ശങ്കരഞ്ച മഹാദേവമീശാനഞ്ച ജഗത്പ്രഭുമ്। ഇന്ദ്രപൂര്വാംസ്തഥാ ദിത്യാന് രുദ്രാംശ്ച വസുഭിഃ സഹ ॥ ൮.
ശങ്കരൻ, മഹാദേവൻ, ഈശാനൻ, ലോകത്തിന്റെ പ്രഭു, ഇന്ദ്രനെ മുന്നിൽ വെച്ച് ആദിത്യന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, വസുക്കളോടൊപ്പം—
ഉപതസ്ഥുഃ സഗന്ധര്വാ നൃത്ത്യഗീതവിശാരദാഃ। ത്രിദശാഃ സര്വലോകസ്ഥാ നിപുണാ ഗീതവാദിനഃ ॥ ൮.
നൃത്തത്തിലും ഗാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ഗന്ധർവന്മാർക്കൊപ്പം, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വസിക്കുന്ന ദേവന്മാർ, പാട്ടിലും വാദ്യങ്ങളിലും നിപുണരായവർ, ഇവർ എല്ലാവരും സേവനം നടത്തി.
ഹംസോ ജ്യേഷ്ഠഃ കനിഷ്ഠോഽന്യോ മധ്യമൌ ച ഹഹാ ഹുഹൂഃ। ചതുര്ഥോ ധിഷണശ്ചൈവ തതോ വാസിരുചിസ്തഥാ ॥ ൮.
ഹംസൻ മൂത്തവൻ, മറ്റൊരാൾ ഇളയവൻ, നടുവിൽ ഹഹാ, ഹുഹൂ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പേർ; നാലാമൻ ധിഷണൻ, പിന്നെ വാസിരുചി.
ഷഷ്ഠസ്തു തുമ്ബുരുസ്തേഷാം തതോ വിശ്വാവസുഃ സ്മൃതഃ। ഇമാശ്ചാപ്സരസോ ദിവ്യാ വിഹിതാഃ പുണ്യലക്ഷണാഃ ॥ ൮.
അവരിൽ ആറാമൻ തുംബുരു, പിന്നെ വിശ്വാവസു എന്നും പറയുന്നു; ഇവർ ദിവ്യമായ, പുണ്യലക്ഷണങ്ങളുള്ള അപ്സരസ്സുകൾ ആണ്.
സുഷുവേഽഷ്ടൌ മഹാഭാഗാ വരിഷ്ഠാ ദേവപൂജിതാഃ। അനവദ്യാമനവശാമന്വതാം മദനപ്രിയാമ്। അരൂഷാം സുഭഗാം ഭാസീ മരിഷ്ടാഽഷ്ടൌ വ്യജായത ॥ ൮.
എട്ട് മഹാഭാഗ്യവതികളും ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠരായവരും ജനിച്ചു: അനവദ്യ, അനവശാമ, അന്വതീ, മദനപ്രിയ, അരൂഷ, സുഭഗ, ഭാസി, മരിഷ്ട—ഈ എട്ടുപേരും ജനിച്ചു.
മനോവതീ സുകേശാ ച തുമ്ബുരോസ്തു സുതേ ഉഭേ। പഞ്ചചൂഡാസ്ത്വിമാ ദിവ്യാ ദൈവിക്യോഽപ്സരസോ ദശ ॥ ൮.
മനോവതിയും സുകേശയും തുംബുരുവിന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാർ; ഇവർക്ക് കൂടെ അഞ്ചു ചൂടുള്ള ദിവ്യ അപ്സരസ്സുകൾ, ദശസംഖ്യയിലുള്ള ദൈവികജന്മമുള്ളവരാണ്.
മേനകാ സഹജന്യാ ച പര്ണിനീ പുഞ്ജികസ്ഥലാ। ഘൃതസ്ഥലാ ഘൃതാചീ ച വിശ്വാചീ പൂര്വചീത്യപി। പ്രമ്ലോചേത്യഭിവിഖ്യാതാനുമ്ലോചന്തീ തഥൈവ ച ॥ ൮.
മേനക, സഹജന്യ, പർണിനി, പുഞ്ചികസ്ഥല, ഘൃതസ്ഥല, ഘൃതാചി, വിശ്വാചി, പൂർവാചി, പ്രമ്ലോച, അനുമ്ലോചന്തി—ഇവരാണ് പ്രശസ്തരായ അപ്സരസ്സുകൾ.
