കൂര്മൈശ്ചാനേകസംസ്ഥാനൈര്ഹേമരത്നപരിഷ്കൃതൈഃ। ചഞ്ചൂര്യമാണൈഃ സലിലൈര്ഭാതി ചിത്രം സമന്തതഃ ।। ൩൯.
വിവിധ രൂപത്തിലുള്ള, പൊൻമണികളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആമകൾ അവിടെ ഉണ്ട്. അവയുടെ ചലനത്തിൽ വെള്ളം ചലിച്ചു, എല്ലാദിശയിലെയും ദൃശ്യങ്ങൾ അത്ഭുതകരമാണ്.
നാനാവര്ണൈശ്ച ശഖുനൈര്നാനാരത്നതനൂരുഹൈഃ। സുവര്ണപുഷ്പൈശ്ചാനേകൈര്മണിതുണ്ഡൈര്ദ്വിജാതിഭിഃ ।। ൩൯.
നാനാവർണ്ണത്തിലുള്ള പക്ഷികൾ, പലവിധ രത്നങ്ങളാൽ ശരീരം അലങ്കരിച്ചവ, പൊൻപൂക്കളും രത്നത്തുണ്ടുള്ള ദ്വിജാതികൾ പലതും അവിടെ കാണാം.
വല്ഗുസ്വരൈഃ സദോന്മത്തൈഃ സമ്പതദ്ഭിഃ സമന്തതഃ। ശുശുഭേ തദ്വനം രമ്യം സഹസ്രാക്ഷസ്യ ധീമതഃ ।। ൩൯.
എപ്പോഴും ഉല്ലാസത്തോടെ പറക്കുന്ന പക്ഷികളുടെ മധുരസ്വരങ്ങളാൽ ആ സഹസ്രാക്ഷന്റെ മനോഹരമായ വനമൊട്ടും പ്രകാശിച്ചു.
മത്തഭ്രമരസന്നാദൈര്വിഹങ്ഗാനാഞ്ച കൂജിതൈഃ। നിത്യമാ നന്ദിതവനം തസ്മാത് ക്രീഡാവനം മഹത് ।। ൩൯.
മദ്യപാനമായ തേൻചീറ്റികളുടെ ഗുഞ്ചലും പക്ഷികളുടെ കൂജിതവും കൊണ്ടു ആ മഹത്തായ വിനോദവനം എപ്പോഴും ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സുവര്ണപാര്ശ്വൈശ്ച നഗൈര്മണിമുക്താപുരസ്കൃതൈഃ। മണിശ്രൃങ്ഗകലാപന്നൈഃ പതദ്ഭിശ്ച സമന്തതഃ ।। ൩൯.
പക്ഷ്മരശ്മികളായ മലകൾക്കു പൊന്നുകൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ട വശങ്ങൾ, മുന്നിൽ മുത്തുകളും രത്നങ്ങളും അലങ്കാരമായി, മുകളിലായി രത്നങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, ചുറ്റും വീണു കിടക്കുന്ന രത്നങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയാണ് അവിടെ കാണുന്നത്.
ശാഖാമൃഗൈശ്ച ചിത്രാങ്ഗൈര്നാനാരത്നതനൂരുഹൈഃ। നാനാവര്ണപ്രകാരൈശ്ച സത്വൈരന്യൈഃ സമാകുലമ് ।। ൩൯.
അവിടെ വിവിധ വർണ്ണങ്ങളുള്ള, രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ശരീരഭാഗങ്ങളുമായി ശാഖകളിൽ താമസിക്കുന്ന മൃഗങ്ങൾ, പല നിറത്തിലും രൂപത്തിലും ഉള്ള മറ്റു ജീവികളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മുഞ്ചന്തി പുഷ്പവര്ഷഞ്ച തത്ര ബാലലതാ ദ്രുമാഃ। പാരിജാതകപുഷ്പാണാം മന്ദമാരുത കമ്പിതാഃ ।। ൩൯.
അവിടെ ബാലവയസ്സിലുള്ള വള്ളികളും വൃക്ഷങ്ങളും, മൃദുവായ കാറ്റിൽ അലഞ്ഞു, പാരിജാതം പൂക്കൾ ഉൾപ്പെടെ പൂക്കളുടെ മഴ പെയ്യുന്നു.
