തേഷാം സപ്തര്ഷയഃ പൂര്വമാസന്യേ താന് നിബോധത। ഭൃഗ്വങ്ഗിരാ മരീചിശ്ച പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ ।। ൩൧.
അവരിൽ പുരാതന സപ്തർഷിമാർ: ഭൃഗു, അങ്കിരസ്, മരീചി, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു എന്നിവരാണ്.
അത്രിശ്ചൈവ വസിഷ്ഠശ്ച സപ്ത സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ। അഗ്നീധ്രശ്ചാതിബാഹുശ്ച മേധാ മേധാതിഥിര്വസുഃ ।। ൩൧.
അത്രിയും വസിഷ്ഠനും കൂടി ഈ സ്വായംഭുവ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏഴു സപ്തർഷിമാരാണ്. അഗ്നീധ്രൻ, അതിബാഹു, മേധ, മേധാതിഥി, വസു എന്നിവരും ഉണ്ട്.
ജ്യോതിഷ്മാന് ദ്യുതിമാന് ഹവ്യഃ സവനഃ പുത്ര ഏവ ച ൩൧.
ജ്യോതിഷ്മാൻ, ദ്യുതിമാൻ, ഹവ്യ, സവന, പുത്രൻ എന്നിവരും ഉണ്ട്.
വായുപ്രോക്താ മഹാസത്ത്വാ രാജാനഃ പ്രഥമേഽന്തരേ। സാസുരന്തത്സഗന്ധര്വം സയക്ഷോരഗരാക്ഷസമ്। സപിശാചമനുഷ്യഞ്ച സുപര്ണാപ്സരസാങ്ഗണമ് ।। ൩൧.
വായു പറഞ്ഞ മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാർ ആദ്യകാലഘട്ടത്തിൽ അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും, നാഗന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും, പിശാചുകളും, മനുഷ്യരും, സുപർണ്ണന്മാരും, അപ്സരസുകളും സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടെ ആയിരുന്നു.
നോ ശക്യമാനുപൂര്വ്യേണ വക്തും വര്ഷശതൈരപി। ബഹുത്വാന്നാമധേയാനാം സങ്ഖ്യാ തേഷാം കുലേ തഥാ ।। ൩൧.
അവരുടെ പേരുകളും കുടുംബങ്ങളുടെ എണ്ണവും വളരെ കൂടുതലായതിനാൽ, നൂറുവർഷം കൊണ്ടുപോലും ക്രമത്തിൽ പറയാൻ കഴിയില്ല.
യാ വൈ വ്രജകുലാഖ്യാസ്തു ആസന് സ്വായമ്ബുവേഽന്തരേ। കാലേന ബഹുനാതീതാ അയനാബ്ദയുഗക്രമൈഃ ।। ൩൧.
വ്രജകുലങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെട്ടവർ സ്വായംഭുവന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കാലക്രമത്തിൽ, വർഷങ്ങളുടെയും യുഗങ്ങളുടെയും മാറ്റങ്ങളിലൂടെ അവർ ഇല്ലാതായി.
ക ഏഷ ഭഗവാന് കാലഃ സര്വഭൂതാപഹാരകഃ। കസ്യ യോനിഃ കിമാദിശ്ച കിന്തത്ത്വം സ കിമാത്മജഃ ।। ൩൧.
സകല ജീവജാലങ്ങളെയും എടുത്തു പോകുന്ന ഈ മഹാനായ കാലൻ ആരാണ്? അവന്റെ ഉത്ഭവം എന്താണ്, ആരംഭം എവിടെയാണ്, യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം എന്താണ്, അവൻ ആരുടെ മകനാണ്?
കിമസ്യ ചക്ഷുഃ കാ മൂര്തിഃ കേ ചാസ്യാവയവാഃ സ്മൃതാഃ। കിംനാമധേയഃ കോഽസ്യാത്മാ ഏതത് പ്രബ്രൂഹി പൃച്ഛതാമ് ।। ൩൧.
അവന്റെ കണ്ണ് എന്താണ്, രൂപം എങ്ങനെയാണ്, അവന്റെ അവയവങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു? അവന്റെ പേര് എന്താണ്, ആത്മാവ് ആരാണ്? ഇതെല്ലാം ചോദിക്കുന്നവർക്കു ദയവായി പറയൂ.