അനാദിനിധനസ്യാഥ ജജ്ഞേ നാരായണസ്യ യാ। ഊരോഃ സര്വാനവദ്യാങ്ഗീ ഉര്വശ്യേകാദശീ സ്മൃതാ ॥ ൮.
ആദിമില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതുമായ നാരായണന്റെ ഉരുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച, എല്ലാ അവയവങ്ങളും ദോഷരഹിതമായ ഉർവശി പതിനൊന്നാമത്തേത് എന്നായി അറിയപ്പെടുന്നു.
മേനസ്യ മേനകാ കന്യാ ബ്രഹ്മണോ ഹൃഷ്ടചേതസഃ । സര്വാശ്ച ബ്രഹ്മ വാദിന്യോ മഹായോഗാശ്ച താഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൮.
മേനകയാണ് മേനയുടെ മകൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചവൾ; ഇവർ എല്ലാവരും ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ, മഹായോഗിനിയർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഗണാ അപ്സരസാങ്ഖ്യാതാഃ പുണ്യാസ്തേ വൈ ചതുര്ദ്ദശ। ആഹൂതാഃ ശോഭയന്തശ്ച ഗണാ ഹ്യേതേ ചതുര്ദ്ദശ ॥ ൮.
അപ്സരസ്സുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പതിനാലാണ്, ഇവർ പുണ്യമുള്ളവരാണ്; വിളിക്കുമ്പോൾ ഈ പതിനാലു കൂട്ടങ്ങളും ഭംഗി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണോ മാനസാഃ കന്യാഃ ശോഭയന്ത്യോ മനോഃ സുതാഃ। വേഗവന്ത്യസ്ത്വരിഷ്ടായാ ഊര്ജ്ജായാശ്ചാഗ്നിസമ്ഭവാഃ ॥ ൮.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച മകൾമാർ മനുവിന്റെ പുത്രിമാരായി ഭംഗിയായി വസിച്ചു. ത്വരിതയുടെ വേഗമുള്ളവരും ഊർജ്ജയുടെ ശക്തിയുള്ളവരും അഗ്നിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരും ഇവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ആയുഷ്മന്ത്യശ്ച സൂര്യസ്യ രശ്മിജാതാഃ സുഭാ സ്വരാഃ। വാരിജാ ഹ്യമൃതോത്പന്നാ അമൃതാ നാമതഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൮.
സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച ദീർഘായുസ്സുള്ള, പ്രകാശമുള്ള, സുനാദമുള്ള പുത്രിമാർ ഉണ്ട്. ജലത്തിൽ നിന്നു അമൃതത്തിൽ ഉദിച്ചവരെ അമൃതകൾ എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.
വായൂത്പന്നാ മുദാ നാമ ഭൂമിജാതാ ഭവാസ്തു വൈ । വിദ്യുതശ്ച രുചോ നാമ മൃത്യോഃ കന്യാശ്ച ഭൈരവാഃ ॥ ൮.
വായുവിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരെ മുദാ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഭൂമിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരാണ് ഭവകൾ. മിന്നലിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരാണ് രുചകൾ. മരണന്റെ പുത്രിമാർ ഭൈരവികൾ ആകുന്നു.
ശോഭയന്ത്യഃ കാമഗുണാ ഗണാഃ പ്രോക്താശ്ചതുര്ദ്ദശ। സേന്ദ്രോപേന്ദ്രൈഃ സുരഗണൈഃ രൂപാതിശയനിര്മിതാഃ ॥ ൮.
കാമഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ഈ ഭംഗിയുള്ളവർ പതിനാലു വിഭാഗങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും ദേവതകളും ചേർന്ന് അതിശയകരമായ രൂപത്തിൽ ഇവരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ശുഭരൂപാ മഹാഭാഗാ ദിവ്യാ നാരീ തിലോത്തമാ। ബ്രഹ്മണശ്ചാഗ്നികുണ്ഡാച്ച ദേവനാരീ പ്രഭാവതീ। രൂപയൌവനസമ്പന്നാ ഉത്പന്നാ ലോകവിശ്രുതാ ॥ ൮.
ശുഭരൂപവും മഹാഭാഗ്യവും ദിവ്യസ്വഭാവവും ഉള്ള തിലോത്തമയാണ് ദേവസ്ത്രി. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച പ്രഭാവതി, സൗന്ദര്യവും യൗവനവും നിറഞ്ഞ ലോകപ്രസിദ്ധയായ ദേവസ്ത്രിയാണ്.
