തത്ര തത്പുഷ്പകം നാമ നാനാരത്നവിഭൂഷിതമ്। മഹാവിമാനം രുചിരം സര്വകാമഗുണൈര്യുതമ് ।। ൪൧.
അവിടെ, വിവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച, എല്ലാ ഇഷ്ടഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ, ഭംഗിയാർന്ന മഹാവിമാനമായ പുഷ്പകം എന്ന അത്ഭുതവാഹനം നിലകൊള്ളുന്നു.
മനോജവം കാമഗമം ഹേമജാലവിഭൂഷിതമ്। വാഹനം യക്ഷരാജസ്യ കുബേരസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൪൧.
ചിന്തയെപ്പോലെ വേഗമുള്ളതും, ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാൻ കഴിയുന്നതുമായ, പൊന്നിൻ ജാലകങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ വാഹനം മഹാത്മാവായ യക്ഷരാജാവായ കുബേരന്റെതാണ്.
തത്രൈകപിങ്ഗലോ ദേവോ മഹാദേവസഖഃ സ്വയമ്। വസതി സ്മ സ യക്ഷേന്ദ്രഃ സര്വഭൂതനമസ്കൃതഃ ।। ൪൧.
അവിടെ മഹാദേവന്റെ സുഹൃത്തായ ഏകപിംഗളദേവൻ സ്വയം വസിക്കുന്നു. ആ യക്ഷേന്ദ്രൻ എല്ലാ ജീവികളും ആദരിക്കുന്നവനാണ്.
തത്രാപ്സരോഗണൈര്യ്യക്ഷൈര്ഗന്ധര്വൈഃ സിദ്ധചാരണൈഃ। വസതി സ്മ മഹാത്മാഽസൌ കുബേരോ ദേവസത്തമഃ ।। ൪൧.
അവിടെ, അപ്സരസുകൾ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ എന്നിവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, മഹാത്മാവായ ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കുബേരൻ വസിക്കുന്നു.
തത്ര പദ്മമഹാപദ്മൌ തഥാ മകരകച്ഛപൌ। കുമുദഃ ശങ്ഖ നീലൌ ച നന്ദനോ നിധിസത്തമഃ ।। ൪൧.
അവിടെ പത്മം, മഹാപത്മം, മകരം, കച്ചപം, കുമുദം, ശംഖം, നീലം, നന്ദനം എന്നിങ്ങനെ പ്രധാനമായ നിധികൾ ഉണ്ട്.
അഷ്ടാവേതേഽക്ഷയാ ദിവ്യാ ധനേശസ്യ മഹാത്മനഃ। മഹാനിധാനാസ്തിഷ്ഠന്തി സഭായാം രത്നസഞ്ചിതാഃ ।। ൪൧.
ഈ എട്ട് ദിവ്യവും അക്ഷയവുമായ മഹാനിധികൾ സമ്പത്തിന്റെ ദൈവമായ മഹാത്മാവിന്റെ സഭയിൽ രത്നങ്ങൾ കൂമ്പാരമായി കെട്ടി നിലകൊള്ളുന്നു.
തഥേന്ദ്രാഗ്നിയമാദീനാം ദേവാനാമപ്സരോഗണൈഃ। തേഷാം കൈലാസ ആവാസോ യത്ര യക്ഷേശ്വരഃ പ്രഭുഃ ।। ൪൧.
ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, യമൻ തുടങ്ങിയ ദേവന്മാർക്കും അവരുടെ അപ്സരസുമാരും, യക്ഷേശ്വരൻ വസിക്കുന്ന സ്ഥലം കൈലാസം തന്നെയാണ്.
കൃത്വാ പൂര്വമുപസ്ഥാനം യക്ഷേന്ദ്രസ്യ മഹാത്മനഃ। പശ്ചാദ്ഗച്ഛന്തി യേ യസ്യ വിഹിതാഃ പരിചാരകാഃ ।। ൪൧.
