ദശയോജനസാഹസ്രം സമന്താത് പരിമണ്ഡലമ്। ദ്വീപം ഭദ്രാകരം നാമ നാനാപുഷ്പോപശോഭിതമ് ।। ൪൫.
അവിടെ ഭദ്രാകര എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ദ്വീപ് ഉണ്ട്; അത് പത്ത് ആയിരം യോജന വലിപ്പമുള്ളതും, വിവിധ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമാണ്.
പ്രഭൂതധനധാന്യാഢ്യമനേകനൃപപാലിതമ് । നിത്യം പ്രമുദിതം സ്ഫീതം മഹാശൈലൈശ്ച ശോഭിതമ് ।। ൪൫.
അവിടെയുള്ള ദ്വീപ് ധനം, ധാന്യം എന്നിവയിൽ സമൃദ്ധിയുള്ളതും, അനേകം രാജാക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്നതും, എപ്പോഴും സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞതും, വലിയ പർവതങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമാണ്.
തത്ര ഭദ്രാസനം വായോര്നാനാരത്നൈശ്ച മണ്ഡിതമ്। തത്ര വിഗ്രഹവാന് വായുഃ സദാ പര്വസു പൂജ്യതേ ।। ൪൫.
അവിടെ, വായുവിന്റെ ഭദ്രാസനം വിവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെ, രൂപമുള്ള വായു എപ്പോഴും ഉത്സവങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
തപനീയസുവര്ണാഭാസ്തപനീയവിഭൂഷിതാഃ। വിരാജന്തേഽമര പ്രഖ്യാസ്തത്ര ചിത്രാമ്ബരസ്രജഃ ।। ൪൫.
അവിടെ, അമരന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നവർ തപനീയസ്വർണ്ണംപോലുള്ള ഭൂപുഷ്പങ്ങൾ, മനോഹര വസ്ത്രങ്ങളും മാലകളും ധരിച്ച്, തപനീയാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് തിളങ്ങുന്നു.
വീര്യവന്തോ മഹാഭാഗാഃ പഞ്ചവര്ഷശതായുഷഃ। സത്യസന്ധാ മുദാ യുക്താഃ പ്രജാസ്താ വായുദൈവതാഃ ।। ൪൫.
അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ ശക്തിയും വലിയ ഭാഗ്യവും ഉള്ളവരും, അഞ്ചു നൂറ്റാണ്ട് ജീവിക്കുന്നവരും, സത്യം പാലിക്കുന്നവരും, സന്തോഷം നിറഞ്ഞവരും, വായുദേവതയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നവരുമാണ്.
ഏവമേവ നിസര്ഗോഽയം വര്ഷാണാം ഭാരതേ യുഗേ। ദൃഷ്ടഃ പരമതത്ത്വജ്ഞൈര്ഭൂയഃ കിം കീര്ത്തയാമി തേ ।। ൪൫.
ഇങ്ങനെ, ഭാരതയുഗത്തിലെ ദേശങ്ങളുടെ സ്വഭാവം പരമതത്ത്വം അറിയുന്നവർ കണ്ടത് ഇതാണ്; ഇതിൽ കൂടുതൽ ഞാൻ എന്ത് പറയണം?
ആഖ്യാതേ ത്വേവമൃഷയഃ സൂതപുത്രേണ ധീമതാ। ഉത്തരശ്രവണേ ഭൂയഃ പപ്രച്ഛുസ്തദനന്തരമ് ।। ൪൫.
ഇങ്ങനെ ഈ കഥ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വടക്കേ ശ്രവണ സമയത്ത്, മഹത്വമുള്ള സുതപുത്രനോടു വീണ്ടും ഋഷികൾ ചോദിച്ചു.
ഋഷയ ഊചുഃ। യദിദം ഭാരതം വര്ഷ യസ്മിന് സ്വായമ്ഭുവാദയഃ। ചതുര്ദശൈതേ മനവഃ പ്രജാസര്ഗേ ഭവന്ത്യുത ।। ൪൫.