ശ്രൂയതാം കാലസദ്ഭാവഃ ശ്രുത്വാ ചൈവാവധാര്യതാമ്। സൂര്യയോനിര്നിമേഷാദിഃ സങ്ഖ്യാചക്ഷുഃ സ ഉച്യതേ ।। ൩൧.
ഇപ്പോൾ കാലന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം കേൾക്കൂ, കേട്ടശേഷം മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യൂ: അവന്റെ ഉത്ഭവം സൂര്യനിൽ നിന്നാണ്, ആരംഭം കണ്ണ് മടക്കുന്നതിൽ നിന്നാണ്; അവനെ എണ്ണുന്നവൻ എന്നും, അവന്റെ കണ്ണ് എണ്ണലാണ് എന്നും പറയുന്നു.
മൂര്ത്തിരസ്യ ത്വഹോരാത്രേ നിമേഷാവയവശ്ച സഃ। സംവത്സരശതം ത്വസ്യ നാമ ചാസ്യ കലാത്മകമ്। സാമ്പ്രതാനാഗതാതീതകാലാത്മാ സ പ്രജാപതിഃ ।। ൩൧.
അവന്റെ രൂപം പകലും രാത്രിയും ആണ്; അവന്റെ അവയവങ്ങൾ നിമിഷങ്ങളാണ്; അവന്റെ പേര് നൂറു വർഷം, അതിൽ കാലഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്; ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതും കഴിഞ്ഞതുമായ കാലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ അവൻ സകല ജീവജാലങ്ങളുടെയും അധിപതിയാണ്.
പഞ്ചാനാം പ്രവിഭക്താനാം കാലാവസ്ഥാം നിഭോധത। ദിനാര്ദ്ധമാസമാസൈസ്തു ഋതുഭിസ്ത്വയനൈസ്തഥാ ।। ൩൧.
ഇപ്പോൾ കാലത്തിന്റെ അഞ്ചു വിഭജനം മനസ്സിലാക്കൂ: പകൽ, അർദ്ധമാസം, മാസം, ഋതു, സൂര്യന്റെ ചലനം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
സംവത്സരസ്തു പ്രഥമോ ദ്വിതീയഃ പരിവത്സരഃ। ഇദ്വത്സരസ്തൃതീയസ്തു ചതുര്ഥശ്ചാനുവത്സരഃ ।। ൩൧.
ആദ്യത്തേത് സംവത്സരം, രണ്ടാംത് പരിവത്സരം, മൂന്നാമത് ഇട്വത്സരം, നാലാമത് അനുവത്സരം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
വത്സരഃ പഞ്ചമസ്തേഷാം കാലഃ സ യുഗസംജ്ഞിതഃ। തേഷാന്തു തത്ത്വം വക്ഷ്യാമി കീര്ത്ത്യമാനം നിബോധത ।। ൩൧.
അവയിൽ അഞ്ചാമത്തേത് വത്സരമാണ്; ഈ കാലം യುಗം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
ഋതുരഗ്നിസ്തു യഃ പ്രോക്തഃ സ തു സംവത്സരോ മതഃ। ആദിത്യേ യസ്ത്വസൌ സാരഃ കാലാഗ്നിഃ പരിവത്സരഃ ।। ൩൧.
ഋതുക്കളുടെ അഗ്നിയാണ് സംവത്സരമെന്ന് പറയുന്നു; സൂര്യനിൽ ഉള്ള സാരം കാലാഗ്നിയാണ്, അതാണ് പരിവത്സരം.
ശുക്ലകൃഷ്ണാ ഗതിശ്ചാപി അപാം സാരമയഃ ഖഗഃ। സ ഇഡാവത്സരഃ സോമഃ പുരാണേ നിശ്ചയോ മതഃ ।। ൩൧.
വളരുകയും കുറയുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനം, വെള്ളത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിന്നുള്ള പക്ഷി, അതാണ് ഇട്വത്സരം; പുരാണങ്ങളിൽ അതിന്റെ നിർണയം സോമനാണ്.
യശ്ചായം തപതേ ലോകാംസ്തനുഭിഃ സപ്തസപ്തഭിഃ। ആശുകര്ത്താ ച ലോകസ്യ സവായുരിതി വത്സരഃ ।। ൩൧.