വേ ദീതലസമുത്പന്നാ ചതുര്വക്ത്രസ്യ ധീമതഃ। നാമ്നാ വേദവതീ നാമ സുരനാരീ മഹാപ്രഭാ ॥ ൮.
നാലുമുഖമുള്ള ജ്ഞാനിയുടെ വേദികയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ദിവ്യപ്രഭയുള്ള ദേവസ്ത്രി വേദവതി എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
തഥാ യമസ്യ ദുഹിതാ രൂപയൌവനശാലിനീ। വരഹേമവിഭാ ഹേമാ ദേവനാരീ സുലോചനാ ॥ ൮.
അതുപോലെ തന്നെ, യമന്റെ പുത്രിയായി, സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ഉള്ള ഹേമ, ഉത്തമമായ പൊന്നാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള ദേവസ്ത്രിയാണ്.
ഇത്യേതേ ബഹുസാഹസ്രം ഭാസ്വരാ ഹ്യപ്സരോഗണാഃ। ദേവതാനാമൃഷീണാഞ്ച പത്ന്യസ്താ മാതരശ്ച ഹ ॥ ൮.
ഇങ്ങനെ ആയിരക്കണക്കിന് പ്രകാശമുള്ള അപ്സരസുകൾ ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും ഭാര്യമാരും മാതാക്കളുമാണ്.
സുഗന്ധാശ്ചമ്പവര്ണാശ്ച സര്വാശ്ചാപ്സരസഃ സമാഃ। സമ്പ്രയോഗേ തു കാന്തേന മാദ്യന്തി മദിരാം വിനാ। താസാമാപ്യായതേ സ്പര്ശാദാനന്ദശ്ച വിവര്ദ്ധതേ ॥ ൮.
എല്ലാ അപ്സരസുകളും സുഗന്ധവും മനോഹരമായ രൂപവും ഉള്ളവരാണ്. അവർക്കിടയിൽ തുല്യമായ സൗന്ദര്യമുണ്ട്. പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ, മദ്യം കൂടാതെ തന്നെ അവർ മദിപ്പടുന്നു. അവരുടെ സ്പർശം സന്തോഷവും ആനന്ദവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
പര്വതേ നാരദേ പൂര്വം രേതഃ സ്കന്നം പ്രജാപതേഃ। പര്വതസ്തത്ര സംഭൂതോ നാരദശ്ചൈവ താവുഭൌ॥ തയോര്യവീയസീ ചൈവ തൃതീയാരന്ധതീ സ്മൃതാ। ദേവരുഖ്യോ സൂര്യജന്മ തസ്മിന്നാരദപര്വതൌ॥(പാഠഭേദഃ) വിനതായാസ്തു പുത്രൌ ദ്വാവരുണോ ഗരുഡശ്ച ഹ। ഷട്ത്രിംശത്തു സ്വസാരശ്ച യവീയസ്യസ്തു താഃ സ്മൃതാഃ ॥ ൮.
പർവതത്തിൽ, മുമ്പ്, പ്രജാപതിയുടെ വീര്യം വീണു. അതിൽ നിന്ന് പർവതനും നാരദനും ജനിച്ചു. അവരുടെ ഇളയ സഹോദരിയാണ് അരുന്ധതി. യവീയസിയുടെ മക്കളായ സഹോദരിമാർ മുപ്പത്താറ് പേരാണ്. വിനതയ്ക്ക് ഇരുപേർ മക്കളാണ്—അരുണനും ഗരുഡനും. ആ സഹോദരിമാർ ഇളയവരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഗായത്ര്യാദീനി ച്ഛന്ദാംസി സൌപര്ണേയാശ്ച പക്ഷിണഃ। ഇത്യേവാഹാനി സര്വാണി ദിക്ഷു സന്നിഹിതാനി ച ॥ ൮.
ഗായത്രീ തുടങ്ങിയ ഛന്ദസ്സുകളും, സൂപർണ്ണയുടെ പക്ഷികളും, എല്ലാ ദിവസങ്ങളും ദിശകളിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
കദ്രൂര്നാഗസഹസ്രം വൈ ചരാ ചരമജീജനത് । അനേകശിരസാം തേഷാം ഖേചരാണാം മഹാത്മനാമ്। ബഹുധാനാമധേയാനാം പ്രായശസ്തു നിബോധത ॥ ൮.
കദ്രു ആയിരം പാമ്പുകളെ പ്രസവിച്ചു. അവയിൽ ചിലത് സഞ്ചരിക്കുന്നവരും ചിലത് സഞ്ചരിക്കാത്തവരുമാണ്. പല തലകളുള്ള, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന, മഹാത്മാക്കളായ, പല പേരുകളുള്ള പാമ്പുകളാണ് ഇവർ. അവരുടെ പ്രധാന പേരുകൾ കേൾക്കൂ.