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു: ഈ ഭാരതദേശത്ത്, സ്വായംഭുവൻ തുടങ്ങി പതിനാലു മനുക്കൾ ജീവികളുടെ സൃഷ്ടിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നിടത്ത്—
ഏതദ്വേദിതുമിച്ഛാമസ്തന്നോ നിഗദ സത്തമ। ഏതത് ശ്രുത്വാ വചസ്തേഷാമബ്രവീല്ലോമഹര്ഷണഃ ।। ൪൫.
ഇത് അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മഹാനായവനേ, ദയവായി പറയുക. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ലോമഹർഷണൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
പൌരാണികസ്തദാ സൂത ഋഷീണാം ഭാവിതാത്മനാമ് । ഏത ദ്വിസ്തരതോ ഭൂയസ്താനുവാച സമാഹിതഃ ।। ൪൫.
അപ്പോൾ, പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്ന സുതൻ, ഭാവിതത്ത്വം ഉള്ള ഋഷികൾക്ക്, മനസ്സോടെ കൂടുതൽ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
നിസര്ഗ ഏഷ വിഖ്യാതഃ കുരൂണാന്തു യഥാര്ഥവത്। ഭാരതസ്യ തു വക്ഷ്യാമി നിസര്ഗം തം നിബോധത ।। ൪൫.
കുരുക്കളുടെ സ്വഭാവം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഭാരതത്തിന്റെ സ്വഭാവം പറയാം—കേൾക്കൂ.
പുണ്യതീര്ഥേ ഹിമവതോ ദക്ഷിണസ്യാചലസ്യ ഹി। പൂര്വപശ്ചായതസ്യാസ്യ ദക്ഷിണേന ദ്വിജോത്തമാഃ ।। ൪൫.
ഹിമവതിന്റെ തെക്കൻ ചരിവിലുള്ള പുണ്യതീർത്തിൽ, ഈ പർവതത്തിന്റെ തെക്കിൽ, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിൽ, ദ്വിജോത്തമന്മാരേ—
തഥാ ജനപദാനാം ച വിസ്തരം ശ്രോതുമര്ഹഥ। അത്ര വോ വര്ണയിഷ്യാമി വര്ഷേഽസ്മിന് ഭാരതേ പ്രജാഃ ।। ൪൫.
ജനപദങ്ങളുടെ വിശാലതയും ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിവരിക്കും; ഭാരതഭൂമിയിലെ ജനങ്ങളെ കുറിച്ചും നിങ്ങൾ കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
ഇദം തു മധ്യമം ചിത്രം ശുഭാശുഭഫലോദയമ്। ഉത്തരം യത്സമുദ്രസ്യ ഹിമവദ്ദക്ഷിണം ച യത് ।। ൪൫.
ഇവിടെയുള്ള മധ്യഭാഗം വളരെ വിചിത്രമാണ്; നല്ലതും ചീത്തയുമാണ് ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത്. സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ തെക്കിലും ഈ പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
വര്ഷം യദ്ഭാരതം നാമ യത്രേയം ഭാരതീ പ്രജാ। ഭരണാഞ്ച പ്രജാനാം വൈ മനുര്ഭരത ഉച്യതേ। നിരുക്തവചനാച്ചൈവ വര്ഷം തദ്ഭാരതം സ്മൃതമ് ।। ൪൫.
ഭാരതം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ദേശത്ത് ഭാരതീയർ ജീവിക്കുന്നു; ജനങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ മനു, ഭാരതൻ എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ നാമത്തിന്റെ അർത്ഥം കൊണ്ടാണ് ഈ ദേശം 'ഭാരതം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.
തതഃ സ്വര്ഗശ്ച മോക്ഷശ്ച മധ്യശ്രാന്തശ്ച ഗമ്യതേ। ന ഖല്വന്യത്ര മര്ത്ത്യാനാം ഭൂമൌ കര്മ വിധീയതേ ।। ൪൫.
