യദുര്യയാതിര്ദ്വൌ ദേവൌ ദീധയഃ സ്രവസോ മതിഃ। വിഭാസശ്ച ക്രതുശ്ചൈവ പ്രജാതിര്വിശതോ ദ്യുതിഃ ।। ൩൧.
യദു, യയാതി എന്ന രണ്ട് ദേവന്മാർ, ദീധയ, ശ്രവസ്, മതി, വിഭാസ, ക്രതു, പ്രജാതി, വിശത, ദ്യുതി എന്നിവരും ഉണ്ട്.
വായസോ മങ്ഗലശ്ചൈവ യാമാ ദ്വാദശ കീര്തിതാഃ। അഭിമന്യുരുഗ്രദൃഷ്ടിഃ സമയോഽഥ ശുചിശ്രവാഃ। കേവലോ വിശ്വരൂപശ്ച സുപക്ഷോ മധുപസ്തഥാ ।। ൩൧.
വായസനും മംഗളനും, യാമന്മാർ എന്നിങ്ങനെ പന്ത്രണ്ടുപേരും, അഭിമന്യു, ഉഗ്രദൃഷ്ടി, സമയൻ, ശുചിശ്രവ, കേവലൻ, വിശ്വരൂപൻ, സുബക്ഷൻ, മധുപർകൻ എന്നിങ്ങനെയും അറിയപ്പെടുന്നു.
തുരീയോ നിര്ഹപുശ്ചൈവ യുക്തോ ഗ്രാവാജിനസ്തു തേ। യമിനോ വിശ്വദേവാദ്യം യവിഷ്ഠോഽമൃതവാനപി ।। ൩൧.
തുരീയൻ, നിര്ഹപു, യുക്തൻ, ഗ്രാവാജിനൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവർ യാമിനന്മാരാണ്. ഇവർ വിശ്വദേവന്മാരിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവരാണ്. യവിഷ്ഠനും അമൃതവാനും ഇവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
അജിരോ വിഭുര്വിഭാവശ്ച മൃലികോഽഥ ദിദേഹകഃ। ശ്രുതിശ്രൃണോ ബൃഹച്ഛുക്രോ ദേവാ ദ്വാദശ കീര്തിതാഃ ।। ൩൧.
അജിരൻ, വിഭു, വിഭാവൻ, മൃലിക, ദിദേഹകൻ, ശ്രുതി, ശ്രിണൻ, ബൃഹച്ഛുക്രൻ എന്നിങ്ങനെ പന്ത്രണ്ടു ദേവന്മാരാണ് ഇവർ.
ആസന് സ്വായമ്ഭുവസ്യൈതേ അന്തരേ സോമപായിനഃ। ത്വിഷിമന്തോ ഗണാ ഹ്യേതേ വീര്യവന്തോ മഹാബലാഃ ।। ൩൧.
സ്വായംഭുവന്റെ സന്തതികളിൽ സോമപാനം ചെയ്യുന്ന ദേവന്മാരായിരുന്നു ഇവർ. ഇവർ തേജസ്സും ശക്തിയും നിറഞ്ഞവരായിരുന്നു.
തേഷാമിന്ദ്രഃ സദാ ഹ്യാസീദ്വിശ്വഭുക് പ്രഥമോ വിഭുഃ। അസുരാ യേതദാ തേഷാമാസന് ദായാദബാന്ധവാഃ ।। ൩൧.
ഇവരിൽ ഇന്ദ്രൻ എപ്പോഴും പ്രധാനനും സർവ്വവ്യാപകനും ആയിരുന്നു. അപ്പോൾ അസുരന്മാർ ഇവരുടെ ബന്ധുക്കളും അവകാശികളും ആയിരുന്നു.
സുപര്ണയക്ഷഗന്ധര്വാഃ പിശാചോരഗരാക്ഷസാഃ। അഷ്ടൌ തേ പിതൃഭിഃ സാര്ദ്ധം നാസത്യാ ദേവയോനയഃ ।। ൩൧.
സുപർണ്ണന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, പിശാചുകൾ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസുകൾ, പിതൃകൾ എന്നിവരോടൊപ്പം ഈ എട്ട് വിഭാഗങ്ങൾ നാസത്യ ദേവയോനികൾ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേഽതീതാഃ പ്രജാസ്ത്വാസാം സഹസ്രശഃ। പ്രഭാവരൂപസമ്പന്നാ ആയുഷാ ച ബലേന ച ।। ൩൧.
