വായുപുരാണമ്

ദിവിച്ഛായാപഥോ യസ്തു അനുനക്ഷത്രമണ്ഡലമ് । ദൃശ്യതേ ഭാസ്വരോ രാത്രൌ ദേവീ ത്രിപഥഗാ തു സാ ।। ൪൭.

ആകാശത്തിൽ നക്ഷത്രമണ്ഡലത്തിന് അപ്പുറത്തേക്ക് അവളുടെ പ്രകാശപഥം രാത്രിയിൽ ദീപ്തിയായി കാണപ്പെടുന്നു; അതാണ് ദേവിയായ ത്രിപഥഗാ.

അന്തരിക്ഷം ദിവഞ്ചൈവ ഭാവയന്തീ ഭുവങ്ഗതാ। ഭവോത്തമാങ്ഗേ പതിതാ സംരുദ്ധാ യോഗമായയാ ।। ൪൭.

അവൾ ആകാശത്തിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും സഞ്ചരിച്ച് ഇരുവിടത്തെയും നിറച്ചു; ശിവന്റെ തലയിൽ പതിച്ചപ്പോൾ, അവൾ യോഗമായയാൽ തടയപ്പെട്ടു.

തസ്യാ യേ ബിന്ദവഃ കേചിത് ക്രുദ്ധായാഃ പതിതാഃ ക്ഷിതൌ। കൃതം ബിന്ദുസരസ്തത്ര തതോ ബിന്ദുസരഃ സ്മൃതമ് ।। ൪൭.

അവളുടെ ചില തുള്ളികൾ കോപത്തോടെ ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു; അവിടെയാണ് ഒരു തടാകം രൂപപ്പെട്ടത്. അതിനാൽ അതിനെ ബിന്ദുസരസ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

തതോ നിരുദ്ധാ ദേവീ സാ ഭവേന സ്മയതാ കില। ചിന്തയാമാസ മനസാ ശങ്കരക്ഷേപണം പ്രതി ।। ൪൭.

അപ്പോൾ ശിവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ അവളെ തടഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവി മനസ്സിൽ ശങ്കരനിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെടാമെന്ന് ആലോചിച്ചു.

ഭിത്ത്വാ വിശാമി പാതാലം സ്രോതസാ ഗൃഹ്യ ശങ്കരമ്। ജ്ഞാത്വാ തസ്യാ അഭിപ്രായം ക്രൂരം ദേവ്യാ ചികീര്ഷിതമ് ।। ൪൭.

അവൾ 'ഞാൻ പാതാളം തുരന്ന് ശങ്കരനെ എന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ കൊണ്ടുപോകാം' എന്ന് വിചാരിച്ചു; എന്നാൽ അവളുടെ ക്രൂരമായ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കി ശിവൻ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു.

തിരോഭാവയിതും ബുദ്ധിരാസീദങ്ഗേഷു താം നദീമ്। തസ്യാവലേപം തം ബുദ്ധ്വാ നദ്യാഃ ക്രുദ്ധസ്തു ശങ്കരഃ। നിരുധ്യ തു ശിരസ്യേനാം വേഗേന പതിതാം ഭുവി ।। ൪൭.

അവളെ തന്റെ അവയവങ്ങളിൽ ലയിപ്പിക്കണമെന്ന് ശിവൻ തീരുമാനിച്ചു; അവളുടെ അഹങ്കാരം അറിഞ്ഞ്, ശിവൻ കോപത്തോടെ അവളെ തലയിൽ തന്നെ തടഞ്ഞു.

ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു ദൃഷ്ട്വാ രാജാനമഗ്രതഃ। ധമനീസന്തതം ക്ഷീണം ക്ഷുധാപരിഗതേന്ദ്രിയമ് ।। ൪൭.

അവസാനിക്കാത്ത ക്ഷയവും വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച ഇന്ദ്രിയങ്ങളുമായി രാജാവിനെ മുന്നിൽ കണ്ടപ്പോൾ, അവന്റെ ദമനികൾ തെളിഞ്ഞു നിന്നു.

അനേന തോഷിതശ്ചാഹം നദ്യര്ഥം പൂര്വമേവ ഹി। ബുദ്ധ്വാസ്യ വരദാനം തു കോപം നിയതവാംസ്തു സഃ ।। ൪൭.

