അന്ധ്രവാകാഃ സുജരകാ അന്തര്ഗിരിബഹിര്ഗിരാഃ। തഥാ പ്രവങ്ഗവങ്ഗേയാ മാലദാ മാലവര്തിനഃ ।। ൪൫.
ആന്ധ്രവാകർ, സുജരകർ, മലയുടെ അകത്തും പുറത്തും ഉള്ളവർ, പ്രവംഗർ, വംഗേയർ, മാലദർ, മലവർത്തികൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ബ്രഹ്മോത്തരാഃ പ്രവിജയാ ഭാര്ഗവാ ഗേയമര്ഥകാഃ। പ്രാഗ്ജ്യോതിഷാശ്ച മുണ്ഡാശ്ച വിദേഹാസ്താമലിപ്തകാഃ। മാലാ മഗധഗോവിന്ദാഃ പ്രാച്യാം ജനപദാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
ബ്രഹ്മോത്തരർ, പ്രവിജയർ, ഭാർഗവർ, ഗേയമർഥകർ, പ്രാഗ്ജ്യോതിഷർ, മുന്ഡർ, വിദേഹർ, തമലിപ്തകർ, മാല, മഗധ, ഗോവിന്ദ - ഇവയാണ് കിഴക്കൻ ജനങ്ങൾ.
അഥാപരേ ജനപദാ ദക്ഷിണാപഥ വാസിനഃ । പാണ്ഡ്യാശ്ച കേരലാശ്ചൈവ ചൌല്യാഃ കുല്യാസ്തഥൈവ ച ।। ൪൫.
ഇനി ദക്ഷിണദേശത്തിൽ താമസിക്കുന്ന മറ്റു ജനങ്ങൾ: പാണ്ഡ്യർ, കേരളർ, ചൗല്യർ, കുല്യർ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
സേതുകാ മൂഷികാശ്ചൈവ കുമനാ വനവാസികാഃ। മഹാരാഷ്ട്രാ മാഹിഷകാഃ കലിങ്ഗാശ്ചൈവ സര്വശഃ ।। ൪൫.
സേതുകർ, മൂഷികർ, കുമനർ, വനവാസികർ, മഹാരാഷ്ട്രർ, മാഹിഷകർ, കലിംഗർ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
അഭീരാഃ സഹ ചൈഷീകാഃ ആടവ്യാശ്ച വരാശ്ച യേ। പുലിന്ദ്രാ വിന്ധ്യമൂലീകാ വൈദര്ബാ ദണ്ഡകൈഃ സഹ ।। ൪൫.
ആഭീരർ, ചൈഷികർ, ആടവ്യർ, ശ്രേഷ്ഠർ, പുലിന്ദർ, വിന്ധ്യമൂലികർ, വൈദർബർ, ദണ്ഡകർ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
പൌനികാ മൌനികാശ്ചൈവ അസ്മകാ ഭോഗവര്ദ്ധനാഃ। നൈര്മികാഃ കുന്തലാ ആന്ധ്രാ ഉദ്ഭിദാ നലകാലികാഃ ।। ൪൫.
പൗനികർ, മൗനികർ, അസ്മകർ, ഭോഗവർദ്ധനർ, നൈർമികർ, കുന്തലർ, ആന്ധ്രർ, ഉദ്ഭിദർ, നലകാലികർ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ദാക്ഷിണാത്യാശ്ച വൈ ദേശാ അപരാംസ്താന്നിബോധത। ശൂര്പാകാരാഃ കോലവനാഃ ദുര്ഗാഃ കാലീതകൈഃ സഹ ।। ൪൫.
ഇനി ദക്ഷിണഭാഗത്തുള്ള മറ്റു പ്രദേശങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ: ചാക്കുപോലെയുള്ള കൊളവന കാടുകളും, കോട്ടകളും, കൂടെ കാലിതകർക്കാരും.
പുലേയാശ്ച സുരാലാശ്ച രൂപസാസ്താപസൈഃ സഹ। തഥാ തുരസിതാശ്ചൈവ സര്വേ ചൈവ പരക്ഷരാഃ ।। ൪൫.
പുലേയരും സുരാളരും, കൂടെ രൂപസന്മാരും തപസ്സുകാരും, അങ്ങനെ തന്നെ തുരസിതന്മാരും എല്ലാ പരക്ഷരന്മാരും.
