പഞ്ചയോജനസാഹസ്രമതിക്രമ്യ സുരാലയമ്। ചന്ദ്രദ്വീപമിതി ഖ്യാതം ചദ്രമണ്ഡലസംസ്ഥിതമ് ।। ൪൫.
അഞ്ച് ആയിരം യോജനങ്ങൾ കടന്നാൽ ദേവതകളുടെ വാസസ്ഥലം ഉണ്ട്; അതിനെ ചന്ദ്രദ്വീപം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു, ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
സഹസ്രയോജനാനാന്തു സര്വതഃ പരിമണ്ഡലമ്। നാനാ പുഷ്പഫലോപേതം സമൃദ്ധ്യാ പരയാ യുതമ്। ശതയോജനവിസ്തീര്ണമുച്ഛ്രിതം താവദേവ തു ।। ൪൫.
അത് ആയിരം യോജനങ്ങൾ വലിപ്പമുള്ള വൃത്താകൃതിയിലാണ്. പലതരം പൂക്കളും ഫലങ്ങളും നിറഞ്ഞു, പരമമായ സമ്പത്തും ഉണ്ട്. അതിന്റെ വീതി നൂറ് യോജനവും, അത്രയും ഉയരവും ആണ്.
തസ്യ മധ്യേ ഗിരിവരഃ സിദ്ധചാരണസേവിതഃ। ചന്ദ്ര തുല്യപ്രഭൈഃ കാന്തൈശ്ചന്ദ്രാകാരൈഃ സുലക്ഷണൈഃ ।। ൪൫.
അതിനുള്ളിൽ വലിയ ഒരു പർവ്വതം ഉണ്ട്, സിദ്ധരും ചാരണരും സേവിക്കുന്നതും. അതിന്റെ ഭംഗി ചന്ദ്രനുപോലും, ചന്ദ്രാകൃതിയും, ചന്ദ്രനിലെ ശുഭചിഹ്നങ്ങളും ഉള്ളതുമാണ്.
ശ്വേതവൈഢൂര്യകുമുദൈശ്ചിത്രോഽസൌ കുമുദപ്രഭഃ। അനേകചിത്രകോദ്യാനോ നൈകനിര്ഝരകന്ദരഃ। മഹാസാനുദരീകുഞ്ജൈര്വിവിധൈഃ സമലംകൃതഃ ।। ൪൫.
വെളുത്ത വൈഡൂര്യവും കുമുദപൂക്കളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, കുമുദത്തിന്റെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞത്. അനേകം മനോഹര ഉദ്യാനങ്ങൾ, നിരവധി ജലധാരകളും ഗുഹകളും, വലിയ ശിഖരങ്ങൾ, താഴ്വരകൾ, കുഞ്ചങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തസ്മാച്ഛൈലാന്മഹാപുണ്യാ ചന്ദ്രാംശുവിമലോദകാ। പ്രവഹത്യുത്തമനദീ ചന്ദ്രാവര്ത്താ തരങ്ഗിണീ ।। ൪൫.
അതിനാൽ ആ മഹാപുണ്യമായ പർവതങ്ങളിൽ നിന്ന്, ചന്ദ്രകിരണങ്ങളേ പോലെ വൃത്തിയുള്ള വെള്ളം നിറഞ്ഞ, തരംഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഉത്തമ നദിയായ ചന്ദ്രവർത്താ ഒഴുകുന്നു.
തത്ര ചന്ദ്രമസഃ സ്ഥാനം നക്ഷത്രാധിപതേര്വരമ്। സദാഽവതരതേ തത്ര ചന്ദ്രമാ ഗ്രഹനായകഃ ।। ൪൫.
അവിടെയാണ് നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അധിപനായ ചന്ദ്രന്റെ ഉത്തമ വാസസ്ഥാനം; അവിടെ ഗ്രഹങ്ങളുടെ നായകനായ ചന്ദ്രൻ എപ്പോഴും അവിടേക്ക് ഇറങ്ങുന്നു.
തത്ര ചന്ദ്രമസോ നാമ്നാ ശൈലഃ സ തു പരിശ്രുതഃ। ചന്ദ്രദ്വീപം മഹാദ്വീപം പ്രകാശം ദിവി ചേഹ ച ।। ൪൫.
