മഹാനീലോഽഥ രുചകഃ സബിന്ദുര്മന്ദരസ്തഥാ। വേണുമാംശ്ച സുമേധശ്ച നിഷധോ ദേവപര്വതഃ ।। ൩൬.
മഹാനീലൻ, രുചകൻ, സബിന്ദു, മന്ദരൻ, വേണുമാൻ, സുമേധൻ, നിഷധൻ, ദേവപർവതം — ഇവരാണ്.
ഇത്യേതേ പര്വതവരാ അന്യേ ച ഗിരയസ്തഥാ। പൂര്വേണ മന്ദരസ്യൈതേ സിദ്ധവാസാ ഉദാഹൃതാഃ ।। ൩൬.
ഇവയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ട പർവതങ്ങൾ. മന്ദരത്തിന്റെ കിഴക്കോട്ടുള്ള സിദ്ധന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഇവയാണ്. ഇതുപോലെ മറ്റു മലകളും ഉണ്ട്.
സരസോ മാനസസ്യേഹ ദക്ഷിണാ യേ മഹാചലാഃ। യേ കീര്തിതാ മയാ തേ വൈ നാമതസ്താന്നിബോധത ।। ൩൬.
മാനസസരസ്സിന്റെ തെക്കോട്ടുള്ള മഹാപർവതങ്ങൾ ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം, അവയുടെ പേരുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ശൈലസ്ത്രിശിഖരശ്ചാപി ശിശിരശ്ചാചലോത്തമഃ। കലിങ്ഗശ്ച പതങ്ഗശ്ച രുചകശ്ചൈവ സാനുമാന് ।। ൩൬.
മൂന്നു കൊമ്പുള്ള ശൈലൻ, ശിശിരൻ എന്ന ഉത്തമപർവതം, കലിംഗൻ, പതംഗൻ, രുചകൻ, സാനുമാൻ — ഇവരാണ്.
താമ്രാഭശ്ച വിശാഖശ്ച തഥാ ശ്വേതോദരോ ഗിരിഃ। സമൂലോ വിഷധാരശ്ച രത്നധാരശ്ച പര്വതഃ ।। ൩൬.
താമ്രാഭൻ, വിശാഖൻ, ശ്വേതോദരൻ എന്ന പർവതം, സമൂലൻ, വിഷധാരൻ, രത്നധാരൻ എന്ന പർവതം — ഇവയും ഉണ്ട്.
ഏകശ്രൃങ്ഗോ മഹാമൂലോ ഗജശൈലഃ പിശാചകഃ। പഞ്ചശൈലോഽഥ കൈലാസോ ഹിമവംശ്ചാചലോത്തമഃ ।। ൩൬.
ഏകശൃംഗൻ, മഹാമൂലൻ, ഗജശൈലൻ, പിശാചകൻ, അഞ്ചു മലകൾ, കൈലാസം, ഹിമവാൻ എന്ന ഉത്തമപർവതം — ഇവയും ഉണ്ട്.
ഇത്യേതേ ദേവചരിതാ ഹ്യുത്കൃഷ്ടാഃ പര്വതോത്തമാഃ। ദിഗ്ഭാഗോ ദക്ഷിണേ പ്രോക്താ മേരോരമരവര്ച്ചസഃ ।। ൩൬.
ഇവയാണ് ദൈവികവും ഉന്നതവുമായ പ്രധാനപ്പെട്ട പർവതങ്ങൾ. ഇവ മേരുവിന്റെ മഹത്വംകൊണ്ടു ദക്ഷിണഭാഗത്ത് പ്രസിദ്ധമാണ്.
അപരേണ സിതോദസ്യ സരസോ ദ്വിജസത്തമാഃ। ഉത്തമാ യേ മഹാശൈലാസ്താന് പ്രവക്ഷ്യേ യഥാക്രമമ് ।। ൩൬.
സിതോദസരസ്സിന്റെ അപ്പുറത്തുള്ള ഉത്തമ മഹാപർവതങ്ങൾ ഞാൻ ക്രമമായി വിവരിക്കാം, മഹാനുഭാവന്മാരേ.
