പുഷ്പഗിര്യുജ്ജയന്തൌ ച ശൈലോ രൈവതകസ്തഥാ। ശ്രീപര്വതശ്ച കാരുശ്ച കൂടശൈലോ ഗിരിസ്തഥാ ।। ൪൫.
പുഷ്പഗിരി, ഉജ്ജയന്ത, റൈവതക, ശ്രീപർവതം, കാരു, കൂടശൈലം, ഗിരി — ഈ മലകൾ എല്ലാം.
അന്യേ തേഭ്യഃ പരിജ്ഞാതാ ഹ്രസ്വാഃ സ്വല്പോപജീവിനഃ। തൈര്വിമിശ്രാ ജതപദാ ആര്യമ്ലേച്ഛാശ്ച നിത്യശഃ ।। ൪൫.
അവയിൽ മറ്റു ചില മലകൾ ചെറിയവയും, ജീവിതം നൽകുന്നതിൽ കുറവുമാണ്; അവിടങ്ങളിൽ മിശ്രവംശക്കാരായ ആര്യരും മ്ലേച്ചരും സ്ഥിരമായി താമസിക്കുന്നു.
പീയന്തേ യൈരിമാ നദ്യോ ഗങ്ഗാ സിന്ധുഃ സരസ്വതീ। ശതദ്രുശ്ചന്ദ്രഭാഗാ ച യമുനാ സരയൂസ്തഥാ ।। ൪൫.
ഗംഗ, സിന്ധു, സരസ്വതി, ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ, യമുന, സരയൂ — ഇവയെ കുടിക്കുന്നവരാണ്.
ഇരാവതീ വിതസ്താ ച വിപാശാ ദേവികാ കുഹൂഃ । ഗോമതീ ധുതപാപാ ച ബാഹുദാ ച ദൃഷദ്വതീ ।। ൪൫.
ഇരാവതി, വിതസ്ത, വിപാശ, ദേവിക, കുഹൂ, ഗോമതി, ധുതപാപാ, ബാഹുദാ, ദൃഷദ്വതി — ഈ നദികൾ.
കൌശികീ ച തൃതീയാ തു നിശ്ചീരാ ഗണ്ഡകീ തഥാ। ഇക്ഷു ര്ലോഹിത ഇത്യേതാ ഹിമവത്പാദനിഃസൃതാഃ ।। ൪൫.
കൗശികി, തൃതീയ, നിശ്ചീര, ഗണ്ഡകി, ഇക്ഷു, ലോഹിത — ഇവയെല്ലാം ഹിമവതിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചവയാണ്.
വേദസ്മൃതിര്വേദവതീ വൃത്രഘ്നീ സിന്ധുരേവ ച। വര്ണാശാ ചന്ദനാ ചൈവ സതീരാ മഹതീ തഥാ ।। ൪൫.
വേദ, സ്മൃതി, വേദവതി, വൃത്രഘ്നി, സിന്ധുര്, വർണാശ, ചന്ദന, സതീര, മഹതി — ഈ നദികൾ.
പരാ ചര്മ്മണ്വതീ ചൈവ വിദിശാ വേത്രവത്യപി। ശിപ്രാ ഹ്യവന്തീ ച തഥാ പാരിയാത്രാശ്രയാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
പരാ, ചർമ്മണ്വതി, വിദ്യശാ, വേത്രവതി, ശിപ്രാ, അവന്തി — ഇവയെ പാരിയാത്ര പ്രദേശത്തിൽ ഉള്ളവയെന്നു പറയുന്നു.
ശോണോ മഹാനദശ്ചൈവ നര്മദാ സുമഹാദ്രുമാ। മന്ദാകിനീ ദശാര്ണാ ച ചിത്രകൂടാ തഥൈവ ച ।। ൪൫.
ശോണം, മഹാനദി, നർമദാ (വലിയ വൃക്ഷങ്ങളോടൊപ്പം), മന്ദാകിനി, ദശാർണ, ചിത്രകൂട — ഇവയും.
തമസാ പിപ്പലാ ശ്രോണീ കരതോയാ പിശാചികാ। നീലോത്പലാ വിപാശാ ച ജമ്ബുലാ വാലുവാഹിനീ ।। ൪൫.
തമസാ, പിപ്പലാ, ശ്രോണി, കരതോയാ, പിശാചികാ, നീലോത്പലാ, വിപാശാ, ജംബുലാ, വാലുവാഹിനി — ഈ നദികൾ.
സിതേരജാ ശുക്തിമതീ മകുണാ ത്രിദിവാ ക്രമാത് । ഋക്ഷപാദാത് പ്രസൂതാസ്താ നദ്യോ മണിനിഭോദകാഃ ।। ൪൫.
സിതേരജാ, ശുക്തിമതി, മകുണാ, ത്രിദിവാ — ഇവ ക്രമത്തിൽ; ഈ നദികൾ, മണിയോടു സമാനമായ വെള്ളം ഉള്ളവ, ഋക്ഷയുടെ പാദത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവയാണ്.