അവിടെ, ചന്ദ്രന്റെ പേരിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു പർവതം ഉണ്ട്; അതാണ് മഹാദ്വീപമായ ചന്ദ്രദ്വീപം, ആ ദ്വീപം സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പ്രകാശിക്കുന്നു.
തത്ര ചന്ദ്രപ്രതീകാശാഃ പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാഃ। ചന്ദ്രകാന്താഃ പ്രജാഃ സര്വാ വിമലാശ്ചന്ദ്രദൈവതാഃ ।। ൪൫.
അവിടെ, എല്ലാ ജനങ്ങളും ചന്ദ്രനെപ്പോലെയാണ്; അവരുടെ മുഖം പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു, ചന്ദ്രകാന്തംപോലും, വൃത്തിയുള്ളവരും, ചന്ദ്രദേവതയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നവരുമാണ്.
അത്യന്തധാര്മികാഃ സൌമ്യാഃ സത്യസന്ധാഃ സുതേജസഃ। പ്രജാസ്തത്ര സദാചാരാ ദശവര്ഷശതായുഷഃ ।। ൪൫.
അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ അത്യന്തം ധാർമ്മികരും, സൗമ്യരും, സത്യം പാലിക്കുന്നവരും, വലിയ തേജസ്സുള്ളവരും, എപ്പോഴും നല്ല ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവരും, നൂറു വർഷം ജീവിക്കുന്നവരുമാണ്.
പശ്ചിമേന തു ദ്വീപസ്യ പശ്ചിമസ്യ പ്രകീര്ത്തിതമ്। ചതുര്യോജനസാഹസ്രം സമതീത്യ മഹോദധിമ് ।। ൪൫.
ആ ദ്വീപിന്റെ പടിഞ്ഞാറ്, പടിഞ്ഞാറൻ ദ്വീപ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്ത്, നാലായിരം യോജനയും വലിയ സമുദ്രവും കടന്ന്—
ദശയോജനസാഹസ്രം സമന്താത് പരിമണ്ഡലമ്। ദ്വീപം ഭദ്രാകരം നാമ നാനാപുഷ്പോപശോഭിതമ് ।। ൪൫.
അവിടെ ഭദ്രാകര എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ദ്വീപ് ഉണ്ട്; അത് പത്ത് ആയിരം യോജന വലിപ്പമുള്ളതും, വിവിധ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമാണ്.
പ്രഭൂതധനധാന്യാഢ്യമനേകനൃപപാലിതമ് । നിത്യം പ്രമുദിതം സ്ഫീതം മഹാശൈലൈശ്ച ശോഭിതമ് ।। ൪൫.
അവിടെയുള്ള ദ്വീപ് ധനം, ധാന്യം എന്നിവയിൽ സമൃദ്ധിയുള്ളതും, അനേകം രാജാക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്നതും, എപ്പോഴും സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞതും, വലിയ പർവതങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമാണ്.
തത്ര ഭദ്രാസനം വായോര്നാനാരത്നൈശ്ച മണ്ഡിതമ്। തത്ര വിഗ്രഹവാന് വായുഃ സദാ പര്വസു പൂജ്യതേ ।। ൪൫.
അവിടെ, വായുവിന്റെ ഭദ്രാസനം വിവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെ, രൂപമുള്ള വായു എപ്പോഴും ഉത്സവങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
തപനീയസുവര്ണാഭാസ്തപനീയവിഭൂഷിതാഃ। വിരാജന്തേഽമര പ്രഖ്യാസ്തത്ര ചിത്രാമ്ബരസ്രജഃ ।। ൪൫.
അവിടെ, അമരന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നവർ തപനീയസ്വർണ്ണംപോലുള്ള ഭൂപുഷ്പങ്ങൾ, മനോഹര വസ്ത്രങ്ങളും മാലകളും ധരിച്ച്, തപനീയാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് തിളങ്ങുന്നു.