ഇവിടെ നിന്നാണ് സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും മധ്യാവസ്ഥയും ലഭിക്കുന്നത്; ഭൂമിയിലെ മറ്റേതെങ്കിലും സ്ഥലത്തും മനുഷ്യരുടെ കർമ്മങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
ഭാരതസ്യാസ്യ വര്ഷസ്യ നവ ഭേദാഃ പ്രകീര്തിതാഃ। സമുദ്രാന്തരിതാ ജ്ഞേയാസ്തേ ത്വഗമ്യാഃ പരസ്പരമ് ।। ൪൫.
ഭാരതഭൂമിയുടെ ഒമ്പത് വിഭജനങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നു; സമുദ്രം കൊണ്ട് വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്ന ഇവ പരസ്പരം എത്താൻ കഴിയാത്തവയാണ്.
ഇന്ദ്രദ്വീപഃ കസേരുശ്ച താമ്രവര്ണോ ഗഭസ്തിമാന്। നാഗദ്വീപസ്തഥാ സൌമ്യോ ഗന്ധര്വസ്ത്വഥ വാരുണഃ ।। ൪൫.
ഇന്ദ്രദ്വീപം, കാസേരു, താമ്രവർണ്ണം, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപം, സൗമ്യ, ഗന്ധർവം, വാരുണം എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾ ഉണ്ട്.
അയന്തു നവമസ്തേഷാം ദ്വീപഃ സാഗരസംവൃതഃ। യോജനാംനാം സഹസ്രം തു ദ്വീപോഽയം ദക്ഷിണോത്തരമ് ।। ൪൫.
ഇവയിൽ ഒമ്പതാമത്തെ ദ്വീപാണ് ഈ ദ്വീപ്; സമുദ്രം കൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. തെക്കുനിന്ന് വടക്കിലേക്ക് ആയിരം യോജനങ്ങൾ നീളമുള്ള ദ്വീപാണ് ഇത്.
ആയതോ ഹ്യാകുമാരിക്യാദാങ്ഗാപ്രഭവാച്ച വൈ। തിര്യഗുത്തരവിസ്തീര്ണഃ സഹസ്രാണി നവൈവ തു ।। ൪൫.
കുമാരികയിലും ആംഗയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനത്തിലും നിന്നാണ് ഇതിന്റെ നീളം; വടക്കുവശം അറ്റത്തോളം കൃത്യമായി ഒമ്പത് ആയിരം നീളം ഉണ്ട്.
ദ്വീപോ ഹ്യുപനിവിഷ്ടോഽയം മ്ലേച്ഛൈരന്തേഷു നിത്യശഃ। പൂര്വേ കിരാതാ ഹ്യസ്യാന്തേ പശ്ചിമേ യവനാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൪൫.
ഈ ദ്വീപിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ എപ്പോഴും വിദേശികൾ താമസിക്കുന്നു; കിരാതർ കിഴക്കൻ അറ്റത്തും യവനർ പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റത്തും അറിയപ്പെടുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ മധ്യേ ശൂദ്രാശ്ച ഭാഗശഃ। ഇജ്യായുദ്ധവണിജ്യാഭിര്വര്ത്തയന്തോ വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। ൪൫.
ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ മധ്യഭാഗത്തും, ശൂദ്രർ ഭാഗങ്ങളിലായി; യജ്ഞം, യുദ്ധം, വ്യാപാരം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ട് ഇവർ നിലകൊള്ളുന്നു.
തേഷാം സംവ്യവഹാരോഽയം വര്ത്തതേ തു പരസ്പരമ്। ധര്മാര്ഥകാമസംയുക്തോ വര്ണാനാം തു സ്വകര്മസു ।। ൪൫.