സുവക്ഷാഃ ശിഖിശൈലശ്ച കാലോ വൈഢൂര്യപര്വതഃ। കപിലഃ പിങ്ഗലോ രുദ്രഃ സുരസശ്ച മഹാചലഃ ।। ൩൬.
സുവക്ഷൻ, ശിഖിശൈലൻ, കാലൻ, വൈഡൂര്യപർവതം, കപിലൻ, പിംഗളൻ, രുദ്രൻ, സുരസൻ എന്ന മഹാപർവതം — ഇവയാണ്.
കുമുദോ മധുമാംശ്ചൈവ അഞ്ജനീമുകുടസ്തഥാ। കൃഷ്ണശ്ച പാണ്ഡരശ്ചൈവ സഹസ്രശിഖരശ്ചഹ ।। ൩൬.
കുമുദൻ, മധുമാൻ, അഞ്ജനീമുകുടൻ, കൃഷ്ണൻ, പാണ്ഡരൻ, സഹസ്രശിഖരൻ — ഇവയും ഉണ്ട്.
പാരിയാത്രശ്ച ശൈലേന്ദ്രസ്ത്രിശ്രൃങ്ഗശ്ചാചലോത്തമഃ। ഇത്യേതേ പര്വതവരാ ദിഗ്ഭാഗേ പശ്ചിമേ സ്മൃതാഃ ।। ൩൬.
പാരിയാത്രൻ എന്ന പർവതാധിപൻ, ത്രിശൃംഗൻ എന്ന ഉത്തമപർവതം — ഇവയാണ് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് പ്രസിദ്ധമായ പ്രധാന പർവതങ്ങൾ.
മഹാഭദ്രസ്യ സരസ ഉത്തരേണാപി ശ്രീമതഃ। യേ മയാ പൂര്വതഃ പ്രോക്താസ്താന്വദിഷ്യേ യഥാക്രമമ് ।। ൩൬.
മഹാഭദ്രം എന്ന മഹാസരസ്സിന്റെ വടക്കോട്ട്, ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞവയെ ക്രമമായി പറയാം.
ശങ്കുകൂടോ മഹാശൈലോ വൃഷഭോ ഹംസപര്വതഃ। നാഗശ്ച കപിലശ്ചൈവ ഇന്ദ്രശൈലശ്ച സാനുമാന് ।। ൩൬.
ശങ്കുകൂട്ടൻ എന്ന മഹാപർവതം, വൃഷഭൻ, ഹംസപർവതം, നാഗൻ, കപിലൻ, ഇന്ദ്രശൈലൻ, സാനുമാൻ — ഇവയാണ്.
നീലഃ കനക ശ്രൃങ്ഗശ്ച ശതശ്രൃങ്ഗശ്ച പര്വതഃ। പുഷ്പകോ മേഘശൈലശ്ച വിരാജശ്ചാചലോത്തമഃ। ജാരുധിശ്ചൈവ ശൈലേന്ദ്ര ഇത്യേതേ ഉത്തരാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൩൬.
നീലൻ, കനകശൃംഗൻ, ശതശൃംഗൻ എന്ന പർവതം, പുഷ്പകൻ, മേഘശൈലൻ, വിരാജൻ എന്ന ഉത്തമപർവതം, ജാരുദി എന്ന പർവതാധിപൻ — ഇവയാണ് വടക്കേ ഭാഗത്ത് പ്രസിദ്ധമായവ.
ഏതേഷാം ശൈലമുഖ്യാനാമന്തരേഷു യഥാക്രമമ്। സ്ഥല്യോഽഹ്യന്തരദ്രോണ്യശ്ച സരാംസി ച നിബോധത ।। ൩൬.