തേഷാം പ്രധാനനാഗാശ്ച ശേഷവാസുകിതക്ഷകാഃ। സകണീരശ്ച ജമ്ഭശ്ച അഞ്ജനോ വാമനസ്തഥാ ॥ ൮.
അവരിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പാമ്പുകൾ ശേഷൻ, വാസുകി, തക്ഷകൻ, സകനീരൻ, ജംഭൻ, അഞ്ജനൻ, വാമനൻ എന്നിവരാണ്.
ഐരാവതമഹാപഝൌ കമ്ബലാശ്വതരാവുഭൌ। ഐലപത്രശ്ച ശങ്ഖശ്ച കര്കോടകധനഞ്ജയൌ ॥ ൮.
ഏരാവതൻ, മഹാപജൻ, കംബലൻ, അശ്വതരൻ, ഐലപത്രൻ, ശംഖൻ, കർക്കോട്ടകൻ, ധനഞ്ജയൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
മഹാകര്ണോ മഹാനീലോ ധൃതരാഷ്ട്രബലാഹകൌ। കുമാരഃ പുഷ്പദന്തശ്ച സുമുഖോ ദുര്മുഖസ്തഥാ ॥ ൮.
മഹാകർണൻ, മഹാനീലൻ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ, ബാലാഹകൻ, കുമാരൻ, പുഷ്പദന്തൻ, സുമുഖൻ, ദുര്മുഖൻ എന്നിവരും ഇവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ശിലീമുഖോ ദധിമുഖഃ കാലീയഃ ശാലിപിണ്ഡകഃ । ബിന്ദുപാദഃ പുണ്ഡരീകോ നാഗശ്ചാപൂരണസ്തഥാ ॥ ൮.
ശിലീമുഖൻ, ദധിമുഖൻ, കാലിയൻ, ശാലിപിണ്ഡകൻ, ബിന്ദുപാദൻ, പുണ്ഡരീകൻ, ആപൂരണം എന്ന പാമ്പ് എന്നിവരും ഉണ്ട്.
കപിലശ്ചാമ്ബരീഷശ്ച ധൃതപാദശ്ച കച്ഛപഃ । പ്രഹ്ലാദഃ പഝചിത്രശ്ച ഗന്ധര്വോഽഥ നമസ്വികഃ ॥ ൮.
കപിലൻ, അംബരീഷൻ, ധൃതപാദൻ, കച്ചപൻ, പ്രഹ്ലാദൻ, പജ്ചിത്രൻ, ഗന്ധർവൻ, നമസ്വികൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
നഹുഷഃ ഖരരോമാ ച മണിരിത്യേവമാദയഃ। കാദ്രവേയാ മയാ ഖ്യാതാഃ ഖശായാംസ്തു നിബോധത ॥ ൮.
നഹുഷൻ, ഖരരോമൻ, മണി—ഇവരാണ് പ്രശസ്തരായ കാദ്രവേയർ. ഇനി ഖശകളിൽപ്പെട്ടവരെ കേൾക്കൂ.
ഖശാ വിജജ്ഞേ പുത്രൌ ദ്വൌ വിശ്രുതൌ പുരുഷാദകൌ। ജ്യേഷ്ഠം പശ്ചിമസങ്ഖ്യായാം പൂര്വസ്യാം മനുജാസ്തഥാ ॥ ൮.
ഖശയിലിന്ന് ജനിച്ച രണ്ടു പുത്രന്മാർ, ഇരുവരും മനുഷ്യഭക്ഷകരായി പ്രശസ്തരായി. മൂത്തവൻ പടിഞ്ഞാറൻ വംശത്തിലും, ഇളയവൻ കിഴക്കൻ ജനങ്ങളിൽ ആയിരുന്നു.
വിലോഹിതം വികര്ണഞ്ച പൂര്വം സാഽജനയത് സുതമ്। ചതുര്ഭുജം ചതുഷ്പാദം ദ്വിമൂര്ദ്ധാനം ദ്വിധാഗതിമ് ॥ ൮.
അവൾ ആദ്യം വിലോഹിതൻ വികർണ്ണൻ എന്ന നാലു കൈകളും നാലു കാലുകളും രണ്ടു തലകളും ഇരുവിധത്തിൽ ചലിക്കുന്നവനും ആയ ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.