അവൻ ഗംഗയുടെ കാരണത്താൽ എന്നെ സന്തോഷിപ്പിച്ചുവെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞു; അവനു മുമ്പ് ഞാൻ വരം നൽകിയതറിഞ്ഞ്, എന്റെ കോപം ഞാൻ നിയന്ത്രിച്ചു.

ബ്രഹ്മണോ ഹി വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രതിജ്ഞാധാരണം പ്രതി। തതോ വിസര്ജയാമാസ സംരുദ്ധാം സ്വേന തേജസാ। നദീം ഭഗീരഥസ്യാര്ഥേ തപസോഗ്രേണ തോഷിതഃ ।। ൪൭.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പ്രതിജ്ഞ പാലിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത മനസ്സിലാക്കി, ഭഗീരഥന്റെ കടുത്ത തപസ്സിൽ സന്തോഷിച്ച ശിവൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ തടഞ്ഞുനിന്ന നദിയെ വിട്ടയച്ചു.

തതോ വിസൃജ്യമാനായാഃ സ്രോതസ്തത്സപ്തതാങ്ഗതമ്। ത്രയഃ പ്രാചീമഭിമുഖം പ്രതീചീം ത്രയഃ ഏവ തു ।। ൪൭.

അവളെ വിട്ടയക്കുമ്പോൾ അവളുടെ പ്രവാഹം ഏഴ് ശാഖകളായി വിഭജിച്ചു; മൂന്നു കിഴക്കോട്ട്, മൂന്നു പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകി.

നദ്യാഃ സ്രോതസ്തു ഗങ്ഗായാഃ പ്രത്യപദ്യത സപ്തധാ। നലിനീ ഹ്രാദിനീ ചൈവ പാവനീ ചൈവ പ്രാഗ്ഗതാ ।। ൪൭.

ഗംഗയുടെ പ്രവാഹം ഏഴ് ഭാഗങ്ങളായി മാറി; നളിനി, ഹ്രാദിനി, പാവനി എന്നിവ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകി.

സീതാ ചക്ഷുശ്ച സിന്ധുശ്ച പ്രതീചീം ദിശമാക്ഷിതാഃ। സപ്തമീ ത്വനുഗാ താസാം ദക്ഷിണേന ഭഗീരഥീ ।। ൪൭.

സീത, ചക്ഷു, സിന്ധു എന്നിവ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകി; ഏഴാമത്തേത് ഭഗീരഥി അവയുടെ പിന്നാലെ തെക്കോട്ട് ഒഴുകി.

തസ്മാദ്ഭാഗീരഥീ യാ സാ പ്രവിഷ്ടാ ലവണോദധിമ്। സപ്തൈതാ ഭാവയന്തീഹ ഹിമാഹ്വം വര്ഷമേവ തു ।। ൪൭.

അതിനാൽ ഭഗീരഥി ലവണസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഈ ഏഴ് നദികളും ഹിമാഹ്വം എന്ന പ്രദേശത്തെ പോഷിപ്പിച്ച് മഴയായി മാറി.

പ്രസൂതാഃ സപ്ത നദ്യസ്താഃ ശുഭാ ബിന്ദുസരോദ്ഭവാഃ। നാനാദേശാന് ഭാവയന്ത്യോ മ്ലേച്ഛപ്രായാംശ്ച സര്വശഃ ।। ൪൭.

ബിന്ദുസരസിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ഈ ഏഴ് പുണ്യനദികൾ വിവിധ ദേശങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു; അവയിൽ പലതും വിദേശികൾ താമസിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളിലാണ്.

ഉപഗച്ഛന്തി താഃ സര്വാ യതോ വര്ഷതി വാസനഃ। സിരിന്ധ്രാന് കുന്തലാംശ്ചീനാന് ബര്ഭരാന് യവസാന് ദ്രുഹാന് ।। ൪൭.

മഴപെയ്യുന്നിടങ്ങളിലേക്കാണ് ഈ നദികൾ എല്ലാം എത്തുന്നത്: സിരിന്ദ്രൻ, കുന്തലൻ, ചീനൻ, ബർഭരൻ, യവസൻ, ദ്രുഹൻ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക്.