താപീ പയോഷ്ണീ നിര്വിന്ധ്യാ മദ്രാ ച നിഷധാ നദീ। വേന്വാ വൈതരണീ ചൈവ ശിതിബാഹുഃ കുമുദ്വതീ ।। ൪൫.
താപി, പയോഷ്ണി, നിര്വിന്ദ്യാ, മദ്രാ, നിഷധാ, വേന്വാ, വൈതരണി, ശിതിബാഹു, കുമുദ്വതി — ഈ നദികൾ.
തോയാ ചൈവ മഹാഗൌരീ ദുര്ഗാ ചാന്തശിലാ തഥാ। വിന്ധ്യപാദപ്രസൂതാശ്ച നദ്യഃ പുണ്യജലാഃ ശുഭാഃ ।। ൪൫.
തോയാ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗാ, അന്തശിലാ; കൂടാതെ, വിന്ധ്യയുടെ പാദത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച എല്ലാ നദികൾ വിശുദ്ധവും ശുഭവുമാണ്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണാ വൈണ്യഥ വഞ്ജുലാ। തുങ്ഗഭദ്രാ സുപ്രയോഗാ കാവേരീ ച തഥാപഗാ। ദക്ഷിണാപഥനദ്യസ്തു സഹ്യപാദാദ്വിനിഃസൃതാഃ ।। ൪൫.
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണാ, വൈണ്യാ, വഞ്ജുലാ, തുങ്ഗഭദ്രാ, സുപ്രയോഗാ, കാവേരി — ഈ ദക്ഷിണ പ്രദേശത്തിലെ നദികൾ സഹ്യപാദത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്നു.
കൃതമാലാ താമ്രവര്ണാ പുഷ്പജാത്യുത്പലാവതീ। മലയാഭിജാതാസ്താ നദ്യഃ സര്വാഃ ശീതജലാഃ ശുഭാഃ ।। ൪൫.
കൃതമാലാ, താമ്രവർണാ, പുഷ്പജാതി, ഉത്പലാവതി — ഇവയെല്ലാം മലയപർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച, തണുത്തും ശുഭവുമായ നദികൾ.
ത്രിസാമാ ഋതുകുല്യാ ച ഇക്ഷുലാ ത്രിദിവാ ച യാ। ലാങ്ഗുലിനീ വംശധരാ മഹേന്ദ്രതനയാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
ത്രിസാമാ, ഋതുകുല്യാ, ഇക്ഷുലാ, ത്രിദിവാ, ലാംഗുലിനി, വംശധരാ — ഇവയെ മഹേന്ദ്രപർവതത്തിന്റെ പുത്രികൾ എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഋഷീകാ സുകുമാരീ ച മന്ദഗാ മന്ദവാഹിനീ। കൂപാ പലാശിനീ ചൈവ ശുക്തിമത്പ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
ഋഷികാ, സുകുമാരി, മന്ദഗാ, മന്ദവാഹിനി, കൂപാ, പലാശിനി — ഇവയെല്ലാം ശുക്തിമതിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചവയെന്നു പറയുന്നു.
സര്വാഃ പുണ്യാഃ സരസ്വത്യഃ സര്വാ ഗങ്ഗാഃ സമുദ്രഗാഃ । വിശ്വസ്യ മാതരഃ സര്വാ ജഗത്പാപഹരാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
എല്ലാ സരസ്വതികൾ വിശുദ്ധവുമാണ്, എല്ലാ ഗംഗകൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു; അവയെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളും, ലോകത്തിലെ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നവയുമാണ്.
താസാം നദ്യുപനദ്യോഽപി ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ। താസ്ത്വിമേ കുരുപാഞ്ചാലാഃ ശാല്വാശ്ചൈവ സജാങ്ഗലാഃ ।। ൪൫.
ആ നദികളുടെ ഉപനദികളും ശാഖകളും നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും; അവയിൽ കുറു, പാഞ്ചാല, ശാൽവ, സജാംഗല — ഇവയുമുണ്ട്.
ശൂരസേനാ ഭദ്രകാരാ ബോധാഃ ശതപഥേശ്വരൈഃ। വത്സാഃ കിസഷ്ണാഃ കുല്യാശ് ച കുന്തലാഃ കാശികോശലാഃ ।। ൪൫.
ശൂരസേനർ, ഭദ്രകാരർ, ബോധർ, ശതപഥേശ്വരർ, വത്സർ, കിസഷ്ണർ, കുല്യർ, കുന്തലർ, കാശികോഷലർ എന്നിവരാണ്.
അഥ പാര്ശ്വേ തിലങ്ഗാശ്ച മഗധാശ്ച വൃകൈഃ സഹ। മധ്യദേശാ ജനപദാഃ പ്രായശോഽമീ പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൪൫.
അടുത്ത്, തിലംഗർ, മഗധർ, വൃകർ എന്നിവ കൂടെ, മധ്യദേശത്തിലെ ജനങ്ങൾ കൂടുതലും ഇവരാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
സഹ്യസ്യ ചോത്തരാര്ദ്ധേ തു യത്ര ഗോദാവരീ നദീ। പൃഥിവ്യാമിഹ കൃത്സ്നായാം സപ്രദേശോ മനോരമഃ ।। ൪൫.
