നാനാവര്ണസ്തു പാര്ശ്വേഷു പ്രജാപതിഗുണാന്വിതഃ। നാഭിവന്ധനസമ്ഭൂതോ ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തജന്മനഃ ।। ൩൪.
അതിന്റെ വശങ്ങളിൽ പല നിറങ്ങളും കാണാം. പ്രജാപതിയുടെ ഗുണങ്ങൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അവ്യക്തമായി ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്.
പൂര്വ്വതഃ ശ്വേതവര്ണോഽസൌ ബ്രഹ്മണ്യസ്തസ്യ തേന തത്। പീതശ്ച ദക്ഷിണേനാസൌ തേന വൈശ്യത്വമിഷ്യതേ ।। ൩൪.
കിഴക്കുവശത്ത് അതിന് വെള്ള നിറമാണ്, അതിനാൽ അത് ബ്രാഹ്മണനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. തെക്കുവശത്ത് മഞ്ഞനിറമാണ്, അതിനാൽ വൈശ്യനായി കരുതുന്നു.
ഭൃങ്ഗപത്രനിഭശ്വാസൌ പക്ഷ്വിമേന മഹാബലഃ। തേനാസ്യ ശൂദ്രതാ ദൃഷ്ടാ മേരോര്നാനാര്ഥകാരണാത് ।। ൩൪.
പടിഞ്ഞാറുവശത്ത്, അതിന്റെ നിറം തേനീച്ചയുടെ ചിറകുപോലെ ഇരുണ്ടതാണ്. അതിനാൽ, വിവിധ കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടു, അത് ശൂദ്രനായി കണക്കാക്കുന്നു.
പാര്ശ്വമുത്തരതസ്തസ്യ രക്തവര്ണം സ്വഭാവതഃ। തേനാസ്യ ക്ഷത്രതാ ചസ്യാദിതി വര്ണാഃ പ്രകീര്തിതാഃ। വ്യക്തഃ സ്വഭാവതഃ പ്രോക്തോ വര്ണതഃ പരിമാണതഃ ।। ൩൪.
വടക്കുവശത്ത് അതിന് സ്വാഭാവികമായും ചുവപ്പു നിറമാണ്. അതിനാൽ അത് ക്ഷത്രിയനായി കണക്കാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, അതിന്റെ നിറങ്ങളും അളവും പ്രകൃതിപ്രകാരം വിവരിച്ചു.
നീലശ്ച വൈഢൂര്യ്യമയഃ ശ്വേതശ്രൃങ്ഗോ ഹിരണ്മയഃ। മയൂരബര്ഹവര്ണസ്തു ശാതകൌമ്ഭസ്തു ശ്രൃങ്ഗവാന് ।। ൩൪.
നീലപർവ്വതം വൈഡൂര്യമണിയിൽ നിന്നുണ്ടായതും, വെള്ള നിറമുള്ള കുന്തങ്ങളും പൊന്നുപോലുമാണ്. ശ്വേതപർവ്വതം മയിലിന്റെ വാലിനിറംപോലും, ശ്രുങ്ഗവാൻ പൊന്നുപോലും തിളങ്ങുന്നു.
ഏതേ പര്വ്വതരാജാനഃ സിദ്ധചാരണസേവിതാഃ। തേഷാമന്തരവിഷ്കമ്ഭോ നവസാഹസ്ര ഉച്യതേ ।। ൩൪.
ഈ പർവ്വതരാജാക്കന്മാരെ സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സേവിക്കുന്നു. ഇവയ്ക്കിടയിലുള്ള ദൂരം ഒൻപതിനായിരം യോജനങ്ങളാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
മധ്യേ ത്വിലാവൃതം യസ്തു മഹാമേരോഃ സമന്തതഃ। നവൈവ തു സഹസ്രാണി വിസ്തീര്ണഃ പര്വ്വതസ്തു സഃ। മധ്യേ തസ്യ മഹാമേരോര്നിര്ധൂമ ഇവ പാവകഃ ।। ൩൪.
വലിയ മേരുവിനെ എല്ലാ ഭാഗത്തും ചുറ്റി നില്ക്കുന്ന ഇടയിൽ ഇലാവൃതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ പർവ്വതത്തിന്റെ വീതി ഒൻപതിനായിരം യോജനമാണ്. അതിന്റെ നടുവിൽ, മേരു പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
വേദ്യര്ദ്ധം ദക്ഷിണം മേരോരുത്തരാര്ദ്ധം തഥോത്തരമ്। വര്ഷാണി യാനി സപ്താത്ര തേഷാം യേ വര്ഷപര്വ്വതാഃ। ദ്വേ ദ്വേ സഹസ്രേ വിസ്തീര്ണാ യോജനാനി സമുച്ഛ്രയാത് ।। ൩൪.