വീര്യവന്തോ മഹാഭാഗാഃ പഞ്ചവര്ഷശതായുഷഃ। സത്യസന്ധാ മുദാ യുക്താഃ പ്രജാസ്താ വായുദൈവതാഃ ।। ൪൫.
അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ ശക്തിയും വലിയ ഭാഗ്യവും ഉള്ളവരും, അഞ്ചു നൂറ്റാണ്ട് ജീവിക്കുന്നവരും, സത്യം പാലിക്കുന്നവരും, സന്തോഷം നിറഞ്ഞവരും, വായുദേവതയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നവരുമാണ്.
ഏവമേവ നിസര്ഗോഽയം വര്ഷാണാം ഭാരതേ യുഗേ। ദൃഷ്ടഃ പരമതത്ത്വജ്ഞൈര്ഭൂയഃ കിം കീര്ത്തയാമി തേ ।। ൪൫.
ഇങ്ങനെ, ഭാരതയുഗത്തിലെ ദേശങ്ങളുടെ സ്വഭാവം പരമതത്ത്വം അറിയുന്നവർ കണ്ടത് ഇതാണ്; ഇതിൽ കൂടുതൽ ഞാൻ എന്ത് പറയണം?
ആഖ്യാതേ ത്വേവമൃഷയഃ സൂതപുത്രേണ ധീമതാ। ഉത്തരശ്രവണേ ഭൂയഃ പപ്രച്ഛുസ്തദനന്തരമ് ।। ൪൫.
ഇങ്ങനെ ഈ കഥ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വടക്കേ ശ്രവണ സമയത്ത്, മഹത്വമുള്ള സുതപുത്രനോടു വീണ്ടും ഋഷികൾ ചോദിച്ചു.
ഋഷയ ഊചുഃ। യദിദം ഭാരതം വര്ഷ യസ്മിന് സ്വായമ്ഭുവാദയഃ। ചതുര്ദശൈതേ മനവഃ പ്രജാസര്ഗേ ഭവന്ത്യുത ।। ൪൫.
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു: ഈ ഭാരതദേശത്ത്, സ്വായംഭുവൻ തുടങ്ങി പതിനാലു മനുക്കൾ ജീവികളുടെ സൃഷ്ടിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നിടത്ത്—
ഏതദ്വേദിതുമിച്ഛാമസ്തന്നോ നിഗദ സത്തമ। ഏതത് ശ്രുത്വാ വചസ്തേഷാമബ്രവീല്ലോമഹര്ഷണഃ ।। ൪൫.
ഇത് അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മഹാനായവനേ, ദയവായി പറയുക. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ലോമഹർഷണൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
പൌരാണികസ്തദാ സൂത ഋഷീണാം ഭാവിതാത്മനാമ് । ഏത ദ്വിസ്തരതോ ഭൂയസ്താനുവാച സമാഹിതഃ ।। ൪൫.
അപ്പോൾ, പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്ന സുതൻ, ഭാവിതത്ത്വം ഉള്ള ഋഷികൾക്ക്, മനസ്സോടെ കൂടുതൽ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
നിസര്ഗ ഏഷ വിഖ്യാതഃ കുരൂണാന്തു യഥാര്ഥവത്। ഭാരതസ്യ തു വക്ഷ്യാമി നിസര്ഗം തം നിബോധത ।। ൪൫.
കുരുക്കളുടെ സ്വഭാവം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഭാരതത്തിന്റെ സ്വഭാവം പറയാം—കേൾക്കൂ.
പുണ്യതീര്ഥേ ഹിമവതോ ദക്ഷിണസ്യാചലസ്യ ഹി। പൂര്വപശ്ചായതസ്യാസ്യ ദക്ഷിണേന ദ്വിജോത്തമാഃ ।। ൪൫.
ഹിമവതിന്റെ തെക്കൻ ചരിവിലുള്ള പുണ്യതീർത്തിൽ, ഈ പർവതത്തിന്റെ തെക്കിൽ, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിൽ, ദ്വിജോത്തമന്മാരേ—
തഥാ ജനപദാനാം ച വിസ്തരം ശ്രോതുമര്ഹഥ। അത്ര വോ വര്ണയിഷ്യാമി വര്ഷേഽസ്മിന് ഭാരതേ പ്രജാഃ ।। ൪൫.
