ദ്വീപോ ഹ്യുപനിവിഷ്ടോഽയം മ്ലേച്ഛൈരന്തേഷു നിത്യശഃ। പൂര്വേ കിരാതാ ഹ്യസ്യാന്തേ പശ്ചിമേ യവനാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
ഈ ദ്വീപിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ എപ്പോഴും വിദേശികൾ താമസിക്കുന്നു; കിരാതർ കിഴക്കൻ അറ്റത്തും യവനർ പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റത്തും അറിയപ്പെടുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ മധ്യേ ശൂദ്രാശ്ച ഭാഗശഃ। ഇജ്യായുദ്ധവണിജ്യാഭിര്വര്ത്തയന്തോ വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। ൪൫.
ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ മധ്യഭാഗത്തും, ശൂദ്രർ ഭാഗങ്ങളിലായി; യജ്ഞം, യുദ്ധം, വ്യാപാരം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ട് ഇവർ നിലകൊള്ളുന്നു.
തേഷാം സംവ്യവഹാരോഽയം വര്ത്തതേ തു പരസ്പരമ്। ധര്മാര്ഥകാമസംയുക്തോ വര്ണാനാം തു സ്വകര്മസു ।। ൪൫.
ഇവരുടെ പരസ്പര ഇടപാടുകൾ ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം എന്നിവയുമായി ചേർന്നു, ഓരോ വർഗ്ഗത്തിനും തങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ നടക്കുന്നു.
സങ്കല്പപഞ്ചമാനാം തു ആശ്രമാണാം യഥാവിധി। ഇഹ സ്വര്ഗാപവര്ഗാര്ഥം പ്രവൃത്തിര്യേഷു മാനുഷീ ।। ൪൫.
അഞ്ച് സംകൽപ്പങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളുടെയും ക്രമം അനുസരിച്ച്, സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നേടാൻ മനുഷ്യരുടെ പ്രവർത്തനം ഇവിടെ നടക്കുന്നു.
യസ്ത്വയം നവമോ ദ്വീപസ്തിര്യഗായത ഉച്യതേ। കൃത്സ്നം ജയതി യോ ഹ്യേനം സ സമ്രാഡിഹ കീര്ത്ത്യതേ ।। ൪൫.
അങ്ങനെയാണു ഈ ഒമ്പതാമത്തെ ദ്വീപ്, അറ്റത്തോളം നീളമുള്ളത്; അതിനെ മുഴുവൻ ജയിക്കുന്നവൻ ഇവിടെ ചക്രവർത്തിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
അയം ലോകസ്തു വൈ സമ്രാഡന്തരിക്ഷോ വിരാട് സ്മൃതഃ। സ്വരാഡന്യഃ സ്മൃതോ ലോകഃ പുനര്വക്ഷ്യാമി വിസ്തരമ് ।। ൪൫.
ഈ ലോകം ചക്രവർത്തി, അന്തരീക്ഷം, വിശാലം എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു ലോകം സ്വരാഡെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ വിശാലതയെ ഞാൻ വീണ്ടും വിശദീകരിക്കും.
സപ്ത ചാസ്മിന് സുപര്വാണോ വിശ്രുതാഃ കുലപര്വതാഃ। മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാനൃക്ഷപര്വതഃ। വിന്ധ്യശ്ച പാരിയാത്രശ്ച സപ്തൈതേ കുലപര്വതാഃ ।। ൪൫.
ഈ ദേശത്ത് ഏഴു പ്രശസ്തമായ കുലപർവതങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നു: മഹേന്ദ്രം, മലയം, സഹ്യൻ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷപർവതം, വിന്ധ്യൻ, പാരിയാത്രം—ഇവയാണ് ഏഴു കുലപർവതങ്ങൾ.
തേഷാം സഹസ്രശശ്ചാന്യേ പര്വതാസ്തു സമീപഗാഃ। അഭിജാതാഃ സര്വഗുണാ വിപുലാശ്ചിത്രസാനവഃ ।। ൪൫.
ഇവയുടെ സമീപത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്; എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവയും, വിശാലവും, വിവിധ ശിഖരങ്ങളോടും കൂടിയവയും.
മന്ദരഃ പര്വത ശ്രേഷ്ഠോ വൈഹാരോ ദര്ദുരസ്തഥാ। കോലാഹലഃ സസുരസഃ മൈനാകോ വൈദ്യുതസ്തഥാ ।। ൪൫.
മന്ദരം എന്ന പ്രധാന പർവതം, വൈഹാരം, ദർദുരം, കൊലാഹളം, സസുരസം, മൈനാകം, വൈദ്യുതം എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾ ഉണ്ട്.
പാതന്ധമോ നാമ ഗിരിസ്തഥാ പാണ്ഡുരപര്വതഃ। ഗന്തുപ്രസ്ഥഃ കൃഷ്ണഗിരിര്ഗോധനോ ഗിരിരേവ ച ।। ൪൫.