ഏഴു കിരണങ്ങളാൽ ലോകങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ലോകത്തിനായി വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ വത്സരൻ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; അവൻ സൂര്യനും വായുവും ആണ്.
അഹങ്കാരാത് രുദന് രുദ്രഃ സദ്ഭൂതോ ബ്രഹ്മണസ്ത്രയഃ। സ രുദ്രോ വത്സരസ്തേഷാം വിജജ്ഞേ നീലലോഹിതഃ। തേഷാം ഹി തത്ത്വം വക്ഷ്യാമി കീര്ത്യമാനം നിബോധത ।। ൩൧.
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് കരഞ്ഞ് ഉദിച്ച രുദ്രൻ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നുള്ള യഥാർത്ഥ സത്തയുള്ളവൻ; ആ നീലയും ചുവപ്പും നിറമുള്ള രുദ്രൻ അവർക്കിടയിൽ വത്സരനായി. ഇവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗസംയോഗാത് കാലാത്മാ പ്രപിതാമഹഃ। ഋക്സാമ യജുഷാം യോനിഃ പഞ്ചാനാം പതിരീശ്വരഃ ।। ൩൧.
അംഗങ്ങൾക്കും ഉപഅംഗങ്ങൾക്കും തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിൽ നിന്നാണ് കാലത്തിന്റെ ആത്മാവായ പിതാമഹൻ; അവൻ ഋക്, സാമ, യജുര് എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയുടെ ഉറവിടവും അഞ്ചു വകകളുടെ അധിപനുമാണ്.
സോഽഗ്നിര്യജുശ്ച സോമശ്ച സ ഭൂതഃ സ പ്രജാപതിഃ। പ്രോക്തഃ സംവത്സരശ്ചേതി സൂര്യോ യോഽഗ്നിര്മനീഷിഭിഃ ।। ൩൧.
അവൻ അഗ്നിയും യജുരും സോമനും ആണ്; അവൻ സകലഭൂതങ്ങളുമാണ്, അവൻ പ്രജാപതിയും ആണ്; സംവത്സരൻ എന്നും, ജ്ഞാനികൾക്ക് സൂര്യൻ അഗ്നി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
യസ്മാത് കാലവിഭാഗാനാം മാസര്ത്വയനയോരപി। ഗ്രഹനക്ഷത്രശീതോഷ്ണവര്ഷായുഃകര്മണാം തഥാ। യോജിതഃ പ്രവിഭാഗാനാം ദിവസാനാഞ്ച ഭാസ്കരഃ ।। ൩൧.
കാലത്തിന്റെ വിഭജനങ്ങൾ—മാസം, ഋതു, ചലനം, ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, തണുപ്പ്, ചൂട്, മഴ, ആയുസ്, പ്രവൃത്തികൾ—ഇവയാൽ സൂര്യൻ ദിവസങ്ങളുടെ വിഭജനത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു നില്ക്കുന്നു.
വൈകാരികഃ പ്രസന്നാത്മാ ബ്രഹ്മപുത്രഃ പ്രജാപതിഃ। ഏകേനൈകോഽഥ ദിവസോ മാസോഽഥര്തുഃ പിതാമഹഃ ।। ൩൧.
മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളവൻ, ശുദ്ധമായ ആത്മാവുള്ളവൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകനായ പ്രജാപതി; അവൻ ഒരുവൻ, അവൻ തന്നെയാണ് പകൽ, മാസം, ഋതു, പിതാമഹൻ.
ആദിത്യഃ സവിതാ ഭാനുര്ജീവനോ ബ്രഹ്മസത്കൃതഃ। പ്രഭവശ്ചാത്യ യശ്ചൈവ ഭൂതാനാം തേന ഭാസ്കരഃ ।। ൩൧.
അവൻ ആദിത്യൻ, സവിത, ഭാനു, ജീവൻ നൽകുന്നവൻ, ബ്രഹ്മാവാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ; അവൻ സകലഭൂതങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും അവസാനവുമാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ സൂര്യൻ.
താരാഭിമാനീ വിജ്ഞേയസ്തൃതീയഃ പരിവത്സരഃ। സോമഃ സര്വൌഷധിപതിര്യസ്മാത്സ പ്രപിതാമഹഃ ।। ൩൧.