ജനപദങ്ങളുടെ വിശാലതയും ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിവരിക്കും; ഭാരതഭൂമിയിലെ ജനങ്ങളെ കുറിച്ചും നിങ്ങൾ കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
ഇദം തു മധ്യമം ചിത്രം ശുഭാശുഭഫലോദയമ്। ഉത്തരം യത്സമുദ്രസ്യ ഹിമവദ്ദക്ഷിണം ച യത് ।। ൪൫.
ഇവിടെയുള്ള മധ്യഭാഗം വളരെ വിചിത്രമാണ്; നല്ലതും ചീത്തയുമാണ് ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത്. സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ തെക്കിലും ഈ പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
വര്ഷം യദ്ഭാരതം നാമ യത്രേയം ഭാരതീ പ്രജാ। ഭരണാഞ്ച പ്രജാനാം വൈ മനുര്ഭരത ഉച്യതേ। നിരുക്തവചനാച്ചൈവ വര്ഷം തദ്ഭാരതം സ്മൃതമ് ।। ൪൫.
ഭാരതം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ദേശത്ത് ഭാരതീയർ ജീവിക്കുന്നു; ജനങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ മനു, ഭാരതൻ എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ നാമത്തിന്റെ അർത്ഥം കൊണ്ടാണ് ഈ ദേശം 'ഭാരതം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.
തതഃ സ്വര്ഗശ്ച മോക്ഷശ്ച മധ്യശ്രാന്തശ്ച ഗമ്യതേ। ന ഖല്വന്യത്ര മര്ത്ത്യാനാം ഭൂമൌ കര്മ വിധീയതേ ।। ൪൫.
ഇവിടെ നിന്നാണ് സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും മധ്യാവസ്ഥയും ലഭിക്കുന്നത്; ഭൂമിയിലെ മറ്റേതെങ്കിലും സ്ഥലത്തും മനുഷ്യരുടെ കർമ്മങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
ഭാരതസ്യാസ്യ വര്ഷസ്യ നവ ഭേദാഃ പ്രകീര്തിതാഃ। സമുദ്രാന്തരിതാ ജ്ഞേയാസ്തേ ത്വഗമ്യാഃ പരസ്പരമ് ।। ൪൫.
ഭാരതഭൂമിയുടെ ഒമ്പത് വിഭജനങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നു; സമുദ്രം കൊണ്ട് വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്ന ഇവ പരസ്പരം എത്താൻ കഴിയാത്തവയാണ്.
ഇന്ദ്രദ്വീപഃ കസേരുശ്ച താമ്രവര്ണോ ഗഭസ്തിമാന്। നാഗദ്വീപസ്തഥാ സൌമ്യോ ഗന്ധര്വസ്ത്വഥ വാരുണഃ ।। ൪൫.
ഇന്ദ്രദ്വീപം, കാസേരു, താമ്രവർണ്ണം, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപം, സൗമ്യ, ഗന്ധർവം, വാരുണം എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾ ഉണ്ട്.
അയന്തു നവമസ്തേഷാം ദ്വീപഃ സാഗരസംവൃതഃ। യോജനാംനാം സഹസ്രം തു ദ്വീപോഽയം ദക്ഷിണോത്തരമ് ।। ൪൫.
ഇവയിൽ ഒമ്പതാമത്തെ ദ്വീപാണ് ഈ ദ്വീപ്; സമുദ്രം കൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. തെക്കുനിന്ന് വടക്കിലേക്ക് ആയിരം യോജനങ്ങൾ നീളമുള്ള ദ്വീപാണ് ഇത്.
ആയതോ ഹ്യാകുമാരിക്യാദാങ്ഗാപ്രഭവാച്ച വൈ। തിര്യഗുത്തരവിസ്തീര്ണഃ സഹസ്രാണി നവൈവ തു ।। ൪൫.
കുമാരികയിലും ആംഗയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനത്തിലും നിന്നാണ് ഇതിന്റെ നീളം; വടക്കുവശം അറ്റത്തോളം കൃത്യമായി ഒമ്പത് ആയിരം നീളം ഉണ്ട്.