രുഷാണാംശ്ച കുണിന്ദാംശ്ച അങഗലോകവരാശ്ച യേ। കൃത്വാ ദ്വിധാ സിന്ധുമരും സീതാഗാത്പശ്ചിമോദധിമ് ।। ൪൭.

രുഷന്മാരെയും കുണിന്ദന്മാരെയും അങ്കദേശത്തെയും ലോകവരന്മാരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി, സീതാ നദി സിന്ധുമരുഭൂമിയെ രണ്ടായി വിഭജിച്ച് പടിഞ്ഞാറൻ കടലിലെത്തുകയായിരുന്നു.

അഥ ചീനമരൂംശ്ചൈവ നങ്ഗണാന് സര്വമൂലികാന് । സാധ്രാംസ്തു ഷാരാംസ്തമ്പാകാന് പഹ്നവാന് ദരദാന് ശകാന്। ഏതാന് ജനപദാന് ചക്ഷുഃ സ്രാവയന്തീ ഗതോദധിമ് ।। ൪൭.

അതിനുശേഷം ചൈനക്കാരെയും മരുവാസികളെയും നംഗണന്മാരെയും മുഴുവൻ മൂലികരെയും, കൂടാതെ സാധ്രന്മാരെയും ഷാരന്മാരെയും തമ്പാകന്മാരെയും പഹ്നവന്മാരെയും ദരദന്മാരെയും ശകന്മാരെയും, ഈ ജനപദങ്ങളെ ചക്ഷു നദി ഒഴുകി കടലിലെത്തിച്ചു.

ദരദാംശ്ച സകാംശ്മീരാന് ഗാന്ധാരാന് വരപാന് ഹ്രദാന്। ശിവപൌരാനിന്ദ്രഹാസാന് വദാതീംശ്ച വിസര്ജയാന് ।। ൪൭.

ദരദന്മാരെയും ശകന്മാരെയും കശ്മീരികളെയും ഗന്ധാരന്മാരെയും വരപന്മാരെയും ഹ്രദന്മാരെയും ശിവപുരവാസികളെയും ഇന്ദ്രഹാസവാസികളെയും വദാതിമാരെയും അവൾ കടന്നു പോയി.

സൈന്ധവാന് രന്ധ്രകരകാന് ഭ്രമരാഭീരരോഹകാന് । ശുനാമുഖാംശ്ചോര്ദ്ധ്വമനൂന് സിദ്ധചാരണസോവിതാന് ।। ൪൭.

സൈന്ധവന്മാരെയും രന്ധ്രന്മാരെയും കരകന്മാരെയും ഭ്രമരന്മാരെയും അഭീരന്മാരെയും രോഹകന്മാരെയും ശുനാമുഖന്മാരെയും, കൂടാതെ വടക്കൻ അനുവാസികളെയും സിദ്ധന്മാരെയും ചാരണന്മാരെയും സോവിമാരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി.

ഗന്ധര്വാന് കിന്നരാന് യക്ഷാന് രക്ഷോവിദ്യാധരോരഗാന്। കലാപഗ്രാമകാംശ്ചൈവ പാരദാന് സീഗണാന് ഖസാന് ।। ൪൭.

ഗന്ധർവന്മാരെയും കിന്നരന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും വിദ്യാധരന്മാരെയും നാഗന്മാരെയും, കൂടാതെ കലാപഗ്രാമവാസികളെയും പാർദന്മാരെയും സീഗണന്മാരെയും ഖസന്മാരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി.

കിരാതാംശ്ച പുലിന്ദാംശ്ച കുരൂന് സഭരതാനപി। പഞ്ചാലകാശിമാത്സ്യാംശ്ച മഗധാങ്ഗാംസ്തഥൈവ ച ।। ൪൭.

കിരാതന്മാരെയും പുലിന്ദന്മാരെയും കുരുവാസികളെയും ഭാരതന്മാരെയും, കൂടാതെ പഞ്ചാലന്മാരെയും കാശിവാസികളെയും മത്സ്യന്മാരെയും മഗധന്മാരെയും അങ്കദേശത്തെയും ഉൾപ്പെടുത്തി.

ബ്രഹ്മോത്തരാംശ്ച വങ്ഗാംശ്ച താമലിപ്താംസ്തഥൈവ ച। ഏതാന് ജനപദാനാര്യാന് ഗങ്ഗാ ഭാവയതേ ശുഭാന് ।। ൪൭.