മേരുവിന്റെ തെക്കേപാതി വേദ്യ എന്നും, വടക്കേപാതിയും അതുപോലെയാണ്. ഇവിടെ ഉള്ള ഏഴു പ്രദേശങ്ങളും അവയുടെ പർവ്വതനിരകളും വീതിയിലും ഉയരത്തിലും രണ്ടായിരം യോജനങ്ങൾ വീതമാണ്.
ജമ്ബൂദ്വീപസ്യ വിസ്താരാത്തേഷാമായാമ ഉച്യതേ। യോജനാനാം സഹസ്രാണി ശതേ ദ്വേ മധ്യമൌ ഗിരീ ।। ൩൪.
ജംബൂദ്വീപത്തിന്റെ വീതിയനുസരിച്ച് അവയുടെ നീളം പറയപ്പെടുന്നു. രണ്ടു നടുവിലുള്ള പർവ്വതങ്ങളുടെ അളവ് ഇരുനൂറായിരം യോജനങ്ങളാണ്.
നീലശ്ച നിഷധശ്ചൈവ താഭ്യാം ഹീനാസ്തു യേഽപരേ। ശ്വേതശ്ച ഹേമകൂടശ്ച ഹിമവാന് ശ്രൃങ്ഗവാംശ്ച യഃ ।। ൩൪.
നീലവും നിഷധവും ആ രണ്ട് നടുവിലുള്ള പർവ്വതങ്ങളാണ്. അവയേക്കാൾ ചെറുതായുള്ളവ ശ്വേതം, ഹേമകൂടം, ഹിമവാൻ, ശ്രുങ്ഗവാൻ എന്നിവയാണ്.
നവതിര്ദ്വീവശീതിര്ദ്വൌ സഹസ്രാണ്യായതാസ്തു യേ । തേഷാം മധ്യേ ജനപദാസ്താനി വര്ഷാണി സപ്ത വൈ ।। ൩൪.
അവയുടെ നീളം തൊണ്ണൂറായിരത്തി ഇരുപതിനായിരം യോജനങ്ങളാണ്. അവയ്ക്കിടയിൽ ജനവാസമുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ ഏഴാണെന്ന് പറയുന്നു.
സമ്പാതവിഷമൈസ്തൈസ്തു പര്വ്വതൈരാവൃതാനി ച। സന്തതാനി നദീഭേദൈരഗമ്യാനി പരസ്പരമ്। വസന്തി തേഷു സത്വാനി നാനാ ജാതീനി ഭാഗശഃ ।। ൩൪.
അവ പർവ്വതങ്ങൾ ഒട്ടും തുല്യമായതല്ല, ഇടയ്ക്ക് ഇടയ്ക്ക് പുഴകൾ കൊണ്ടും, അവ പരസ്പരം എത്താൻ കഴിയാത്തവിധം വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവിടങ്ങളിൽ വിവിധ ജാതികളുള്ള ജീവികൾ തങ്ങളുടേതായ ഭാഗങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു.
ഇദം ഹൈമവതം വര്ഷം ഭാരതം നാമ വിശ്രുതമ്। ഹേമകൂടം പരം തസ്മാന്നാമ്നാ കിമ്പുരുഷം സ്മൃതമ് ।। ൩൪.
ഹിമവാന്റെ ഈ പ്രദേശം ഭാരതം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്. അതിന് അപ്പുറത്തുള്ള ഹേമകൂടത്തിന് അപ്പുറം കിംപുരുഷം എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
നൈഷധം ഹേമകൂടന്തു ഹരിവര്ഷം തദുച്യതേ। ഹരിവര്ഷാത്പരഞ്ചൈവ മേരോശ്ച തദിലാവൃതമ് ।। ൩൪.
നിഷധവും ഹേമകൂടവും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ഹരിവർഷം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഹരിവർഷത്തിനും മേരുവിനും അപ്പുറം ഇലാവൃതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഇലാവൃതപരം നീലം രമ്യകം നാമ വിശ്രുതമ്। രമ്യാത്പരതരം ശ്വേതം വിശ്രുതന്തദ്ധിരണ്മയമ്। ഹിരണ്മയാത്പരഞ്ചാപി ശ്രൃങ്ഗവാംസ്തു കുരുസ്മൃതമ് ।। ൩൪.
ഇലാവൃതത്തിന് അപ്പുറം നീലപർവ്വതം, അതിനുശേഷം പ്രശസ്തമായ രമ്യകവുമാണ്. രമ്യകത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ ശ്വേതം, അതിനപ്പുറം ഹിരണ്മയം, ഹിരണ്മയത്തേക്കാൾ മുകളിൽ കുരു എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ശ്രൃംഗവാൻ പർവ്വതവും ഉണ്ട്.