ഈ പ്രധാന പർവതങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉള്ള സമതലങ്ങൾ, താഴ്വരകൾ, തടാകങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പേരുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ഇതി ശ്രീമഹാപുരാണേ വായുപ്രോക്തേ ഭുവനവിന്യാസോ നാമ ഷട്ത്രിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണത്തിൽ വായു പറയുന്ന ഭൂവിന്യാസം എന്ന മുപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശീതാന്തസ്യാചലേന്ദ്രസ്യ കുമുഞ്ജസ്യാന്തരേണ തു। ദ്രോണ്യോ വിഹങ്ഗസങ്ഘുഷ്ടാ നാനാസത്ത്വനിഷേവിതാഃ ।। ൩൭.
ശീതാന്തൻ എന്ന പർവതാധിപനും കുമുഞ്ചനും ഇടയിൽ, പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞ് ഗൂഢം മുഴങ്ങുന്ന, വിവിധ ജീവികൾ വസിക്കുന്ന താഴ്വരകൾ ഉണ്ട്.
ത്രിയോജനശതായാമാ വിസ്തീര്ണാഃ ശതയോജനാഃ। സുരസാമലപാനീയരമ്യം തത്ര സരോവരമ് ।। ൩൭.
മൂന്നുനൂറ് യോജന നീളവും നൂറ് യോജന വീതിയും ഉള്ള മനോഹരമായ ഒരു തടാകം അവിടെ ഉണ്ട്. അതിലെ വെള്ളം ശുദ്ധവും ദേവന്മാർക്കും ഇഷ്ടവുമാണ്.
ദ്രോണ്യായാമപ്രമാണൈസ്തു പുണ്ഡരീകൈഃ സുഗന്ധിഭിഃ। സഹസ്രശതപത്രൈര്ഹി മഹാപദ്മൈരലംകൃതമ് ।। ൩൭.
അവിടെയുള്ള വലിയ കിണറുപോലെയുള്ള തടാകം അനവധി ഇലകളോടുകൂടിയ സുഗന്ധമുള്ള താമരകളും ആയിരക്കണക്കിന് ഇലകളുള്ള മഹാ പദ്മങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മഹോരഗൈരധ്യുഷിതം മഹാഭോഗൈര്ദുരാസദൈഃ। ദേവദാനവഗന്ധര്വൈരുപസ്പൃഷ്ടം ജലം ശുഭമ് ।। ൩൭.
അവിടെ വലിയ പാമ്പുകൾ അവരുടെ വൻ ശരീരത്തോടും സമീപിക്കാനാവാത്ത ഭയാനകത്വത്തോടും കൂടെ വസിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ ഇവിടത്തെ ശുദ്ധജലം സ്പർശിക്കുന്നു.
പുണ്യം തച്ഛ്രീസരോ നാമ പ്രകാശം ദിവി ചേഹ ച। പ്രസന്നജലസമ്പൂര്ണം ശരണ്യം സര്വദേഹിനാമ് ।। ൩൭.
അവിടെയുള്ള ആ പുണ്യമായ തടാകം ശ്രീസരസ് എന്ന പേരിൽ സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പ്രശസ്തമാണ്. സുതാര്യമുള്ള വെള്ളം നിറഞ്ഞതും എല്ലാ ജീവികൾക്കും ആശ്രയമായതുമാണ്.
തത്ര ത്വേകം മഹാപദ്മം മധ്യേ പദ്മവനസ്യ ഹ। കോടിപത്രപ്രചാരം തത്തരുണാദിത്യവര്ചസമ് ।। ൩൭.
അവിടെ താമരക്കാടിന്റെ നടുവിൽ ഒരു വലിയ താമരയുണ്ട്. അതിന് കോടിക്കണക്കിന് ഇലകളും ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശവും ഉണ്ട്.
നിത്യം വ്യാകോശമജരം ചാഞ്ചല്യാച്ചാതിമണ്ഡലമ്। ചാരുകേശരജാലാഢ്യം മത്തഷട്പദനാദിതമ് ।। ൩൭.
അത് എപ്പോഴും പൂർണ്ണവിരിഞ്ഞതും വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും അതിന്റെ ചലനത്തിൽ അതിപ്രഭയുള്ളതും മനോഹരമായ കേശരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും മദത്തിൽ മുഴുകിയ തേനീച്ചകളുടെ മുരളി നിറഞ്ഞതുമാണ്.
