തദാ ഭവ്യശ്ച പൂജ്യശ്ച ഭവിഷ്യാമി സുരോത്തമാഃ। തസ്മാദ്ഭയം ന കാര്യം ച കലിം പ്രാപ്യ മഹൌജസഃ ।। ൩൨.
അപ്പോൾ ഞാൻ ശുഭവും ആരാധനാർഹനുമാകും, ഉത്തമദേവന്മാരേ. അതുകൊണ്ട്, മഹാശക്തന്മാരേ, കലിയുഗം വന്നാലും ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.
ഏവമുക്താ സ്തതഃ സര്വാ ദേവതാ ഋഷിഭിഃ സഹ। പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവം പുനരൂചുര്ജഗത്പതിമ് ।। ൩൨.
ഇങ്ങനെ ദൈവം പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, എല്ലാ ദേവതകളും ഋഷിമാരോടൊപ്പം തലവണങ്ങി ദൈവത്തോട് വീണ്ടും ലോകനാഥനോടു ചോദിച്ചു.
മഹാതേജാ മഹാകായോ മഹാവീര്യോ മഹാദ്യുതിഃ। ഭീഷണഃ സര്വഭൂതാനാം കഥം കാലശ്ചതുര്മുഖഃ ।। ൩൨.
മഹാതേജസ്സും, മഹാരൂപവും, മഹാശക്തിയും, മഹാപ്രഭയുമുള്ളവനേ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, കാലം എങ്ങനെ നാലുമുഖങ്ങളോടെയാണ്?
ഏഷ കാലശ്ചതുര്മൂര്തിശ്ചതുര്ദംഷ്ട്രശ്ചതുര്മുഖഃ। ലോകസംരക്ഷണാര്ഥായ അതിക്രാമതി സര്വശഃ ।। ൩൨.
ഈ കാലം നാലു രൂപങ്ങളോടും, നാലു പല്ലുകളോടും, നാലു മുഖങ്ങളോടും കൂടിയവനാണ്. ലോകസംരക്ഷണത്തിനായി എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
നാസാധ്യം വിദ്യതേ ചാസ്യ സര്വസ്മിന് സചരാചരേ। കാലഃ സൃജതി ഭൂതാനി പുനഃസംഹരതി ക്രമാത് ।। ൩൨.
സഞ്ചരിക്കുന്നതിലും അചഞ്ചലമായതിലും ഒന്നും കാലത്തിന് അസാധ്യമായില്ല. കാലം സകലഭൂതങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുകയും, വീണ്ടും ക്രമത്തിൽ അവയെ സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സര്വേ കാലസ്യ വശഗാ ന കാലഃ കസ്യചിദ്വശേ। തസ്മാത്തു സര്വഭൂതാനി കാലഃ കലയതേ സദാ ।। ൩൨.
എല്ലാവരും കാലത്തിന്റെ അധീനരാണ്; കാലം ആരുടെയും അധീനനല്ല. അതുകൊണ്ട്, കാലം എല്ലായ്പ്പോഴും സകലഭൂതങ്ങളെയും അളക്കുന്നു.
വിക്രമസ്യ പദാന്യസ്യ പൂര്വോക്താന്യേകസപ്തതിഃ। താനി മന്വന്തരാണീഹ പരിവൃത്തയുഗക്രമാത് ।। ൩൨.
കാലത്തിന്റെ എഴുപത്തൊന്ന് പടികൾ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇവയാണ് മന്വന്തരങ്ങൾ, യുഗങ്ങൾ മാറുന്ന ക്രമത്തിൽ.
ഏകം പദം പരിക്രമ്യ പദാനാമേകസപ്തതിഃ। യദാ കാലഃ പ്രക്രമതേ തദാ മന്വന്തരക്ഷയഃ ।। ൩൨.
കാലം എഴുപത്തൊന്ന് പടികളിൽ ഒന്ന് പൂര്ത്തിയാക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ മന്വന്തരത്തിന്റെ അവസാനം സംഭവിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ തു ഭഗവാന് ദേവര്ഷിപിതൃദാനവാന്। നമസ്കൃതശ്ച തൈഃ സര്വൈസ്തത്രൈവാന്തരധീയത ।। ൩൨.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ഭഗവാൻ അവിടത്തെ ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും പിതൃപുരുഷന്മാരും അസുരന്മാരും എല്ലാവരും വണങ്ങി, അവിടത്തുതന്നെ അദൃശ്യനായി.