നാസിക്യാദ്യോശ്ച യേ ചാന്യേ യേ ചൈവാന്തരനര്മദാഃ। ഭാനുകച്ഛാഃ സമാ ഹേയാഃ സഹസാ ശാശ്വതൈരപി ।। ൪൫.
നാസിക്യരും ആദ്യരും, മറ്റു ചിലരും, നർമദയിടയ്ക്കുള്ളവരും; ഭാനുകച്ചർ പോലും ശാശ്വതന്മാർക്കും ഒഴിവാക്കേണ്ടവരാണ്.
കച്ഛീയാശ്ച സുരാഷ്ട്രാശ്ച അനര്ത്താശ്ചാര്ബുദൈഃ സഹ। ഇത്യേതേ സമ്പരീതാശ്ച ശ്രൃണുധ്വം വിന്ധ്യവാസിനഃ ।। ൪൫.
കച്ചിയരും സൌരാഷ്ട്രരും, അനർത്തരും അർബുദന്മാരോടൊപ്പം—ഇവരൊക്കെയും ഉൾപ്പെടുത്തി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, വിന്ധ്യവാസികൾ കേൾക്കൂ.
മാലവാശ്ച കരൂഷാശ്ച മേകലാശ്ചോത്കലൈഃ സഹ। ഉത്തമര്ണാ ദശാര്ണാശ്ച ഭോജാഃ കിഷ്കിന്ധകൈഃ സഹ ।। ൪൫.
മാളവരും കരൂഷരും, മേക്കളരും ഉത്കളന്മാരോടൊപ്പം, ഉത്തമർണ്ണരും ദശാർണ്ണരും, ഭോജന്മാരും കിഷ്കിന്ദകർക്കാരുമൊപ്പവും.
തോസലാഃ കോസലാശ്ചൈവ ത്രൈപുരാ വൈദികാസ്തഥാ। തുമുരാസ്തുമ്ബുരാശ്ചൈവ ഷട്സുരാ നിഷധൈഃ സഹ ।। ൪൫.
തോസലരും കോസലരും, ത്രിപുരവാസികളും, വൈദികരും, തുമുരരും തുംബുരരും, ഷട്സുരന്മാരും നിഷധന്മാരോടൊപ്പം.
അനുപാസ്തുണ്ഡികേരാശ്ച വീതിഹോത്രാ ഹ്യവന്തയഃ। ഏതേ ജനപദാഃ സര്വേ വിന്ധ്യ പൃഷ്ഠനിവാസിനഃ ।। ൪൫.
അനുപന്മാരും തുണ്ഡികേരന്മാരും, വീതിഹോത്രരും അവന്തികൾ—വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിൻറെ ചിറകിൽ താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ ഇവരാണ്.
അതോ ദേശാന് പ്രവക്ഷ്യാമി പര്വതാശ്രയിണശ്ച യേ। നിഗര്ഹരാ ഹംസമാര്ഗാഃ ക്ഷുപണാസ്തങ്ഗണാഃ ഖസാഃ ।। ൪൫.
ഇനി പർവ്വതങ്ങളിൽ പാർക്കുന്നവരും അവിടത്തെ പ്രദേശങ്ങളും ഞാൻ പറയുന്നു: നിഗർഹരന്മാർ, ഹംസമാർഗ്ഗന്മാർ, ക്ഷുപണന്മാർ, തംഗണന്മാർ, ഖസന്മാർ.
കുശപ്രാവരണാശ്ചൈവ ഹൂണാ ദര്വാഃ സഹൂദകാഃ। ത്രിഗര്ത്താ മാലവാശ്ചൈവ കിരാതാസ്താമസൈഃ സഹ ।। ൪൫.
പുല്ല്മുണ്ടു ധരിക്കുന്നവരും, ഹൂണന്മാരും, ദർവന്മാരും കൂടെ ഹൂദകരും, തൃഗർത്ഥരും മാളവരും, കിരാതന്മാരും താമസന്മാരോടൊപ്പം.