സ്വായംഭുവന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ജീവികൾ ജനിച്ചു. ഇവർക്ക് പ്രകാശവും രൂപവും ആയുസും ബലവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിസ്തരാദിഹ നോച്യന്തേ മാ പ്രസങ്ഗോ ഭവത്വിഹ। സ്വായമ്ഭുവോ നിസര്ഗശ്ച വിജ്ഞേയഃ സാമ്പ്രതം മനുഃ ।। ൩൧.
വിശദമായി വിവരിക്കുന്നത് ഇവിടെ ആവശ്യമില്ല, കാരണം അത് വളരെ ദൈർഘ്യമാകും. ഇപ്പോൾ സ്വായംഭുവനും അവന്റെ സൃഷ്ടിയും കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്.
അതീതേ വര്ത്തമാനേന ദൃഷ്ടോ വൈവസ്വതേന സഃ। പ്രജാഭിര്ദേവതാഭിശ്ച ഋഷിഭിഃ പിതൃഭിഃ സഹ ।। ൩൧.
അത് കഴിഞ്ഞ കാലം ഇപ്പോഴത്തെ വൈവസ്വതൻ, ജനങ്ങൾ, ദേവന്മാർ, ഋഷികൾ, പിതൃകൾ എന്നിവരോടൊപ്പം കാണുന്നു.
തേഷാം സപ്തര്ഷയഃ പൂര്വമാസന്യേ താന് നിബോധത। ഭൃഗ്വങ്ഗിരാ മരീചിശ്ച പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ ।। ൩൧.
അവരിൽ പുരാതന സപ്തർഷിമാർ: ഭൃഗു, അങ്കിരസ്, മരീചി, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു എന്നിവരാണ്.
അത്രിശ്ചൈവ വസിഷ്ഠശ്ച സപ്ത സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ। അഗ്നീധ്രശ്ചാതിബാഹുശ്ച മേധാ മേധാതിഥിര്വസുഃ ।। ൩൧.
അത്രിയും വസിഷ്ഠനും കൂടി ഈ സ്വായംഭുവ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏഴു സപ്തർഷിമാരാണ്. അഗ്നീധ്രൻ, അതിബാഹു, മേധ, മേധാതിഥി, വസു എന്നിവരും ഉണ്ട്.
ജ്യോതിഷ്മാന് ദ്യുതിമാന് ഹവ്യഃ സവനഃ പുത്ര ഏവ ച ൩൧.
ജ്യോതിഷ്മാൻ, ദ്യുതിമാൻ, ഹവ്യ, സവന, പുത്രൻ എന്നിവരും ഉണ്ട്.
വായുപ്രോക്താ മഹാസത്ത്വാ രാജാനഃ പ്രഥമേഽന്തരേ। സാസുരന്തത്സഗന്ധര്വം സയക്ഷോരഗരാക്ഷസമ്। സപിശാചമനുഷ്യഞ്ച സുപര്ണാപ്സരസാങ്ഗണമ് ।। ൩൧.
വായു പറഞ്ഞ മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാർ ആദ്യകാലഘട്ടത്തിൽ അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും, നാഗന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും, പിശാചുകളും, മനുഷ്യരും, സുപർണ്ണന്മാരും, അപ്സരസുകളും സ്ത്രീകളും ഉൾപ്പെടെ ആയിരുന്നു.
നോ ശക്യമാനുപൂര്വ്യേണ വക്തും വര്ഷശതൈരപി। ബഹുത്വാന്നാമധേയാനാം സങ്ഖ്യാ തേഷാം കുലേ തഥാ ।। ൩൧.
അവരുടെ പേരുകളും കുടുംബങ്ങളുടെ എണ്ണവും വളരെ കൂടുതലായതിനാൽ, നൂറുവർഷം കൊണ്ടുപോലും ക്രമത്തിൽ പറയാൻ കഴിയില്ല.
യാ വൈ വ്രജകുലാഖ്യാസ്തു ആസന് സ്വായമ്ബുവേഽന്തരേ। കാലേന ബഹുനാതീതാ അയനാബ്ദയുഗക്രമൈഃ ।। ൩൧.