ശയനാസനനിര്വ്യൂഹൈഃ സ്തീര്ണൈ രത്നവിഭൂഷിതൈഃ। വിഹാരഭൂമയസ്തത്ര ദ്വിജാഃ ശക്രവനേ ശുഭാഃ। ന ച ശീതോ ന ചാപ്യുഷ്ണോ രവിസ്തത്ര സമഃ സദാ ।। ൩൯.
ശക്രവനത്തിൽ, ദ്വിജന്മാരേ, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും വിരിച്ച മനോഹരമായ വിനോദഭൂമികൾ ഉണ്ട്. അവിടെ തണുപ്പോ ചൂടോ ഇല്ല; സൂര്യൻ എപ്പോഴും സമമായിരിക്കുന്നു.
നിത്യമുന്മാദജനനോ മധുമാധവസമ്ഭവഃ। വാതി ചാപ്യനിലസ്തത്ര നാനാപുഷ്പാധിവാസിതഃ। നിത്യം സങ്ഗസുഖാഹ്ലാദീ ശ്രമക്ലമവിനാശനഃ ।। ൩൯.
അവിടെ തേനും വസന്തവും ജനിപ്പിച്ച, പല പൂക്കളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ, എപ്പോഴും ഉല്ലാസം പകരുന്ന, കൂട്ടായ്മയുടെ സന്തോഷം നൽകുന്ന, ക്ഷീണവും ക്ഷാമവും അകറ്റുന്ന കാറ്റ് എപ്പോഴും വീശുന്നു.
തസ്മിന്നിന്ദ്രവനേ ശുഭ്രേ ദേവദാനവപന്നഗാഃ। യക്ഷരാക്ഷസഗുഹ്യാശ്ച ഗന്ധര്വാശ്ചാമിതൌജസഃ ।। ൩൯.
ആ ശുദ്ധമായ ഇന്ദ്രവനത്തിൽ ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, പാമ്പുകൾ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഗുഹ്യന്മാർ, അതിവലിയ ശക്തിയുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ ഇവരും വസിക്കുന്നു.
വിദ്യാധരാശ്ച സിദ്ധാശ്ച കിന്നരാശ്ച മുദാ യുതാഃ। അഥാപ്സരോഗണാശ്ചൈവ നിത്യം ക്രീഡാപരായണാഃ ।। ൩൯.
അവിടെ വിദ്യാധരന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, കിന്നരന്മാർ—allം സന്തോഷത്തോടെ, കൂടാതെ എപ്പോഴും കളിയിൽ ലീനരായ അപ്സരാസ്സമൂഹങ്ങളും ഉണ്ട്.
തസ്യ പര്വതരാജസ്യ പൂര്വേ പാര്ശ്വേ മഹോചിതമ്। കുമുഞ്ചം ശൈലരാജാനം നൈകനിര്ഝരകന്ദരമ് ।। ൩൯.
ആ മലരാജാവിന്റെ കിഴക്കേ വശത്ത്, മഹത്തായ, അനേകം കുന്തലുകളും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ഉള്ള കുമുഞ്ച എന്ന മറ്റൊരു മലരാജാവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തസ്യ ധാതുവിചിത്രേഷു കൂടേഷു ബഹുവിസ്തരാഃ। അഷ്ടൌ പുര്യോ ഹ്യുദീര്ണാശ്ച ദാനവാനാം മഹാത്മനാമ് ।। ൩൯.
അവിടത്തെ ധാതുക്കളാൽ മനോഹരമായ, വിശാലമായ കുന്തലുകളിൽ മഹാത്മാക്കളായ ദാനവന്മാരുടെ എട്ട് വലിയ നഗരങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
വജ്രകേ പര്വതേ ചാപി അനേകശിഖരോദരൈഃ। ഉദീര്ണാ രാക്ഷസാവാസാ നരനാരീസമാകുലാഃ ।। ൩൯.
വജ്രക എന്ന മലയിൽ, അനേകം കുന്തലുകളും താഴ്വരകളും ഉള്ളതിൽ, പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും നിറഞ്ഞ, വളരെയധികം രാക്ഷസവാസങ്ങൾ ഉണ്ട്.