തസ്മിന് പദ്മേ ഭഗവതീ സാക്ഷാച്ഛ്രീര്നിത്യമേവ ഹി। ലക്ഷ്മ്യാഃ പദ്മം തദാവാസം മൂര്ത്തിമത്യാ ന സംശയഃ ।। ൩൭..
അവിടെയുള്ള ആ താമരയിൽ ശ്രീഭഗവതി സ്വയം എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു. അതാണ് സാക്ഷാൽ ലക്ഷ്മിയുടെ സാക്ഷാത്കാരമായ വാസസ്ഥലം എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
സരസസ്തസ്യ പൂര്വസ്മിന് തീരേ സിദ്ധനിഷേവിത। സദാ പുഷ്പഫലം രമ്യം തത്ര ബില്വവനം മഹത് ।। ൩൭.
ആ തടാകത്തിന്റെ കിഴക്കേ കരയിൽ സിദ്ധന്മാർ നിരന്തരം സന്ദർശിക്കുന്ന, എല്ലായ്പ്പോഴും പൂവും പഴവും കായുന്ന മനോഹരമായ വലിയ ബില്വവനം ഉണ്ട്.
ശതയോജനവിസ്തീര്ണം ത്രിയോജനശതായ തമ്। അര്ധക്രോശോച്ചശിഖരൈര്മഹാവൃക്ഷൈഃ സഹസ്രശഃ ।। ൩൭.
അത് നൂറ് യോജന വീതിയും മൂവായിരം യോജന നീളവുമുള്ളതും, അരക്രോഷം ഉയരമുള്ള വലിയ മരങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് നിലനിൽക്കുന്നതുമാണ്.
ശാഖാസഹസ്രകലിതൈര്മഹാസ്കന്ധൈഃ സമാകുലമ്। ഫലൈഃ സുവര്ണസങ്കാശൈര്ഹരിതൈഃ പാണ്ഡരൈസ്തഥാ ।। ൩൭.
ആ വനം ആയിരക്കണക്കിന് ശാഖകളും വലിയ തണ്ടുകളും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പൊന്നുപോലെയുള്ള, പച്ചയും വെളുപ്പും കലർന്ന നിറത്തിലുള്ള പഴങ്ങൾ അവിടെ കനിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
അമൃതസ്വാദുസദൃശൈര്ഭേരീമാത്രൈഃ സുഗന്ധിഭിഃ। ശീര്യമാണൈഃ പതദ്ഭിശ്ച കീര്ണാ ഭൂമിര്നിരന്തരാ ।। ൩൭.
അമൃതംപോലെയുള്ള രുചിയും സുഗന്ധവും ഉള്ള, വലിയ പകുതിയോളം വലിപ്പമുള്ള പഴങ്ങൾ വീണു ചിതറുമ്പോൾ ഭൂമി മുഴുവൻ അവ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
നാമ്നാ തച്ഛ്രീവനം നാമ സര്വലോകേഷു വിശ്രുതമ്। ഗന്ധര്വൈഃ കിന്നരൈര്യക്ഷൈര്മഹാനാഗൈശ്ച സേവിതമ് ।। ൩൭.
അത് ശ്രീവനം എന്ന പേരിൽ ലോകങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും പ്രശസ്തമാണ്. ഗന്ധർവർ, കിന്നരർ, യക്ഷന്മാർ, മഹാനാഗങ്ങൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നു.
സിദ്ധൈശ്ചൈവ സമാകീര്ണം നിത്യം ബില്വഫലാശിഭിഃ। വിവിധൈര്ഭൂതസങ്ഘൈശ്ച നിത്യമേവ നിഷേവിതമ് ।। ൩൭.
സിദ്ധന്മാർ ബില്വപഴം ഭക്ഷിച്ച് അവിടെ എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു. വിവിധ ജീവികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിരന്തരം അവിടെ എത്തുന്നു.