ചത്വാരി ഭാരതേ വര്ഷേ യുഗാനി കവയോ വിദുഃ। കൃതം ത്രേതാ ദ്വാരപഞ്ച കലിശ്ചേതി ചതുഷ്ടയമ്। തേഷാം നിസര്ഗം വക്ഷ്യാമി ഉപരിഷ്ടാന്നിബോധത ।। ൪൫.
ഭാരതഭൂമിയിൽ നാലു യുഗങ്ങളുണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു: കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, കലിയുഗം—ഈ നാലും. അവയുടെ സ്വഭാവം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; ഇനി ശ്രദ്ധിച്ചുകേൾക്കൂ.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു ഋഷയ ഉത്തരം പുനരേവ തേ। ശുശ്രൂഷവോ മുദാ യുക്താഃ പപ്രച്ഛുര്ലോമഹര്ഷണമ് ।। ൪൬.
ഇത് കേട്ട ശേഷം, ആ ഋഷിമാർ സന്തോഷത്തോടെയും ആഗ്രഹത്തോടെയും വീണ്ടും ലോമഹർഷണനോടു ചോദിച്ചു.
യച്ച കിമ്പുരുഷം വര്ഷം ഹരിവര്ഷം തഥൈവ ച। ആചക്ഷ്വ നോ യഥാതത്ത്വം കീര്ത്തിതം ഭാരതം ത്വയാ ।। ൪൬.
നീ ഭാരതം വിശദമായി പറഞ്ഞതുപോലെ, കിംപുരുഷവർഷവും ഹരിവർഷവും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
പൃഷ്ടത്സ്വിദം യഥാ വിപ്രൈര്യഥാ പ്രശ്രം വിശേഷതഃ। ഉവാച മുനിനിര്ദിഷ്ടം പുരാണം വിഹിതം യഥാ ।। ൪൬.
ഋഷിമാർ ഇങ്ങനെ ഉചിതമായി ചോദിച്ചതിനാൽ, പുരാതനമുനികൾ നിർദ്ദേശിച്ച പുരാണം അവൻ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി.
ശുശ്രൂഷാ യത്ര വോ വിപ്രാസ്തച്ഛൃണുധ്വം മുദാ യുതാഃ। പുക്ഷഖണ്ഡഃ കിമ്പുരുഷേ സുമഹാന്നന്ദനോപമഃ ।। ൪൬.
ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സന്തോഷത്തോടെ കേൾക്കൂ: കിംപുരുഷവർഷത്തിൽ നന്ദനവനത്തിനെപ്പോലെ വലിയ പുക്ഷ പ്രദേശമുണ്ട്.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി സ്ഥിതിഃ കിമ്പുരുഷേ സ്മൃതാ। സുവര്ണവര്ണാശ്ച നരാഃ സ്ത്രിയശ്ചാപ്സരസോപമാഃ ।। ൪൬.
കിംപുരുഷവർഷത്തിൽ പത്തു ആയിരം വർഷമാണ് ആയുസ് എന്നു പറയുന്നു; പുരുഷന്മാർക്കു പൊന്നിന്റെ നിറവും സ്ത്രീകൾക്ക് അപ്സരസുകളെപ്പോലെയും സൗന്ദര്യവുമാണ്.
അനാമയാ ഹ്യശോകാശ്ച സര്വേ തേ ശുദ്ധമാനസാഃ। ജായന്തേ മാനവാസ്തത്ര നിസ്തപ്തകനകപ്രഭാഃ ।। ൪൬.
അവിടെ എല്ലാവരും രോഗവും ദുഃഖവും ഇല്ലാതെ, മനസ്സ് ശുദ്ധരായി ജനിക്കുന്നു; അവർക്ക് ഉരുക്കിയ പൊന്നിന്റെ പ്രകാശംപോലെയുള്ള ദേഹം.
വര്ഷേ കിമ്പുരുഷേ പുണ്യേ പ്ലക്ഷോ മധുവഹഃ ശുഭഃ। തസ്യ കിമ്പുരുഷാഃ സര്വേ പിബന്തി രസമുത്തമമ് ।। ൪൬.
പുണ്യമായ കിംപുരുഷവർഷത്തിൽ, മധുരസം നൽകുന്ന മനോഹരമായ പ്ലക്ഷവൃക്ഷം വളരുന്നു; കിംപുരുഷന്മാർ അതിന്റെ ഉത്തമരസം കുടിക്കുന്നു.