ആ മഹാത്മാവായ യക്ഷേന്ദ്രനോട് ആദ്യം വന്ദനം നടത്തി, അവന്റെ സേവകരായി നിയമിക്കപ്പെട്ടവർ ഓരോരുത്തരുടെയും ജോലി ചെയ്യാൻ പുറപ്പെടുന്നു.
തത്ര മന്ദാകിനീ നാമ സുരമ്യാ വിപുലോദകാ। സുവര്ണമണിസോപാനാ നാനാപുഷ്പോത്കടോത്കടാ ।। ൪൧.
അവിടെ മനോഹരവും വിശാലമായ വെള്ളമുള്ളതുമായ മന്ദാകിനി എന്ന പുഴയുണ്ട്. സ്വർണ്ണവും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പടികൾ, വിവിധ മനോഹരപുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ് അത്.
ജാമ്ബൂനദമയൈഃ പദ്മൈര്ഗന്ധസ്പര്ശഗുണാന്വിതൈഃ। നീലവൈദൂര്യ്യപത്രൈശ്ച ഗന്ധോപൈതൈര്മഹോത്പലൈഃ ।। ൪൧.
ജാംബൂനദസ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച, സുഗന്ധവും മൃദുവും ഉള്ള താമരകളും, നീല വൈഡൂര്യത്തിന്റെ ഇലകളും, സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ വലിയ ഉത്പലപുഷ്പങ്ങളും അവിടെ അലങ്കാരമായി കാണാം.
തഥാ കുമുദഖണ്ഡൈശ്ച മഹാപദ്മൈരലങ്കൃതാ । യക്ഷഗന്ധര്വനാരീഭിരപ്സരോഭിശ്ച ശോഭിതാ ।। ൪൧.
അത് കൂടാതെ കുമുദം, മഹാപത്മം എന്നിവയുടെ കൂട്ടങ്ങൾ കൊണ്ടും യക്ഷ, ഗന്ധർവ, അപ്സരസ്സ് സ്ത്രീകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്.
ദേവദാനവഗന്ധര്വൈര്യക്ഷരാക്ഷസപന്നഗൈഃ। ഉപസ്പൃഷ്ടജലാ രമ്യാ വാപീ മന്ദാകിനീ തഥാ ।। ൪൧.
ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പാമ്പുകൾ എന്നിവരുടെ സ്പർശം ലഭിച്ച മനോഹരമായ മന്ദാകിനി പുഷ്കരിണിയും അവിടെയുണ്ട്.
തഥാ അലകനന്ദാ ച നന്ദാ ച സരിതാം വരാ । ഏതൈരേവ ഗുണൈര്യുക്താ നദ്യോ ദേവര്ഷിസേവിതാഃ ।। ൪൧.
അത് പോലെ തന്നെ, അലകനന്ദയും നന്ദയും എന്നിങ്ങനെ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായവയും, ഈ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം ഉള്ളവയും, ദേവർഷിമാരാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യൈവ ശൈലരാജസ്യ പൂര്വേ കൂടേ പരിശ്രുതാഃ। സഹസ്രയോജനായാമാസ്ത്രിംശദ്യോജന വിസ്തരാഃ ।। ൪൧.
ആ പർവ്വതരാജാവിന്റെ കിഴക്കേ കുന്നിൽ, പ്രശസ്തമായ, ആയിരം യോജന നീളവും മുപ്പത് യോജന വീതിയുമുള്ള നദികൾ ഒഴുകുന്നു.
ദശ ഗന്ധര്വനഗരാഃ സമൃദ്ധ്യാ പരയാ യുതാഃ। മഹാഭവനമാലാഭിരനേകാഭിര്വിഭൂഷിതാഃ ।। ൪൧.
പത്ത് ഗന്ധർവ നഗരങ്ങൾ അത്യന്തം സമൃദ്ധിയോടെ, അനേകം വലിയ കൊട്ടാരങ്ങളുടെ നിരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സുബാഹുഹരികേശാദ്യാ ശ്ചിത്രസേനജരാദയഃ। ദശ ഗന്ധര്വരാജാനോ ദീപ്തവഹ്നിപരാക്രമാഃ ।। ൪൧.