സഹ്യപർവതത്തിന്റെ വടക്കേ ഭാഗത്ത്, ഗോദാവരി നദി ഒഴുകുന്ന സ്ഥലത്ത്, ഈ ഭൂമിയിൽ മനോഹരമായ ഒരു പ്രദേശം ഉണ്ട്.
തത്ര ഗോവര്ദ്ധനോ നാമ സുരരാജേന നിര്മിതഃ। രാമപ്രിയാര്ഥം സ്വര്ഗോഽയം വൃക്ഷാ ഓഷധയസ്തഥാ ।। ൪൫.
അവിടെ, ദേവരാജാവ് രാമന്റെ സന്തോഷത്തിനായി നിർമ്മിച്ച ഗോവർദ്ധന എന്നത്, സ്വർഗം തന്നെയാണ്; അതിലെ വൃക്ഷങ്ങളും ഔഷധികളും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഭരദ്വാജേന മുനിനാ തത്പ്രിയാര്ഥേഽവതാരിതാഃ। അന്തഃപുരവനോദ്ദേശസ്തേന ജജ്ഞേ മനോരമഃ ।। ൪൫.
ഭരദ്വാജമുനി തന്റെ പ്രിയത്തിനായി അവയെ താഴേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു; അതുകൊണ്ട് ആന്തരിക രാജപ്രാസാദത്തിലെ മനോഹരമായ തോട്ടം ഉണ്ടായി.
വാഹ്ലീകാ വാഢധാനാശ്ച ആഭീരാഃ കാലതോയകാഃ। അപരീതാശ്ച ശൂദ്രാശ്ച പഹ്നവാശ്ചര്മഖണ്ഡികാഃ ।। ൪൫.
വാഹ്ലീകർ, വാഢധാനർ, ആഭീരർ, കാലതോയകർ, അപരിതർ, ശൂദ്രർ, പഹ്നവർ, ചർമഖണ്ഡികർ എന്നിവരാണ്.
ഗാന്ധാരാ യവനാശ്ചൈവ സിന്ധുസൌവീരഭദ്രകാഃ। ശകാ ഹ്രദാഃ കുലിന്ദാശ്ച പരിതാ ഹാരപൂരികാഃ ।। ൪൫.
ഗാന്ധാർവർ, യവനർ, സിന്ധുർ, സൗവീരഭദ്രകർ, ശകർ, ഹ്രദർ, കുലിന്ദർ, പരിതർ, ഹാരപൂരികർ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
രമടാ രദ്ധകടകാഃ കേകയാ ദശമാനികാഃ। ക്ഷത്രിയോപനിവേശാശ്ച വൈശ്യശൂദ്രകുലാനി ച ।। ൪൫.
രമടർ, രദ്ധകടകർ, കേക്കയർ, ദശമാനികർ, ക്ഷത്രിയരുടെ കുടിയിരിപ്പുകളും, വൈശ്യ-ശൂദ്രകുടുംബങ്ങളും ഉണ്ട്.
കാമ്ബോജാ ദരദാശ്ചൈവ ബര്ബരാഃ പ്രിയലൌകികാഃ। പീനാശ്ചൈവ തുഷാരാശ്ച പഹ്ലവാ ബാഹ്യതോദരാഃ ।। ൪൫.
കാംബോജർ, ദരദർ, ബർബരർ, പ്രിയലൗകികർ, പീനർ, തുഷാരർ, പഹ്ലവർ, ബാഹ്യതോദരർ എന്നിവരും ഉണ്ട്.
ആത്രേയാശ്ച ഭരദ്വാജാഃ പ്രസ്ഥലാശ്ച കസേരുകാഃ. ലമ്പാകാ സ്തനപാശ്ചൈവ പീഡികാ ജുഹുഡൈഃ സഹ ।। ൪൫.
ആത്രേയർ, ഭരദ്വാജർ, പ്രസ്ഥലർ, കസേരുകർ, ലംപാകർ, സ്തനപർ, പീഡികർ, ജൂഹുദർ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
അപഗാശ്ചാലിമദ്രാശ്ച കിരാതാനാഞ്ച ജാതയഃ। തോമരാ ഹംസമാര്ഗാശ്ച കാശ്മീരാസ്തങ്ഗണാസ്തഥാ ।। ൪൫.
അപഗർ, ആലിമദ്രർ, കിരാതജാതികൾ, തോമർ, ഹംസമാർഗർ, കാശ്മീരികൾ, തംഗണർ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ചൂലികാശ്ചാഹുകാശ്ചൈവ പൂര്ണദര്വാസ്തഥൈവ ച। ഏതേ ദേശാ ഹ്യുദീച്യാശ്ച പ്രാച്യാന് ദേശാന്നിബോധത ।। ൪൫.
ചൂലികർ, ആഹുകർ, പൂർണദർവർ എന്നിവയും ഉണ്ട്; ഇവയാണ് വടക്കേ ദേശങ്ങൾ, ഇനി കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളെ കേൾക്കൂ.