പാതന്ധമം എന്നൊരു പർവതവും, പാണ്ഡുരപർവതവും; ഗന്തുപ്രസ്ഥം, കൃഷ്ണഗിരി, ഗോധനം, മറ്റൊരു പർവതവും ഉണ്ട്.
പുഷ്പഗിര്യുജ്ജയന്തൌ ച ശൈലോ രൈവതകസ്തഥാ। ശ്രീപര്വതശ്ച കാരുശ്ച കൂടശൈലോ ഗിരിസ്തഥാ ।। ൪൫.
പുഷ്പഗിരി, ഉജ്ജയന്ത, റൈവതക, ശ്രീപർവതം, കാരു, കൂടശൈലം, ഗിരി — ഈ മലകൾ എല്ലാം.
അന്യേ തേഭ്യഃ പരിജ്ഞാതാ ഹ്രസ്വാഃ സ്വല്പോപജീവിനഃ। തൈര്വിമിശ്രാ ജതപദാ ആര്യമ്ലേച്ഛാശ്ച നിത്യശഃ ।। ൪൫.
അവയിൽ മറ്റു ചില മലകൾ ചെറിയവയും, ജീവിതം നൽകുന്നതിൽ കുറവുമാണ്; അവിടങ്ങളിൽ മിശ്രവംശക്കാരായ ആര്യരും മ്ലേച്ചരും സ്ഥിരമായി താമസിക്കുന്നു.
പീയന്തേ യൈരിമാ നദ്യോ ഗങ്ഗാ സിന്ധുഃ സരസ്വതീ। ശതദ്രുശ്ചന്ദ്രഭാഗാ ച യമുനാ സരയൂസ്തഥാ ।। ൪൫.
ഗംഗ, സിന്ധു, സരസ്വതി, ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ, യമുന, സരയൂ — ഇവയെ കുടിക്കുന്നവരാണ്.
ഇരാവതീ വിതസ്താ ച വിപാശാ ദേവികാ കുഹൂഃ । ഗോമതീ ധുതപാപാ ച ബാഹുദാ ച ദൃഷദ്വതീ ।। ൪൫.
ഇരാവതി, വിതസ്ത, വിപാശ, ദേവിക, കുഹൂ, ഗോമതി, ധുതപാപാ, ബാഹുദാ, ദൃഷദ്വതി — ഈ നദികൾ.
കൌശികീ ച തൃതീയാ തു നിശ്ചീരാ ഗണ്ഡകീ തഥാ। ഇക്ഷു ര്ലോഹിത ഇത്യേതാ ഹിമവത്പാദനിഃസൃതാഃ ।। ൪൫.
കൗശികി, തൃതീയ, നിശ്ചീര, ഗണ്ഡകി, ഇക്ഷു, ലോഹിത — ഇവയെല്ലാം ഹിമവതിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചവയാണ്.
വേദസ്മൃതിര്വേദവതീ വൃത്രഘ്നീ സിന്ധുരേവ ച। വര്ണാശാ ചന്ദനാ ചൈവ സതീരാ മഹതീ തഥാ ।। ൪൫.
വേദ, സ്മൃതി, വേദവതി, വൃത്രഘ്നി, സിന്ധുര്, വർണാശ, ചന്ദന, സതീര, മഹതി — ഈ നദികൾ.
പരാ ചര്മ്മണ്വതീ ചൈവ വിദിശാ വേത്രവത്യപി। ശിപ്രാ ഹ്യവന്തീ ച തഥാ പാരിയാത്രാശ്രയാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
പരാ, ചർമ്മണ്വതി, വിദ്യശാ, വേത്രവതി, ശിപ്രാ, അവന്തി — ഇവയെ പാരിയാത്ര പ്രദേശത്തിൽ ഉള്ളവയെന്നു പറയുന്നു.
ശോണോ മഹാനദശ്ചൈവ നര്മദാ സുമഹാദ്രുമാ। മന്ദാകിനീ ദശാര്ണാ ച ചിത്രകൂടാ തഥൈവ ച ।। ൪൫.
ശോണം, മഹാനദി, നർമദാ (വലിയ വൃക്ഷങ്ങളോടൊപ്പം), മന്ദാകിനി, ദശാർണ, ചിത്രകൂട — ഇവയും.
തമസാ പിപ്പലാ ശ്രോണീ കരതോയാ പിശാചികാ। നീലോത്പലാ വിപാശാ ച ജമ്ബുലാ വാലുവാഹിനീ ।। ൪൫.
തമസാ, പിപ്പലാ, ശ്രോണി, കരതോയാ, പിശാചികാ, നീലോത്പലാ, വിപാശാ, ജംബുലാ, വാലുവാഹിനി — ഈ നദികൾ.
സിതേരജാ ശുക്തിമതീ മകുണാ ത്രിദിവാ ക്രമാത് । ഋക്ഷപാദാത് പ്രസൂതാസ്താ നദ്യോ മണിനിഭോദകാഃ ।। ൪൫.
സിതേരജാ, ശുക്തിമതി, മകുണാ, ത്രിദിവാ — ഇവ ക്രമത്തിൽ; ഈ നദികൾ, മണിയോടു സമാനമായ വെള്ളം ഉള്ളവ, ഋക്ഷയുടെ പാദത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവയാണ്.