നീലകാ നാമ തേ ഘോരാ രാക്ഷസാഃ കാമരൂപിണഃ। തത്ര തേഽഭിരതാ നിത്യം മഹാബലപരാക്രമാഃ ।। ൩൯.
അവിടെ നീലക എന്ന പേരിലുള്ള ഭയാനകവും ഇച്ഛാനുസൃതമായി രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്നവരുമായ രാക്ഷസന്മാർ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ, മഹാശക്തിയോടെ താമസിക്കുന്നു.
മഹാനീലേഽപി ശൈലേന്ദ്രേ പുരാണി ദശ പഞ്ച ച। ഹയാനനാനാം വിഖ്യാതാഃ കിന്നരാണാം മഹാത്മനാമ് ।। ൩൯.
മഹാനീല എന്ന വലിയ മലയിൽ, കുതിരമുഖമുള്ള മഹാത്മാക്കളായ കിന്നരന്മാരുടെ പതിനഞ്ച് പുരാതന നഗരങ്ങൾ പ്രശസ്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ദേവസേനോ മഹാബാഹുര്ബലമിന്ദ്രാദയസ്തഥാ। തത്ര കിന്നരരാജാനോ ദശപഞ്ച ച ഗര്വിതാഃ ।। ൩൯.
ദേവസേനൻ, മഹാബാഹു, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരും, കൂടാതെ പതിനഞ്ച് ഗർവമുള്ള കിന്നരരാജാക്കന്മാരും അവിടെ ഉണ്ട്.
സുവര്ണപാര്ശ്വാഃ പ്രായേണ നാനാപര്ണസമാകുലൈഃ। ബിലപ്രവേശൈര്നഗരൈഃ ശൈലേന്ദ്രഃ സോഽഭ്യലംകൃതഃ ।। ൩൯.
ആ മലരാജാവ് പൊതുവെ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള വശങ്ങളാൽ, പലതരം ഇലകളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളാൽ, ഗുഹപ്രവേശങ്ങളുള്ള നഗരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അതിദാരുണാ ദൃഷ്ടിവിഷാ ഹ്യഗ്നികോപാ ദുരാസദാഃ। മഹോരഗശതാസ്തത്ര സുവര്ണവശവര്തിനഃ ।। ൩൯.
അവിടെ അഗ്നിപോലുള്ള കോപവും ദൃഷ്ടിമാത്രത്തിൽ വിഷംപകരുന്ന ഭയാനകതയും ഉള്ള, പൊന്നിന്റെ വശം അനുസരിക്കുന്ന നൂറുകണക്കിന് മഹാസർപ്പങ്ങൾ ഉണ്ട്.
സുനാഗേഽപി മഹാശൈലേ ദൈത്യാവാസാ- സഹസ്രശഃ। ഹര്മ്യപ്രാസാദ കലിലാഃ പ്രാംശുപ്രാകാരതോരണാഃ ।। ൩൯.
സുനാഗ എന്ന മഹാമലയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ദൈത്യവാസങ്ങൾ, മഹത്തായ കൊട്ടാരങ്ങളും പ്രാസാദങ്ങളും, ഉയർന്ന മതിലുകളും ഗോപുരങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വേണുമന്തേ മഹാശൈലേ വിദ്യാധരപുരത്രയമ്। ത്രിംശദദ്യോജനവിസ്തീര്ണം പഞ്ചാശദ്യോജനായതമ് ।। ൩൯.
വേണുമന്തേ എന്ന മഹാമലയിൽ വിദ്യാധരന്മാരുടെ മൂന്നു നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയുടെ വീതി മുപ്പത് യോജനവും നീളം അമ്പത് യോജനവുമാണ്.
ഉലൂകോ രോമശശ്ചൈവ മഹാനേത്രശ്ച വീര്യവാന്। വിദ്യാധരവരാസ്തത്ര ശക്രതുല്യപരാക്രമാഃ ।। ൩൯.
ഉലൂക, രോമശ, മഹാനേത്രൻ എന്ന ശക്തശാലികൾ—ഇവരാണ് അവിടെ താമസിക്കുന്ന വിദ്യാധരശ്രേഷ്ഠന്മാർ; ഇവർക്ക് ഇന്ദ്രനോടു തുല്യമായ വീര്യവും ഉണ്ട്.