വ്രജകുലങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെട്ടവർ സ്വായംഭുവന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. കാലക്രമത്തിൽ, വർഷങ്ങളുടെയും യുഗങ്ങളുടെയും മാറ്റങ്ങളിലൂടെ അവർ ഇല്ലാതായി.
ക ഏഷ ഭഗവാന് കാലഃ സര്വഭൂതാപഹാരകഃ। കസ്യ യോനിഃ കിമാദിശ്ച കിന്തത്ത്വം സ കിമാത്മജഃ ।। ൩൧.
സകല ജീവജാലങ്ങളെയും എടുത്തു പോകുന്ന ഈ മഹാനായ കാലൻ ആരാണ്? അവന്റെ ഉത്ഭവം എന്താണ്, ആരംഭം എവിടെയാണ്, യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം എന്താണ്, അവൻ ആരുടെ മകനാണ്?
കിമസ്യ ചക്ഷുഃ കാ മൂര്തിഃ കേ ചാസ്യാവയവാഃ സ്മൃതാഃ। കിംനാമധേയഃ കോഽസ്യാത്മാ ഏതത് പ്രബ്രൂഹി പൃച്ഛതാമ് ।। ൩൧.
അവന്റെ കണ്ണ് എന്താണ്, രൂപം എങ്ങനെയാണ്, അവന്റെ അവയവങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു? അവന്റെ പേര് എന്താണ്, ആത്മാവ് ആരാണ്? ഇതെല്ലാം ചോദിക്കുന്നവർക്കു ദയവായി പറയൂ.
ശ്രൂയതാം കാലസദ്ഭാവഃ ശ്രുത്വാ ചൈവാവധാര്യതാമ്। സൂര്യയോനിര്നിമേഷാദിഃ സങ്ഖ്യാചക്ഷുഃ സ ഉച്യതേ ।। ൩൧.
ഇപ്പോൾ കാലന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം കേൾക്കൂ, കേട്ടശേഷം മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യൂ: അവന്റെ ഉത്ഭവം സൂര്യനിൽ നിന്നാണ്, ആരംഭം കണ്ണ് മടക്കുന്നതിൽ നിന്നാണ്; അവനെ എണ്ണുന്നവൻ എന്നും, അവന്റെ കണ്ണ് എണ്ണലാണ് എന്നും പറയുന്നു.
മൂര്ത്തിരസ്യ ത്വഹോരാത്രേ നിമേഷാവയവശ്ച സഃ। സംവത്സരശതം ത്വസ്യ നാമ ചാസ്യ കലാത്മകമ്। സാമ്പ്രതാനാഗതാതീതകാലാത്മാ സ പ്രജാപതിഃ ।। ൩൧.
അവന്റെ രൂപം പകലും രാത്രിയും ആണ്; അവന്റെ അവയവങ്ങൾ നിമിഷങ്ങളാണ്; അവന്റെ പേര് നൂറു വർഷം, അതിൽ കാലഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്; ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതും കഴിഞ്ഞതുമായ കാലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ അവൻ സകല ജീവജാലങ്ങളുടെയും അധിപതിയാണ്.
പഞ്ചാനാം പ്രവിഭക്താനാം കാലാവസ്ഥാം നിഭോധത। ദിനാര്ദ്ധമാസമാസൈസ്തു ഋതുഭിസ്ത്വയനൈസ്തഥാ ।। ൩൧.
ഇപ്പോൾ കാലത്തിന്റെ അഞ്ചു വിഭജനം മനസ്സിലാക്കൂ: പകൽ, അർദ്ധമാസം, മാസം, ഋതു, സൂര്യന്റെ ചലനം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
സംവത്സരസ്തു പ്രഥമോ ദ്വിതീയഃ പരിവത്സരഃ। ഇദ്വത്സരസ്തൃതീയസ്തു ചതുര്ഥശ്ചാനുവത്സരഃ ।। ൩൧.
ആദ്യത്തേത് സംവത്സരം, രണ്ടാംത് പരിവത്സരം, മൂന്നാമത് ഇട്വത്സരം, നാലാമത് അനുവത്സരം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
വത്സരഃ പഞ്ചമസ്തേഷാം കാലഃ സ യുഗസംജ്ഞിതഃ। തേഷാന്തു തത്ത്വം വക്ഷ്യാമി കീര്ത്ത്യമാനം നിബോധത ।। ൩൧.