താപീ പയോഷ്ണീ നിര്വിന്ധ്യാ മദ്രാ ച നിഷധാ നദീ। വേന്വാ വൈതരണീ ചൈവ ശിതിബാഹുഃ കുമുദ്വതീ ।। ൪൫.
താപി, പയോഷ്ണി, നിര്വിന്ദ്യാ, മദ്രാ, നിഷധാ, വേന്വാ, വൈതരണി, ശിതിബാഹു, കുമുദ്വതി — ഈ നദികൾ.
തോയാ ചൈവ മഹാഗൌരീ ദുര്ഗാ ചാന്തശിലാ തഥാ। വിന്ധ്യപാദപ്രസൂതാശ്ച നദ്യഃ പുണ്യജലാഃ ശുഭാഃ ।। ൪൫.
തോയാ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗാ, അന്തശിലാ; കൂടാതെ, വിന്ധ്യയുടെ പാദത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച എല്ലാ നദികൾ വിശുദ്ധവും ശുഭവുമാണ്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണാ വൈണ്യഥ വഞ്ജുലാ। തുങ്ഗഭദ്രാ സുപ്രയോഗാ കാവേരീ ച തഥാപഗാ। ദക്ഷിണാപഥനദ്യസ്തു സഹ്യപാദാദ്വിനിഃസൃതാഃ ।। ൪൫.
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണാ, വൈണ്യാ, വഞ്ജുലാ, തുങ്ഗഭദ്രാ, സുപ്രയോഗാ, കാവേരി — ഈ ദക്ഷിണ പ്രദേശത്തിലെ നദികൾ സഹ്യപാദത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്നു.
കൃതമാലാ താമ്രവര്ണാ പുഷ്പജാത്യുത്പലാവതീ। മലയാഭിജാതാസ്താ നദ്യഃ സര്വാഃ ശീതജലാഃ ശുഭാഃ ।। ൪൫.
കൃതമാലാ, താമ്രവർണാ, പുഷ്പജാതി, ഉത്പലാവതി — ഇവയെല്ലാം മലയപർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച, തണുത്തും ശുഭവുമായ നദികൾ.
ത്രിസാമാ ഋതുകുല്യാ ച ഇക്ഷുലാ ത്രിദിവാ ച യാ। ലാങ്ഗുലിനീ വംശധരാ മഹേന്ദ്രതനയാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
ത്രിസാമാ, ഋതുകുല്യാ, ഇക്ഷുലാ, ത്രിദിവാ, ലാംഗുലിനി, വംശധരാ — ഇവയെ മഹേന്ദ്രപർവതത്തിന്റെ പുത്രികൾ എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഋഷീകാ സുകുമാരീ ച മന്ദഗാ മന്ദവാഹിനീ। കൂപാ പലാശിനീ ചൈവ ശുക്തിമത്പ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
ഋഷികാ, സുകുമാരി, മന്ദഗാ, മന്ദവാഹിനി, കൂപാ, പലാശിനി — ഇവയെല്ലാം ശുക്തിമതിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചവയെന്നു പറയുന്നു.
സര്വാഃ പുണ്യാഃ സരസ്വത്യഃ സര്വാ ഗങ്ഗാഃ സമുദ്രഗാഃ । വിശ്വസ്യ മാതരഃ സര്വാ ജഗത്പാപഹരാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
എല്ലാ സരസ്വതികൾ വിശുദ്ധവുമാണ്, എല്ലാ ഗംഗകൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു; അവയെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളും, ലോകത്തിലെ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നവയുമാണ്.
താസാം നദ്യുപനദ്യോഽപി ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ। താസ്ത്വിമേ കുരുപാഞ്ചാലാഃ ശാല്വാശ്ചൈവ സജാങ്ഗലാഃ ।। ൪൫.
ആ നദികളുടെ ഉപനദികളും ശാഖകളും നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും; അവയിൽ കുറു, പാഞ്ചാല, ശാൽവ, സജാംഗല — ഇവയുമുണ്ട്.
ശൂരസേനാ ഭദ്രകാരാ ബോധാഃ ശതപഥേശ്വരൈഃ। വത്സാഃ കിസഷ്ണാഃ കുല്യാശ് ച കുന്തലാഃ കാശികോശലാഃ ।। ൪൫.
ശൂരസേനർ, ഭദ്രകാരർ, ബോധർ, ശതപഥേശ്വരർ, വത്സർ, കിസഷ്ണർ, കുല്യർ, കുന്തലർ, കാശികോഷലർ എന്നിവരാണ്.
അഥ പാര്ശ്വേ തിലങ്ഗാശ്ച മഗധാശ്ച വൃകൈഃ സഹ। മധ്യദേശാ ജനപദാഃ പ്രായശോഽമീ പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൪൫.
അടുത്ത്, തിലംഗർ, മഗധർ, വൃകർ എന്നിവ കൂടെ, മധ്യദേശത്തിലെ ജനങ്ങൾ കൂടുതലും ഇവരാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.