ധനുഃസംസ്ഥേ ച വിജ്ഞേയേ ദ്വേ വര്ഷേ ദക്ഷിണോത്തരേ। ദീര്ഘാണി തത്ര ചത്വാരി മധ്യമന്തദിലാവൃതമ് ।। ൩൪.
വില്ലിന്റെ ആകൃതിയിൽ ദക്ഷിണവും ഉത്തരവും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ദേശങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവിടെ നാലു നീണ്ട ദേശങ്ങൾ കാണാം; അതിന്റെ മധ്യത്തിൽ ഇലാവൃതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
അര്വാക് ച നിഷധസ്യാഥ വേദ്യര്ദ്ധം ദക്ഷിണം സ്മൃതമ്। പരം നീലവതോ യച്ച വേദ്യര്ദ്ധന്തു തദുത്തരമ്। വേദ്യര്ദ്ധം ദക്ഷിണേ ത്രീണി വര്ഷാണി ത്രീണി ചോത്തരേ ।। ൩൪.
നിഷധപർവ്വതത്തിന്റെ ഈ ഭാഗം ബലിപീഠത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗം എന്നാണ് കരുതുന്നത്. നീലപർവ്വതത്തിന് അപ്പുറം ബലിപീഠത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗം. ദക്ഷിണഭാഗത്ത് മൂന്നു ദേശങ്ങളും, ഉത്തരഭാഗത്തും മൂന്നു ദേശങ്ങളുമുണ്ട്.
തയോര്മധ്യേ തു വിജ്ഞേയം മേരുമധ്യമിലാവൃതമ്। ദക്ഷിണേന തു നീലസ്യ നിഷധസ്യോത്തരേണ തു ।। ൩൪.
ഈ രണ്ടിന്റെയും ഇടയിൽ, മേരുവിന്റെ മധ്യത്തിൽ, ഇലാവൃതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അത് നീലപർവ്വതത്തിന് തെക്കിലും നിഷധയ്ക്ക് വടക്കിലുമാണ്.
ഉദഗായതോ മഹാശൈലോ മാല്യവാന് നാമ പര്വ്വതഃ। യോജനാനാം സഹസ്രോരുരാനീലനിഷധായതഃ। ആയാമതശ്വതുസ്ത്രിശത്സഹസ്രാണി പ്രകീര്തിതഃ ।। ൩൪.
വടക്കോട്ട് ഉയരുന്ന മഹത്തായ പർവ്വതമാണ് മാല്യവാൻ. നീലയും നിഷധയും തമ്മിൽ ആയിരം യോജന നീളമുള്ള ഈ പർവ്വതത്തിന് മുപ്പതിനായിരം യോജന നീളമുണ്ട് എന്നാണ് പറയുന്നത്.
തസ്യ പ്രതീച്യാം വിജ്ഞേയഃ പര്വതോ ഗന്ധമാദനഃ। ആയാമാദഥ വിസ്താരാന് മാല്യവാനിതി വിശ്രുതഃ ।। ൩൪.
മാല്യവാന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഗന്ധമാദനപർവ്വതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. നീളത്തിലും വീതിയിലും മാല്യവാൻ പ്രശസ്തമാണ്.
പരിമണ്ഡലയോര്മധ്യേ മേരുരുത്തമപര്വതഃ । ചതുര്വര്ണഃ സുസൌവര്ണശ്ചതുരസ്രഃ സമുച്ഛ്രിതഃ। അവ്യക്താ ധാതവഃ സര്വ്വേ സമുത്പന്നാ ജലാദയഃ ।। ൩൪.
രണ്ട് വൃത്തങ്ങളുടെ മധ്യത്തിൽ ഉന്നതമായ മേരു പർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു. നാലു നിറങ്ങളുള്ളത്, തിളങ്ങുന്ന പൊന്നുപോലെയും നാലു വശങ്ങളുള്ളതുമായ ഈ പർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളം മുതലായ എല്ലാ സൂക്ഷ്മഘടകങ്ങളും ഉദിച്ചുവരുന്നത്.
അവ്യക്താത് പൃഥിവീ പദ്മം മേരുപര്വതകര്ണികമ്। ചതുഷ്പഥം സമുത്പന്നം വ്യക്തം പഞ്ചഗുണം മഹത് ।। ൩൪.
അപ്രകൃതത്തിൽ നിന്നാണ് ഭൂമി, മേരു പർവ്വതം അതിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായി, താമരപൂവുപോലെ ഉദിച്ചത്. അതിൽ നിന്നാണ് നാലു ദിശകളും, വ്യക്തമായും മഹത്തായും അഞ്ചു ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവയും ഉദിച്ചത്.