ഏവം സ കാലേ ഭഗവാന് ദേവര്ഷിപിതൃദാനവാന്। പുനഃ പുനഃ സംഹരതേ സൃജതേ ച പുനഃ പുനഃ ।। ൩൨.
ഇങ്ങനെ, ഓരോ സമയത്തും ഭഗവാൻ ദേവന്മാരെയും മഹർഷിമാരെയും പിതൃപുരുഷന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും വീണ്ടും വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷമാക്കുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
അതോ മന്വന്തരേ ചൈവ ദേവര്ഷിപിതൃദാനവൈഃ। പൂജ്യതേ ഭഗവാനീശോ ഭയാത് കാലസ്യ തസ്യ വൈ ।। ൩൨.
അതുകൊണ്ട്, ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും പിതൃപുരുഷന്മാരും അസുരന്മാരും ആ കാലത്തിന്റെ ഭയത്താൽ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നു.
തസ്മാത് സര്വപ്രയത്നേന കലൌ കുര്യാത്തപോ ദ്വിജഃ। പ്രപന്നസ്യ മഹാദേവം തസ്യ പുണ്യഫലം മഹത്। തസ്മാദ്ദേവാ ദിവം ഗത്വാ അവതീര്യ ച ഭൂതലേ ।। ൩൨.
അതുകൊണ്ട്, കലിയുഗത്തിൽ, ഒരു ദ്വിജൻ മുഴുവൻ പരിശ്രമത്തോടെ തപസ്സ് ചെയ്യണം; മഹാദേവനിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചവന് വലിയ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും; അതിനാൽ ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിൽ ചെന്നു വീണ്ടും ഭൂമിയിൽ ഇറങ്ങുന്നു.
ഋഷയശ്ചൈവ ദേവാശ്ച കലിമ്പ്രാപ്യ സുദാരുണമ്। തപ ഇച്ഛന്തി ഭൂയിഷ്ഠം കര്ത്തും ധര്മപരായണാഃ। അവതാരാന് കലിം പ്രാപ്യ കരോതി ച പുനഃ പുനഃ ।। ൩൨.
മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും അത്യന്തം കഠിനമായ കലിയുഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതരായി, കൂടുതൽ തപസ്സ് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും അവതാരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
ഏവം കാലാന്തരേ സര്വേ യേഽതീതാ വൈ സഹസ്രശഃ। വൈവസ്വതേഽന്തരേ തസ്മിന് ദേവരാജര്ഷയസ്തഥാ ।। ൩൨.
ഇങ്ങനെ, കാലക്രമത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് പേർ കഴിഞ്ഞുപോയവരും, വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ ദേവന്മാരും രാജർഷിമാരും മറ്റുള്ളവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദേവാപിഃ പോരവോ രാജാ മനുശ്വേക്ഷ്വാകുവംശജാഃ। മഹായോഗബലോപേതാഃ കാലാന്തരമുപാസതേ ।।൩൨.
ദേവാപി എന്ന പുരാതന രാജാവും, മനുവിന്റെ ഇക്ഷ്വാകു വംശജരും, മഹായോഗബലത്തോടെ, കാലത്തിന്റെ ഒഴുക്കിനെ ആരാധിക്കുന്നു.
ക്ഷീണേ കലിയുഗേ തസ്മിസ്തിഷ്യേ ത്രേതായുഗേ കൃതേ। സപ്തര്ഷിഭിശ്ചൈവ സാര്ദ്ധം ഭാവ്യേ ത്രേതായുഗേ പുനഃ ഗോത്രാണാം ക്ഷത്രിയാണാഞ്ച ഭവിഷ്യാസ്തേ പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൩൨.
കലിയുഗം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, തിഷ്യ, ത്രേത, കൃതയുഗങ്ങളിൽ, സപ്തർഷിമാരോടൊപ്പം, ഭാവിയിൽ വീണ്ടും ത്രേതായുഗത്തിൽ, ക്ഷത്രിയരുടെ വംശങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടും.