അതഃപരം കിം പുരുഷാദ്ധരിവര്ഷഃ പ്രചക്ഷ്യതേ। മഹാരജതസങ്കാശാ ജായന്തേ തത്ര മാനവാഃ ।। ൪൬.
കിംപുരുഷവർഷത്തിന് ശേഷം ഹരിവർഷം വരുന്നു; അവിടെ ജനിക്കുന്നവർക്ക് വലിയ വെള്ളിയുടെ പ്രകാശംപോലെയാണ്.
ദേവലോകാച്ച്യുതാഃ സര്വേ ദേവരൂപാശ്ച സര്വശഃ। ഹരിവര്ഷേ നരാഃ സര്വേ പിബന്തീക്ഷുരസം ശുഭമ് ।। ൪൬.
ദേവലോകത്തിൽ നിന്നു വീണവരും ദൈവസ്വരൂപമുള്ളവരും ഹരിവർഷത്തിൽ എല്ലാവരും ശുദ്ധമായ കരിമ്പിൻ രസം ആസ്വദിക്കുന്നു.
ഏകാദശ സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം തു മുദാ യുതാഃ। ഹരിവര്ഷേ തു ജീവന്തി സര്വേ മുദിതമാനസാഃ। ന ജരാ ബാധതേ തത്ര ജീര്യന്തി ന ച തേ നരാഃ ।। ൪൬.
ഹരിവർഷത്തിൽ എല്ലാവരും പതിനൊന്നായിരം വർഷം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു; അവിടെയുള്ളവരുടെ മനസ്സിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവിടെ വൃദ്ധാവസ്ഥയോ ക്ഷീണമോ അവരെ ബാധിക്കില്ല.
മധ്യമം യന്മയാ പ്രോക്തം നാമ്നാ വര്ഷമിലാവൃതമ്। ന തത്ര സൂര്യസ്തപതി ന ച ജീര്യന്തി മാനവാഃ ।। ൪൬.
ഇലാവൃതം എന്ന പേരിൽ ഞാൻ പറഞ്ഞ那个 മദ്ധ്യഭാഗത്തിൽ സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കില്ല; അവിടെയുള്ള മനുഷ്യർക്ക് വൃദ്ധാവസ്ഥയില്ല.
ചന്ദ്രസൂര്യൌ സനക്ഷത്രാവപ്രകാശാവിലാവൃതേ । പദ്മവര്ണാഃ പദ്മ പ്രഭാഃ പദ്മപത്രനിഭേക്ഷണാഃ। പക്ഷപത്രസുഗന്ധാശ്ച ജായന്തേ തത്ര മാനവാഃ ।। ൪൬.
ഇലാവൃതത്തിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും കാണപ്പെടില്ല; അവിടെ ജനിക്കുന്നവർക്ക് താമരയുടെ നിറം, താമരപോലെയുള്ള പ്രകാശം, താമരയിലപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ, പൂവിന്റെ ഇലപോലെയുള്ള സുഗന്ധം എന്നിവയുണ്ട്.
ജമ്ബൂരസഫലാഹാരാ ഹ്യനിഷ്പന്ദാഃ സുഗന്ധിനഃ। മനസ്വിനോ ഭുക്തഭോഗാഃ സത്കര്മഫലഭോഗിനഃ ।। ൪൬.
അവർ ജംബു പഴം ഭക്ഷണം ആക്കുന്നു, ചലനമില്ലാത്തവരും സുഗന്ധമുള്ളവരും വിവേകമുള്ളവരും ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നവരും നല്ല പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നവരുമാണ്.
ദേവലോകാച്ച്യുതാഃ സര്വേ ജായന്തേ ഹ്യജരാമരാഃ. ത്രയോദശസഹസ്രാണി വര്ഷാണാന്തേ നരോത്തമാഃ ।। ൪൬.
ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് വീണ എല്ലാവരും അവിടെ വൃദ്ധിയില്ലാത്തവരും മരണമില്ലാത്തവരുമായി ജനിക്കുന്നു; പതിമൂന്നായിരം വർഷം കഴിയുമ്പോൾ അവർ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠരാവുന്നു.