ബ്രഹ്മോത്തരന്മാരെയും വംഗന്മാരെയും താമലിപ്തവാസികളെയും, ഈ ശുദ്ധമായ ജനപദങ്ങളെ ദിവ്യമായ ഗംഗാ നദി പോഷിപ്പിക്കുന്നു.

തതഃ പ്രതിഹതാ വിന്ധ്യേ പ്രവിഷ്ടാ ദക്ഷിണോദദിമ്। തതക്ഷ്വാഹ്ലാദിനീ പുണ്യാ പ്രാചീനാഭിമുഖീ യയൌ ।। ൪൭.

വിംധ്യപർവതത്തിൽ തടയപ്പെട്ടതിനു ശേഷം, അവൾ തെക്കൻ കടലിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; അങ്ങനെ ആ പുണ്യനദി സന്തോഷത്തോടെ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകി.

പ്ലാവയന്ത്യുപഭോഗാംശ്ച നിഷാദാനാം ച ജാതയഃ। ധീവരാനൃഷികാംശ്ചൈവ തഥാ നീലമുഖാനപി ।। ൪൭.

നിഷാദരാശികളുടെ ഭൂമികളും, ധീവരന്മാരുടെയും ഋഷികന്മാരുടെയും നീലമുഖന്മാരുടെയും ദേശങ്ങളും അവൾ വെള്ളം പകരുന്നു.

കേരലാനുഷ്ട്രകര്ണാംശ്ച കിരാതാനപി ചൈവ ഹി। കാലോദരാന് വിവര്ണാംശ്ച കുമാരാന് സ്വര്ണഭൂഷിതാന് ।। ൪൭.

കേരളവാസികളെയും ഉഷ്ട്രകർണ്ണന്മാരെയും കിരാതന്മാരെയും കാലോദരന്മാരെയും വിവർണ്ണന്മാരെയും കുമാരന്മാരെയും പൊന്നാലങ്കരിച്ചവരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി.

സാ മണ്ഡലേ സമുദ്രസ്യ തിരോഭൂതാഽനുപൂര്വതഃ। തതസ്തു പാവനീ ചൈവ പ്രാചീമേവ ദിശങ്ഗതാ ।। ൪൭.

അവൾ സമുദ്രത്തിന്റെ വലയത്തിൽ ക്രമമായി അദൃശയായി; അതിനുശേഷം, ആ പാവനമായ നദി കിഴക്കൻ ദിക്കിലേക്ക് ഒഴുകി.

അപഥാന് ഭാവയന്തീഹ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നസരോഽപി ച। തതാ ഖരഥാംശ്ചൈവ ഇന്ദ്രശങ്കുപഥാനപി ।। ൪൭.

അവൾ ഇവിടെ അപഥവാസികളെ പോഷിപ്പിക്കുകയും, ഇന്ദ്രദ്യുമ്നസരസ്സിനെയും, പിന്നെ ഖരഥന്മാരെയും ഇന്ദ്രശങ്കുപഥങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടുത്തി.

മധ്യേനോദ്യാനമസ്കാരാന് കുഥപ്രാവരണാന് യയൌ। ഇന്ദ്രദ്വീപസമുദ്രേ തു പ്രവിഷ്ടാ ലവണോദധിമ് ।। ൪൭.

മധ്യേത്തുള്ള തോട്ടങ്ങളും മസ്കാരവാസികളെയും കടന്നുപോയി, കുതപ്രാവരണവാസികളിലേക്കും, ഇന്ദ്രദ്വീപസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഉപ്പുകടലിലേക്കും അവൾ എത്തി.

തതശ്ച നലിനീ ചാഗാത് പ്രാചീമാശാം ജവേന തു। തോമരാന് ഭാവയന്തീഹ ഹംസമാര്ഗാന് സഹൂഹുകാന് ।। ൪൭.

അതിനുശേഷം നളിനി നദി വേഗത്തിൽ കിഴക്കൻ ദിക്കിലേക്ക് പോയി, ടോമരന്മാരെയും ഹംസമാർഗവാസികളെയും സഹൂഹുകന്മാരെയും പോഷിപ്പിച്ചു.