ദ്വാപരാന്തേ പ്രതിഷ്ഠന്തേ ക്ഷത്രിയാ ഋഷിഭിഃ സഹ। കൃതേ ത്രേതായുഗേ ചൈവ തഥാ ക്ഷീണേ ച ദ്വാപരേ। നരാഃ പാതകിനോ യേ വൈ വര്ത്തന്തേ തേ കലൌ സ്മൃതാഃ ।। ൩൨.
ദ്വാപരയുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ക്ഷത്രിയർ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; കൃതയുഗത്തിലും ത്രേതയുഗത്തിലും, ദ്വാപരയുഗം തീർന്നപ്പോൾ, പാപികൾ ആയ മനുഷ്യർ കലിയുഗത്തിൽ വരുന്നു എന്നു പറയുന്നു.
മന്വന്തരാണാം സപ്താനാം സാന്താനാര്ഥാ ശ്രുതിഃ സ്മൃതിഃ। ഏവമേതേഷു സര്വേഷു യുഗക്ഷയക്രമസ്തഥാ ।। ൩൨.
ഏഴു മന്വന്തരങ്ങളുടെ തുടർച്ചയും അവയുടെ അവസാനം സംബന്ധിച്ചുള്ള ശ്രുതി-സ്മൃതികളും, അങ്ങനെ എല്ലാ യുഗങ്ങളുടെ ക്ഷയക്രമവും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
പരസ്പരം യുഗാനാഞ്ച ബ്രഹ്മക്ഷത്രസ്യ ചോദ്ഭവഃ। യഥാ വൈ പ്രകൃതിസ്തേഭ്യഃ പ്രവൃത്താനാം യഥാ ക്ഷയമ് ।। ൩൨.
യുഗങ്ങൾക്കും ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയർക്കും തമ്മിലുള്ള ഉത്ഭവം, അവരിൽ നിന്നുള്ള ജനനം, അവയുടെ സ്വഭാവം, അവയുടെ ക്ഷയം എന്നിവയും ഇവിടെ പറയുന്നു.
ജാമദഗ്ന്യേന രാമേണ ക്ഷത്രേ നിരവശോഷിതേ। ക്രിയന്തേ കുലടാഃ സര്വാഃ ക്ഷത്രിയൈര്വസുധാധിപൈഃ। ദിവം ഗതാനഹം തുഭ്യം കീര്ത്തയിഷ്യേ നിബോധത ।। ൩൨.
ജാമദഗ്ന്യനായ രാമൻ ക്ഷത്രിയവംശം നശിപ്പിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാ കുടുംബങ്ങളെയും സ്ഥാപിച്ചു; ഞാൻ സ്വർഗത്തിൽ ചെന്നു, അവയെല്ലാം നിന്നോട് പറയാം, കേൾക്കൂ.
ഐഡമിക്ഷ്വാകുവംശസ്യ പ്രകൃതിം പരിചക്ഷതേ। രാജാനഃ ശ്രേണിബന്ധാസ്തു തക്ഷാന്യേ ക്ഷത്രിയാ ഭുവി ।। ൩൨.
ഐഡവവും ഇക്ഷ്വാകുവംശവും എങ്ങനെയാണെന്ന് വിവരിക്കുന്നു; രാജാക്കന്മാർ കൂട്ടങ്ങളായി ചേരുന്നു, മറ്റു ക്ഷത്രിയർ ഭൂമിയിൽ തച്ചന്മാരായി ജീവിക്കുന്നു.
ഐഡവംശേഽഥ സമ്ഭൂതാ യഥാ ചേക്ഷ്വാകവോ നൃപാഃ। തേഭ്യ ഏവ ശതം പൂര്ണം കുലാനാമഭിഷേചിതമ് ।। ൩൨.
ഐഡവംശത്തിലും, ഇക്ഷ്വാകു രാജാക്കന്മാരിലെയും പോലെ, അവരിൽ നിന്ന് നൂറ് കുടുംബങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
താവദേവ തു ഭോജാനാം വിസ്തരോ ദ്വിഗുണഃ സ്മൃതഃ । ഭോജന്തു ത്രിശതം ക്ഷത്രം ചതുര്ദ്ധാ തദ്യഥാദിശമ് ।। ൩൨.