അവയിൽ അഞ്ചാമത്തേത് വത്സരമാണ്; ഈ കാലം യುಗം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
ഋതുരഗ്നിസ്തു യഃ പ്രോക്തഃ സ തു സംവത്സരോ മതഃ। ആദിത്യേ യസ്ത്വസൌ സാരഃ കാലാഗ്നിഃ പരിവത്സരഃ ।। ൩൧.
ഋതുക്കളുടെ അഗ്നിയാണ് സംവത്സരമെന്ന് പറയുന്നു; സൂര്യനിൽ ഉള്ള സാരം കാലാഗ്നിയാണ്, അതാണ് പരിവത്സരം.
ശുക്ലകൃഷ്ണാ ഗതിശ്ചാപി അപാം സാരമയഃ ഖഗഃ। സ ഇഡാവത്സരഃ സോമഃ പുരാണേ നിശ്ചയോ മതഃ ।। ൩൧.
വളരുകയും കുറയുകയും ചെയ്യുന്ന ചലനം, വെള്ളത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിന്നുള്ള പക്ഷി, അതാണ് ഇട്വത്സരം; പുരാണങ്ങളിൽ അതിന്റെ നിർണയം സോമനാണ്.
യശ്ചായം തപതേ ലോകാംസ്തനുഭിഃ സപ്തസപ്തഭിഃ। ആശുകര്ത്താ ച ലോകസ്യ സവായുരിതി വത്സരഃ ।। ൩൧.
ഏഴു കിരണങ്ങളാൽ ലോകങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ലോകത്തിനായി വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ വത്സരൻ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; അവൻ സൂര്യനും വായുവും ആണ്.
അഹങ്കാരാത് രുദന് രുദ്രഃ സദ്ഭൂതോ ബ്രഹ്മണസ്ത്രയഃ। സ രുദ്രോ വത്സരസ്തേഷാം വിജജ്ഞേ നീലലോഹിതഃ। തേഷാം ഹി തത്ത്വം വക്ഷ്യാമി കീര്ത്യമാനം നിബോധത ।। ൩൧.
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് കരഞ്ഞ് ഉദിച്ച രുദ്രൻ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നുള്ള യഥാർത്ഥ സത്തയുള്ളവൻ; ആ നീലയും ചുവപ്പും നിറമുള്ള രുദ്രൻ അവർക്കിടയിൽ വത്സരനായി. ഇവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗസംയോഗാത് കാലാത്മാ പ്രപിതാമഹഃ। ഋക്സാമ യജുഷാം യോനിഃ പഞ്ചാനാം പതിരീശ്വരഃ ।। ൩൧.
അംഗങ്ങൾക്കും ഉപഅംഗങ്ങൾക്കും തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിൽ നിന്നാണ് കാലത്തിന്റെ ആത്മാവായ പിതാമഹൻ; അവൻ ഋക്, സാമ, യജുര് എന്നിങ്ങനെയുള്ളവയുടെ ഉറവിടവും അഞ്ചു വകകളുടെ അധിപനുമാണ്.
സോഽഗ്നിര്യജുശ്ച സോമശ്ച സ ഭൂതഃ സ പ്രജാപതിഃ। പ്രോക്തഃ സംവത്സരശ്ചേതി സൂര്യോ യോഽഗ്നിര്മനീഷിഭിഃ ।। ൩൧.
അവൻ അഗ്നിയും യജുരും സോമനും ആണ്; അവൻ സകലഭൂതങ്ങളുമാണ്, അവൻ പ്രജാപതിയും ആണ്; സംവത്സരൻ എന്നും, ജ്ഞാനികൾക്ക് സൂര്യൻ അഗ്നി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
യസ്മാത് കാലവിഭാഗാനാം മാസര്ത്വയനയോരപി। ഗ്രഹനക്ഷത്രശീതോഷ്ണവര്ഷായുഃകര്മണാം തഥാ। യോജിതഃ പ്രവിഭാഗാനാം ദിവസാനാഞ്ച ഭാസ്കരഃ ।। ൩൧.
കാലത്തിന്റെ വിഭജനങ്ങൾ—മാസം, ഋതു, ചലനം, ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, തണുപ്പ്, ചൂട്, മഴ, ആയുസ്, പ്രവൃത്തികൾ—ഇവയാൽ സൂര്യൻ ദിവസങ്ങളുടെ വിഭജനത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു നില്ക്കുന്നു.