ഇവരുടെ പരസ്പര ഇടപാടുകൾ ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം എന്നിവയുമായി ചേർന്നു, ഓരോ വർഗ്ഗത്തിനും തങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ നടക്കുന്നു.
സങ്കല്പപഞ്ചമാനാം തു ആശ്രമാണാം യഥാവിധി। ഇഹ സ്വര്ഗാപവര്ഗാര്ഥം പ്രവൃത്തിര്യേഷു മാനുഷീ ।। ൪൫.
അഞ്ച് സംകൽപ്പങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളുടെയും ക്രമം അനുസരിച്ച്, സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നേടാൻ മനുഷ്യരുടെ പ്രവർത്തനം ഇവിടെ നടക്കുന്നു.
യസ്ത്വയം നവമോ ദ്വീപസ്തിര്യഗായത ഉച്യതേ। കൃത്സ്നം ജയതി യോ ഹ്യേനം സ സമ്രാഡിഹ കീര്ത്ത്യതേ ।। ൪൫.
അങ്ങനെയാണു ഈ ഒമ്പതാമത്തെ ദ്വീപ്, അറ്റത്തോളം നീളമുള്ളത്; അതിനെ മുഴുവൻ ജയിക്കുന്നവൻ ഇവിടെ ചക്രവർത്തിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
അയം ലോകസ്തു വൈ സമ്രാഡന്തരിക്ഷോ വിരാട് സ്മൃതഃ। സ്വരാഡന്യഃ സ്മൃതോ ലോകഃ പുനര്വക്ഷ്യാമി വിസ്തരമ് ।। ൪൫.
ഈ ലോകം ചക്രവർത്തി, അന്തരീക്ഷം, വിശാലം എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു ലോകം സ്വരാഡെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ വിശാലതയെ ഞാൻ വീണ്ടും വിശദീകരിക്കും.
സപ്ത ചാസ്മിന് സുപര്വാണോ വിശ്രുതാഃ കുലപര്വതാഃ। മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാനൃക്ഷപര്വതഃ। വിന്ധ്യശ്ച പാരിയാത്രശ്ച സപ്തൈതേ കുലപര്വതാഃ ।। ൪൫.
ഈ ദേശത്ത് ഏഴു പ്രശസ്തമായ കുലപർവതങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നു: മഹേന്ദ്രം, മലയം, സഹ്യൻ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷപർവതം, വിന്ധ്യൻ, പാരിയാത്രം—ഇവയാണ് ഏഴു കുലപർവതങ്ങൾ.
തേഷാം സഹസ്രശശ്ചാന്യേ പര്വതാസ്തു സമീപഗാഃ। അഭിജാതാഃ സര്വഗുണാ വിപുലാശ്ചിത്രസാനവഃ ।। ൪൫.
ഇവയുടെ സമീപത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്; എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവയും, വിശാലവും, വിവിധ ശിഖരങ്ങളോടും കൂടിയവയും.
മന്ദരഃ പര്വത ശ്രേഷ്ഠോ വൈഹാരോ ദര്ദുരസ്തഥാ। കോലാഹലഃ സസുരസഃ മൈനാകോ വൈദ്യുതസ്തഥാ ।। ൪൫.
മന്ദരം എന്ന പ്രധാന പർവതം, വൈഹാരം, ദർദുരം, കൊലാഹളം, സസുരസം, മൈനാകം, വൈദ്യുതം എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾ ഉണ്ട്.
പാതന്ധമോ നാമ ഗിരിസ്തഥാ പാണ്ഡുരപര്വതഃ। ഗന്തുപ്രസ്ഥഃ കൃഷ്ണഗിരിര്ഗോധനോ ഗിരിരേവ ച ।। ൪൫.
പാതന്ധമം എന്നൊരു പർവതവും, പാണ്ഡുരപർവതവും; ഗന്തുപ്രസ്ഥം, കൃഷ്ണഗിരി, ഗോധനം, മറ്റൊരു പർവതവും ഉണ്ട്.