ഭോജവംശത്തിന്റെ വ്യാപ്തി അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കുന്നു; ഭോജർ മൂവായിരം ക്ഷത്രിയർ, നാലായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ.
തേഷ്വതീതാസ്തു രാജാനോ ബ്രുവതസ്താന്നിബോധത। ശതം വൈ പ്രതിവിന്ധ്യാനാം ഹൈഹയാനാം തഥാ ശതമ് ।। ൩൨.
അവരിൽ, കഴിഞ്ഞുപോയ രാജാക്കന്മാരുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയുന്നു, കേൾക്കൂ: പ്രതിവിന്ദ്യരുടെ നൂറും, ഹൈഹയരുടെ നൂറും.
ധാര്ത്തരാഷ്ട്രാസ്ത്വേകശതം അശീതിര്ജനമേജയാഃ। ശതം വൈ ബ്രഹ്മദത്താനാം കുലാനാം വീര്യിണാം ശതമ് ।। ൩൨.
ധാർത്തരാഷ്ട്രർ നൂറും, ജനമേജയന്മാർ എൺപതും, ബ്രഹ്മദത്തന്മാർ നൂറും, വീര്യശാലികളായ കുടുംബങ്ങൾ നൂറും ഉണ്ട്.
തതഃ ശതന്തു പൌലാനാം ശതം കാശികുശാദയഃ । തഥാപരം സഹസ്രന്തു യേഽതീതാഃ ശശബിന്ദവഃ। ഇജാനാസ്തേഽശ്വമേധൈസ്തു സര്വേ നിയുതദക്ഷിണൈഃ ।। ൩൨.
അതിനു ശേഷം, പോളന്മാർ നൂറും, കാശികൾക്കും കുശന്മാർക്കും നൂറും, പിന്നെ ആയിരം ശശബിന്ദുക്കളും, ഇജന്മാർ എല്ലാവരും അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ അനേകം ദാനങ്ങളോടെ നടത്തി.
ഏവം സംക്ഷേപതഃ പ്രോക്താ ന ശക്യാ വിസ്തരേണ തു। വക്തും രാജര്ഷയഃ കൃത്സ്നാ യേഽതീതാസ്തൈര്യുകൈഃസഹ ।। ൩൨.
ഇങ്ങനെ സംക്ഷിപ്തമായി മാത്രം ഇവരെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; പഴയ കാലത്തിലെ രാജർഷിമാരെയും അവരുടെ കാലഘട്ടങ്ങളെയും മുഴുവനായി വിശദമായി പറയാൻ സാധ്യമല്ല.
ഏതേ യയാതിവംശസ്യ ബഭൂവുര്വംശവര്ദ്ധനാഃ। കീര്തിതാ ദ്യുതിമന്തസ്തേ യേ ലോകാന് ധാരയന്തി വൈ ।। ൩൨.
ഇവരാണ് യയാതി വംശത്തെ വളർത്തിയ മഹത്വമുള്ളവർ; ഇവർ ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്നവരും ആകുന്നു.
ലഭന്തേ ച വരാന് പഞ്ച ദുര്ലഭാന് ബ്രഹ്മലൌകികാന് । ആയുഃ പുത്രാ ധനം കീര്തിരൈശ്വര്യം ഭൂതിരേവ ച ।। ൩൨.
ഇവർക്ക് ബ്രഹ്മലോകത്തിലും ഭൂമിയിലും അപൂർവമായ അഞ്ച് അനുഗ്രഹങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു: ദീർഘായുസ്, പുത്രന്മാർ, സമ്പത്ത്, കീർത്തി, ഐശ്വര്യം, സമൃദ്ധി.
ധാരണാച്ഛ്രവണാച്ചൈവ പഞ്ചവര്ഗസ്യ ധീമതാമ്। തഥോക്താ ലൌകികാശ്ചൈവ ബ്രഹ്മലോകം വ്രജന്തി വൈ ।। ൩൨.
ഈ അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളെ മനസ്സിൽ സൂക്ഷിക്കുകയും കേൾക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് ലോകസൗഭാഗ്യവും ബ്രഹ്മലോകത്തേക്കുള്ള പ്രവേശനവും ലഭിക്കും എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.