വൈകങ്കേ ശൈലശിഖരേ ഹ്യന്തഃകന്ദരനിര്ഝരേ। മഹോച്ചശ്രൃങ്ഗേ രുചിരേ രത്നധാതുവിചിത്രിതേ ।। ൩൯.
വൈകങ്ക പർവതത്തിന്റെ ഉച്ചിയിൽ, അതിന്റെ ആന്തരിക ഗുഹകളിലും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളിലും, ഉയർന്ന മനോഹരമായ കൊടുമുടിയിൽ, വിലയേറിയ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തത്രാസ്തേ ഗാരുഡിര്നിത്യം ഉരഗാരിര്ദുരാസദഃ। മഹാവായുജവശ്ചണ്ഡഃ സുഗ്രീവോ നാമ വീര്യവാന് ।। ൩൯.
അവിടെ സർപ്പശത്രുവായ ശക്തനായ ഗാരുഡൻ, മഹാവായുവിനെപ്പോലെ ഭയങ്കരനും, സുഖ്രീവനെന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനും, എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു.
മഹാപ്രമാണൈ ര്വിക്രാന്തൈര്മഹാബലപരാക്രമൈഃ। സശൈലോ ഹ്യാവൃതഃ സര്വഃ പക്ഷിഭിഃ പന്നഗാരിഭിഃ ।। ൩൯.
ആ പർവതവും അതിന്റെ കൊടുമുടികളും, അത്യന്തം വലുപ്പവും ശക്തിയും ഉള്ള, സർപ്പശത്രുക്കളായ പക്ഷികൾകൊണ്ടു മുഴുവനും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
കരഞ്ജേഽഭിരതോ നിത്യം സാക്ഷാദ്ഭൂതപതിഃ പ്രഭുഃ। വൃഷഭാങ്കോ മഹാദേവഃ ശങ്കരോ യോഗിനാം പ്രഭുഃ ।। ൩൯.
കരഞ്ഞ പർവതത്തിൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും ആനന്ദത്തോടെ, യോഗികളുടെ നാഥനായ, കാളയടയാളമുള്ള മഹാദേവൻ ശങ്കരൻ വസിക്കുന്നു.
നാനാവേഷധരൈര്ഭൂതൈഃ പ്രമഥൈശ്ച ദുരാസദൈഃ। കരഞ്ജേ സാനവഃ സര്വേ ഹ്യവകീര്ണാഃ സമന്തതഃ ।। ൩൯.
കരഞ്ഞയുടെ എല്ലാ മലശിഖരങ്ങളും, വിവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള ഭയങ്കരമായ പ്രമഥന്മാരും മറ്റു ഭീതിജനകമായ ഭൂതങ്ങളുംകൊണ്ടു എല്ലാ ദിശകളിലും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വസുധാരേ വസുമതാം വസൂനാമമിതൌജസാമ്। അഷ്ടാവായതനാന്യാഹുഃ പൂജിതാനി മഹാത്മനാമ് ।। ൩൯.
വസുധാരയിൽ, അതിശക്തിയുള്ള വസുക്കളുടെ മഹാഭൂമിയിൽ, മഹാത്മാക്കളാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന എട്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
രത്നധാതൌ ഗിരിവരേ ഋഷീണാഞ്ച മഹാത്മനാമ്। സപ്താശ്രമാണി പുണ്യാനി സിദ്ധാവാസയുതാനി ച ।। ൩൯.
രത്നധാതുക്കളാൽ സമൃദ്ധമായ ഉത്തമഗിരിയിൽ, മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരുടെ ഏഴ് പുണ്യാശ്രമങ്ങളും, സിദ്ധന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്.
മഹാപ്രജാപതേഃ സ്ഥാനം ഹേമശ്രൃങ്ഗോ നഗോത്തമേ। ചതുര്വക്ത്രസ്യ ദേവസ്യ സര്വഭൂതനമസ്കൃതമ് ।। ൩൦.
ഹേമശൃംഗം എന്ന ഉത്തമപർവതത്തിൽ, മഹാപ്രജാപതിയായ, നാലുമുഖമുള്ള ദേവന്റെ സന്നിധി, എല്ലാ ജീവികളും നമസ്കരിക്കുന്നതായാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.