തതഃ സര്വ്വാഃ സമുത്പന്നാ വൃത്തയോ ദ്വിജസത്തമാഃ। നൈകകല്പാര്ജിതൈഃ പുണ്യൌര്വേ വിധൈഃ പ്രാഗുപാര്ജിതൈഃ ।। ൩൪.
അതിനുശേഷം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അനേകം കാലങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലങ്ങളാൽ എല്ലാ സൃഷ്ടിവൃത്തങ്ങളും ഉദിച്ചുവന്നു.
കൃതാത്മഭിര്വിനീതാത്മാ മഹാത്മാ പുരുഷോത്തമഃ। മഹാദേവോ മഹായോഗീ ജഗജ്ജ്യേഷ്ഠോ മഹേശ്വരഃ । സര്വലോകഗതോഽനന്തോ ഹ്യമൂര്തിത്വാദജായത ।। ൩൪.
സ്വയം ശുദ്ധരായും വിനീതരായും ആയവർകൊണ്ടു, മഹാത്മാവായ, പരമപുരുഷനായ, മഹാദേവനായ, മഹായോഗിയായ, ലോകത്തിലെ പ്രഥമനായ, മഹേശ്വരനായ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച, അനന്തനായ, രൂപരഹിതനായവൻ ഉദിച്ചു.
ന തസ്യ പ്രാകൃതീ മൂര്ത്തിര്മാംസമേദോഽസ്ഥിസമ്ഭവാ । യോഗാച്ചൈവേശ്വരത്വാച്ച സര്വ്വാത്മാഗത ഏവ സഃ ।। ൩൪.
അവനു മാംസം, കൊഴുപ്പ്, അസ്ഥി എന്നിവകൊണ്ടുള്ള പ്രകൃതിദേഹം ഇല്ല. യോഗശക്തിയാൽ, ഈശ്വരത്വത്താൽ, അവൻ എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു.
തന്നിമിത്തം സമുത്പന്നം ലോകപദ്മം സനാതനമ്। കല്പശേഷസ്യ തസ്യാദൌ കാലസ്യ ഗതിരീദൃശീ ।। ൩൪.
അവന്റെ ഇച്ഛയാൽ, ശാശ്വതമായ ലോകതാമര ഉദിച്ചു. കല്പത്തിന്റെ ശേഷിപ്പിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ഇങ്ങനെയാണ് കാലത്തിന്റെ ഗതി.
തസ്മിന് പദ്മേ സമുത്പന്നോ ദേവദേവശ്ചതുര്മുഖഃ। പ്രജാപതിപതിര്ബ്രഹ്മാ ഈശാനോ ജഗതഃ പ്രഭുഃ ।। ൩൪.
അത് താമരയിൽ, ദേവന്മാരുടെ ദേവനായ, നാലു മുഖങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മാവ്, പ്രജാപതികളുടെ അധിപൻ, ലോകത്തിന്റെ ഇശ്വരൻ എന്നവൻ ജനിച്ചു.
തസ്യ ബീജാനി സര്ഗോ ഹി പുഷ്കരസ്യ യഥാര്ഥവത്। കൃത്സ്നഃ പ്രജാനിസര്ഗേണ വിസ്തരേണേഹ കഥ്യതേ ।। ൩൪.
താമരയുടെ വിത്തുകൾ പോലെ, അവന്റെ വിത്തുകളാണ് സൃഷ്ടി. എല്ലാ ജീവികളുടെ സൃഷ്ടി, വിശദമായി ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
യദബ്ജം വൈഷ്ണവം കാര്യ്യം തതസ്തന്നാഭിതോഽഭവത്। പദ്മാകാരാ സമുത്പന്നാ പൃഥിവീ സവനദ്രുമാ ।। ൩൪.
വിഷ്ണുവിന്റെ കർമ്മമായ ആ താമര അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്. അതിൽ നിന്ന് താമരപൂവിന്റെ രൂപത്തിൽ, വനങ്ങളും മരങ്ങളും ഉള്ള ഭൂമി ഉദിച്ചു.
തദസ്യ ലോകപദ്മസ്യ വിസ്തരേണ പ്രകാശിതമ്। വര്ണമാനം വിഭാഗേന ക്രമശഃ ശ്രൃണുത ദ്വിജാഃ ।। ൩൪.
ഇങ്ങനെ ഈ ലോകതാമരയുടെ വ്യാപ്തി വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ വിഭജനവും അളവുകളും ക്രമമായി കേൾകുവിൻ, ദ്വിജന്മാരേ.