മൂന്നാമത്തേത് പരിവത്സരമാണ്, അവൻ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അധിപൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; സോമൻ, സകല ഔഷധികളുടെ രാജാവ്, അവനിൽ നിന്നാണ് പിതാമഹൻ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ആജീവഃ സര്വഭൂതാനാം യോഗക്ഷേമകൃദീശ്വരഃ। അവേക്ഷണാണഃ സതതം ബിഭര്തി ജഗദംശുഭിഃ ।। ൩൧.
സകലഭൂതങ്ങളുടെ ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നവൻ, അവയുടെ ക്ഷേമവും സംരക്ഷണവും ഉറപ്പാക്കുന്ന അധിപൻ; എല്ലായ്പ്പോഴും ജാഗരൂകനായി തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ലോകത്തെ താങ്ങി നില്ക്കുന്നു.
തിഥീനാം പര്വസന്ധീനാം പൂര്ണിമാദര്ശയോരപി। യോനിര്നിശാകരോ യശ്ച യോഽമൃതാത്മാ പ്രജാപതിഃ ।। ൩൧.
തിഥികളുടെയും പർവ്വസന്ധികളുടെയും, പൗർണമിയും അമാവാസ്യയും ഉൾപ്പെടെ, എല്ലാം ഉത്ഭവിക്കുന്നതും, ചന്ദ്രന്റെ ജനകനും, അമൃതസ്വരൂപിയും, സകലജീവികളുടെ അധിപതിയും ആകുന്നത് അവനാണ്.
തസ്മാത് സ പിതൃമാന് സോമ ഋഗ്യജുശ്ഛന്ദആത്മകഃ। പ്രാണാപാനസമാനാദ്യൈര്വ്യാനോദാനാത്മകൈരപി ।। ൩൧.
അതിനാൽ, സോമൻ പിതാക്കളുള്ളവനായി, ഋക്, യജുസ്, സാമ എന്നീ ഛന്ദസ്സുകളുടെ സ്വഭാവം ഉള്ളവനായി, പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, വ്യാനൻ, ഉദാനൻ എന്നിവയാൽ രൂപംകൊള്ളുന്നവനുമാണ്.
കര്മഭിഃ പ്രാണിനാം ലോകേ സര്വചേഷ്ടാപ്രവര്ത്തകഃ। പ്രാണാപാനസമാനാനാം വായൂനാഞ്ച പ്രവര്ത്തകഃ ।। ൩൧.
ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളുടെ പ്രവൃത്തികൾക്കും പ്രേരകനായവൻ, പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, വ്യാനൻ തുടങ്ങിയ വായുക്കളെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവനും ആകുന്നു.
പഞ്ചാനാഞ്ചേന്ദ്രിയമനോബുദ്ധിസ്മൃതി ജലാത്മനാമ്। സമാനകാലകരണഃ ക്രിയാഃ സമ്പാദയന്നിവ ।। ൩൧.
അവൻ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും, മനസ്സിനും, ബുദ്ധിക്കും, സ്മൃതിക്കും, ജലതത്വങ്ങൾക്കും ഒരേസമയം പ്രവർത്തനം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു.
സര്വാത്മാ സര്വലോകാനാമാവഹഃ പ്രവഹാദിഭിഃ। വിധാതാ സര്വഭൂതാനാം ക്ഷമീ നിത്യം പ്രഭഞ്ജനഃ ।। ൩൧.
അവൻ സകലത്തിന്റെയും ആത്മാവും, സകലലോകങ്ങളെ പ്രവാഹങ്ങളിലൂടെ വഹിക്കുന്നവനും, സകലഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടാവും, എപ്പോഴും ക്ഷമയുള്ളവനും, ശാശ്വതമായ പവനനുമാണ്.
യോനിരഗ്നേരപാം ഭൂമേ രവേശ്ചന്ദ്രമസശ്ചയഃ। വായുഃ പ്രജാപിര്ഭൂതം ലോകാത്മാ പ്രപിതാമഹഃ ।। ൩൧.
അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ എന്നിവയുടെ ഉത്ഭവം വായുവിൽ നിന്നാണ്. വായു സകലപ്രജകളുടെയും പിതാവും ലോകങ്ങളുടെ ആത്മാവും മഹാപിതാമഹനുമാണ്.