൈര്നൈകൈസ്തദ്ദ്വീപം സമലംകൃതമ് ।। ൪൮.
അവിടെ ഒരു വലിയ മലനിരയുണ്ട്, മിന്നൽ പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതും, മലകളിൽ പ്രധാനവുമായതും, പല കൂറ്റൻ കൊമ്പുകളും അരികുകളും കൊണ്ട് ആ ദ്വീപ് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രസന്നസ്വാദുസലിലാസ്തത്ര നദ്യഃ സഹസ്രശഃ। വാപ്യസ്തസ്യ തു ദ്വീപസ്യ പ്രവൃത്താ വിമലോദകാഃ ।। ൪൮.
അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് നദികൾ സുതാര്യമുള്ള മധുരജലത്തോടെ ഒഴുകുന്നു; ആ ദ്വീപിലെ കുളങ്ങൾക്കും ശുദ്ധജലം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തസ്യ ശൈലസ്യ ഛിദ്രേഷു വിസ്തീര്ണേഷ്വായതേഷു ച। അനേകേഷു സമൃദ്ധാനി നാനാകാരാണി സര്വ്വശഃ ।। ൪൮.
ആ മലയുടെ വിശാലവും നീളമുള്ള പൊക്കിളുകളിൽ പലവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള സമൃദ്ധമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും കാണാം.
നരനാരീസമാഢ്യാനി മുദിതാനി മഹാന്തി ച। തേഷാം തലപ്രവേശാനി സഹസ്രാണി ശതാനി ച ।। ൪൮.
അവിടെയുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങൾ പുരുഷന്മാരിലും സ്ത്രീകളിലും സമൃദ്ധമാണ്, സന്തോഷത്തോടെയും വലിപ്പത്തിലും വലിയവയാണ്; അവയുടെ അടിത്തറയിൽ പ്രവേശനങ്ങൾ നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും ഉണ്ട്.
പുരാണി സന്നിവിഷ്ടാനി പര്വതാന്തര്ഗതാനി ച। സുസമ്ബദ്ധാനി ചാന്യോന്യമേകദ്വാരാണി ചാന്യഥ ।। ൪൮.
പഴയ നഗരങ്ങൾ ആ മലയുടെ അകത്തും പരസ്പരം നല്ല ബന്ധത്തിലുമാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്; ചിലത് ഒറ്റവാതിലോടും മറ്റുള്ളവ വ്യത്യസ്ത ക്രമത്തിലും ഉണ്ട്.
ദീര്ഘശ്മശ്രുധരാത്മാനോ നീലാ മേഘസമപ്രഭാഃ। ജാതമാത്രാഃ പ്രജാസ്തത്ര അശീതിപരമായുഷഃ ।। ൪൮.
അവിടെയുള്ളവർക്ക് ദീർഘമായ താടിയും ശരീരവും ഉണ്ട്, നിറം കറുത്ത മേഘംപോലെയാണ്; അവിടെ ജനിക്കുന്നവർക്ക് എൺപത് വയസ്സുവരെ ആയുസ്സുണ്ട്.
ശാഖാമൃഗസധര്മാണഃ ഫലമൂലാശിനസ്തഥാ। ഗോധര്മാണോ ഹ്യനിര്ദിഷ്ടാഃ ശൌചാചാരവിവര്ജിതാഃ ।। ൪൮.
അവർ ശാഖകളിൽ താമസിക്കുന്ന മൃഗങ്ങളെപ്പോലെയാണ്, പഴവും മൂലയും ഭക്ഷ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു; അവരുടെ ആചാരങ്ങൾ വ്യക്തമല്ല, ശുദ്ധിയും നല്ല പെരുമാറ്റവും അവർക്കില്ല.
തദ്ദ്വീപം താദൃശൈഃ പൂര്ണം മനുജൈഃ ക്ഷുദ്രമാനുഷൈഃ । ഏവമേതേഽന്തരദ്വീപാ വ്യാഖ്യാതാ ആനുപൂര്വശഃ ।। ൪൮.
അവിടത്തെ ദ്വീപ് ഇത്തരത്തിലുള്ള ചെറുതായ ശരീരമുള്ള മനുഷ്യരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ആന്തരദ്വീപുകൾ ക്രമമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടു.
വിംശത്ര്രിംശച്ച പഞ്ചാശത് ഷഷ്ട്യശീതിഃ ശതം തഥാ। സഹസ്രമപി ചാപ്യുക്തം യോജനാനാം സമന്തതഃ ।। ൪൮.
ഇരുപത്, മുപ്പത്, അമ്പത്, അറുപത്, എൺപത്, നൂറ്, ആയിരം എന്നിങ്ങനെ എല്ലാ ദിശകളിലുമുള്ള യോജനങ്ങൾ ഇവിടെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
വിസ്തീര്ണാശ്ചായതാശ്ചൈവ നാനാസത്ത്വസമാകുലാഃ। ബര്ഹിണദ്വീപപര്വാണി ക്ഷുദ്രദ്വീപാഃ സഹസ്രശഃ ।। ൪൮.
അവ വലിയതും നീളമുള്ളതുമായ ദ്വീപുകളാണ്, പലതരം ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ബർഹിണദ്വീപും അനേകം ചെറുദ്വീപുകളും ആയിരക്കണക്കിന് ഉണ്ട്.
ജമ്ബൂദ്വീപപ്രദേശാത്തു ഷഡന്യേ വിവിധാശ്രയാഃ। അത്ര ദ്വീപാഃ സമാഖ്യാതാ നാനാരത്നാകരാഃ ക്ഷിതൌ ।। ൪൮.
ജംബൂദ്വീപിന്റെ പ്രദേശം ഒഴികെ, മറ്റു ആറു ദ്വീപുകൾ വിവിധ വാസസ്ഥലങ്ങളോടെയാണ്; ഭൂമിയിലെ ഈ ദ്വീപുകൾ പലതരം രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടു സമ്പന്നമാണ്.
അങ്ഗദ്വീപം യമദ്വീപം മലയദ്വീപമേവ ച। ശങ്ഖദ്വീപം കുശദ്വീപം വരാഹദ്വീപമേവ ച ।। ൪൮.
അംഗദ്വീപ്, യമദ്വീപ്, മലയദ്വീപ്, ശംഖദ്വീപ്, കുശദ്വീപ്, വരാഹദ്വീപ് എന്നിവയും ഉണ്ട്.
അങ്ഗദ്വീപം നിബോധ ത്വം നാനാസങ്ഘസമാകുലമ്। നാനാമ്ലേച്ഛഗണാകീര്ണം തദ്ദ്വീപം ബഹുവിസ്തരമ് ।। ൪൮.
ഇനി വിവിധ കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും അനേകം വിദേശജാതികൾക്കു വാസസ്ഥലമായതുമായ, വിശാലമായ അംഗദ്വീപിനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ഹേമവിദ്രുമപൂര്ണാനാം രത്നാനാമാകരം ക്ഷിതൌ। നദീശൈലവനൈശ്ചിത്രം സന്നിഭം ലവണാമ്ഭസാ ।। ൪൮.
അത് സ്വർണ്ണവും വിദ്യുത്പുഷ്പവും രത്നങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭൂമിയിലെ ഖനിയാണ്; നദികളും മലകളും കാടുകളും കൊണ്ടു മനോഹരമായതും ഉപ്പുള്ള വെള്ളം ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുമാണ്.