സുബാഹു, ഹരികേശൻ, ചിത്രസേനൻ, ജരാ എന്നിവരും മറ്റു ഗന്ധർവരാജാക്കന്മാരും, തീപോലെയുള്ള ശക്തിയോടെ, അവിടെ വസിക്കുന്നു.
തസ്യൈവ പശ്ചിമേ കൂടേ കുന്ദേന്ദുസദൃശപ്രഭേ। നാനാധാതുശതൈശ്ചിത്രൈഃ സിദ്ധ ദേവര്ഷിസേവിതേ ।। ൪൧.
അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് കൂറ്റത്തിൽ, കുന്ദപൂവും ചന്ദ്രനും പോലെയുള്ള പ്രകാശം ഉള്ളതും, നാനാഭാവത്തിലുള്ള ധാതുക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ സ്ഥലത്ത്, സിദ്ധന്മാരും ദേവർഷിമാരും സേവനം ചെയ്യുന്നു.
അശീതിയോജനായാമം ചത്വാരിംശത്പ്രവിസ്തരമ്। ഏകൈകയക്ഷഭവനം മഹാഭവനമാലിനമ് ।। ൪൧.
അവിടെ ഓരോ യക്ഷന്റെ ഭവനവും, വലിയ കൊട്ടാരങ്ങളുടെ നിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, എൺപത് യോജന നീളവും നാല്പത് യോജന വീതിയും ഉള്ളതുമാണ്.
മഹായക്ഷാലയാന്യത്ര ത്രിംശദാഢ്യാനി മേ ശ്രൃണു। മുദാഽഥ പരമദ്ധര്യാ ച സംയുക്താനി സമന്തതഃ ।। ൪൧.
മഹായക്ഷന്മാരുടെ മുപ്പത് ഭവനങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും സന്തോഷവും പരമസമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞവയാണെന്ന് കേൾക്കൂ.
മഹാമാലിസുനേത്രാദ്യാസ്തഥാ മണിവരാദയഃ। ഉദീര്ണാ യക്ഷരാജാനസ്തത്ര ത്രിംശത്സദാ ബഭുഃ ।। ൪൧.
മഹാമാലി, സുനേത്രൻ, മണിവരൻ എന്നിവരും അവരുടെ കൂട്ടുകാരും, ഈ മുപ്പത് ശക്തിയുള്ള യക്ഷരാജാക്കന്മാർ എപ്പോഴും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
ഇത്യേതേ കഥിതാ യക്ഷാ വായ്വഗ്നിസമതേജസഃ। യേഷാമധിപതിര്ദേവഃ ശ്രീമാന് വൈശ്രവണഃ പ്രഭുഃ ।। ൪൧.
ഇങ്ങനെ, വായുവിനും അഗ്നിക്കും തുല്യമായ തേജസ്സുള്ള യക്ഷന്മാരെ വിവരിച്ചു; ഇവരുടെ പ്രഭു മഹത്വമുള്ള വൈശ്രവണൻ ദേവനാണ്.
തസ്യൈവ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ ഹിമവത്യചലോത്തമേ। നികുഞ്ജനിര്ഝരഗുഹാനൈകസാനുദരീതടേ ।। ൪൧.
അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത്, ഹിമവാൻ പർവതത്തിലെ ഉന്നതമായ ഭാഗങ്ങളിൽ, കാടുകളും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ഗുഹകളും അനേകം കുന്തുകളും നിറഞ്ഞ ചുരങ്ങളിലാണു.
അര്ണവാദര്ണവം യാവത് പൂര്വപശ്ചായതേഽചലേ। കിന്നരാണാം പുരശതം നിവിഷ്ടം വൈ വ്കചിത് വ്കചിത് ।। ൪൧.
സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് സമുദ്രം വരെ, കിഴക്കുനിന്ന് പടിഞ്ഞാറേക്കുള്ള പർവതനിരയിലായി, കിന്നരന്മാരുടെ നൂറ് നഗരങ്ങൾ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
നൈകശ്രൃങ്ഗകലാപസ്യ ശൈലരാജസ്യ കുക്ഷിഷു। നരനാരീപ്രമുദിതം ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകുലമ് ।। ൪൧.
അനേകം കുന്തങ്ങളുള്ള പർവതരാജാവിന്റെ ഗുഹകളിൽ, സന്തോഷത്തോടെയും സമൃദ്ധിയോടെയും നിറഞ്ഞ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും വസിക്കുന്നു.
ദ്രുമസുഗ്രീവസൈന്യാദ്യാ ഭഗദത്തപുരഃസരാഃ । യത്ര രാജശതം തേഷാം ദീപ്താനാം ബലശാലിനാമ് ।। ൪൧.
അവിടെ, ദ്രുമൻ, സുഗ്രീവൻ, ഭഗദത്തൻ എന്നിവരെ മുന്നിൽ നിർത്തി, നൂറ് പ്രകാശമുള്ള ശക്തിയുള്ള രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ സൈന്യങ്ങളെ നയിക്കുന്നു.
വിവാഹോ യത്ര രുദ്രസ്യ മഹാദേവ്യോമയാ സഹ। തപസ്തപ്തവതീ ചൈവ യത്ര ദേവീ വരാങ്ഗനാ ।। ൪൧.
അവിടെ തന്നെയാണ് രുദ്രനും മഹാദേവിയായ ഉമയും തമ്മിലുള്ള വിവാഹം നടന്നത്; അതുപോലെ തന്നെ, ദേവിയായ ഉമ അവിടെ തപസ്സും ചെയ്തു.
കിരാതരൂപിണാ ചൈവ യത്ര രുദ്രേണ ക്രീഡിതമ്। യത്ര ചൈവ കൃതം താഭ്യാം ജമ്ബൂദ്വീപാവലോകനമ് ।। ൪൧.
അവിടെ രുദ്രൻ കിരാതന്റെ രൂപത്തിൽ ക്രീഡിച്ചു; അവിടെയും, ഇരുവരും ചേർന്ന് ജംബൂദ്വീപിന്റെ വിശാലത കാണുകയും ചെയ്തു.
യത്ര താഃ സമ്മുദാ യുക്താ നാനാഭൂതഗണൈര്യുതാഃ। ചിത്രപുഷ്പഫലോപേതാ രുദ്രസ്യാക്രീഡഭൂമയഃ ।। ൪൧.
അവിടെ, സന്തോഷത്തോടെ, വിവിധ ജീവികളോടൊപ്പം, മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞ രുദ്രന്റെ ക്രീഡാഭൂമികൾ ഉണ്ട്.
ഹൃഷ്ടാ ഗിരിദരീവാസാഃ കൃശോദര്യ്യോ മനോരമാഃ। കുന്ദര്യോ യത്ര കിന്നര്യ്യോ രമന്തേ സ്മ സുലോചനാഃ ।। ൪൧.
അവിടെ, മനോഹരമായ കണ്ണുകളും സുന്ദരമായ ശരീരവും ഉള്ള കിന്നരികൾ, മലനിരകളിൽ സന്തോഷത്തോടെ വസിച്ച് പരസ്പരം ആനന്ദിക്കുന്നു.
വിശാലാക്ഷാസ്തഥാ യക്ഷാ അന്യാശ്ചാപ്സരസാങ്ഗണാഃ। ഗന്ധര്വാശ്ചാങ്ഗശാലിന്യോ യത്ര തത്ര മുദാ യുതാഃ ।। ൪൧.
അവിടെ, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള യക്ഷന്മാർ, മറ്റു അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടുകാരികൾ, സൗന്ദര്യമുള്ള ഗന്ധർവികൾ എന്നിവരും സന്തോഷത്തോടെ കൂടെ വസിക്കുന്നു.