ഉന്മാദനശതാവര്ത്ത ഗങ്ഗാതോയാര്ദ്ധമൂര്ദ്ധജ। ചന്ദ്രാവര്ത്ത യുഗാവര്ത്ത മേഘാവര്ത്ത നമോഽസ്തു തേ ।। ൩൦.
നൂറു ഭ്രാന്തുകൾ ചുറ്റുന്നവനെയും, ഗംഗാജലം അർദ്ധം തലയിൽ വഹിക്കുന്നവനെയും, ചന്ദ്രൻ, കാലഘട്ടങ്ങൾ, മേഘങ്ങൾ എന്നിവ ചുറ്റുന്നവനെയും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ത്വമന്നമന്നകര്ത്താ ച അന്നദശ്ച ത്വമേവ ഹി। അന്നസ്രഷ്ടാ ച പക്താ ച പക്വഭുക്തപചേ നമഃ ।। ൩൦.
നീ തന്നെയാണ് അന്നം, അന്നം ഉണ്ടാക്കുന്നവനും, അന്നം നൽകുന്നവനും. അന്നം സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, പാകം ചെയ്യുന്നവനും, പാകം ചെയ്ത് ഭക്ഷിക്കുകയും ദഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനെയും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ജരായുജോഽണ്ഡജശ്ചൈവ സ്വേദജോദ്ഭിജ്ജ ഏവ ച। ത്വമേവ ദേവദേവശോ ഭൂതഗ്രാമശ്ചതുര്വിധഃ ।। ൩൦.൨൨൬ . ചരാചരസ്യ ബ്രഹ്മാ ത്വം പ്രതിഹര്ത്താ ത്വമേവ ച। ത്വമേവ ബ്രഹ്മവിദുഷാമപി ബ്രഹ്മവിദാം വരഃ ।। ൩൦.
ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചവരും, മുട്ടയിൽ ജനിച്ചവരും, ചൊരിഞ്ഞു ജനിച്ചവരും, മുളച്ചു വരുന്നവരും, ഈ നാലു വിധം ജീവികളുടെയും ദേവദേവനായവനാണ് നീ. ചലനവും അചലവും സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും നശിപ്പിക്കുന്നവനും നീ തന്നെയാണ്. ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവരിൽ പോലും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാണ് നീ.
സത്ത്വസ്യ പരമാ യോനിരബ്വായുജ്യോതിഷാം നിധിഃ। ഋക്സാമനി തഥോങ്കാരമാഹുസ്ത്വാം ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।। ൩൦.
സത്ത്വത്തിന്റെ പരമോന്നത യോനിയായവനും, കാറ്റില്ലാത്ത പ്രകാശങ്ങളുടെ നിധിയായവനും, ഋക്, സാമൻ, ഓം എന്നിവയാണെന്ന് ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ പറയുന്നവനുമാണ് നീ.
ഹവിര്ഹാവീ ഹവോ ഹാവീ ഹുവാം വാചാഹുതിഃ സദാ। ഗായന്തി ത്വാം സുരശ്രേഷ്ഠ സാമഗാ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।। ൩൦.
നീ ഹവിസ്, ഹവികർത്താവ്, ഹവിയും, ഹവിയെടുക്കുന്നവനും, വാക്കിന്റെ ഹോമവും ആകുന്നു. ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, സാമഗാനവും ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളും നിന്നെ പാടുന്നു.
യജുര്മയോ ഋങ്മയസ്വ സാമാഥര്വമയസ്തഥാ। പഠ്യസേ ബ്രഹ്മവിദ്ഭിസ്ത്വം കല്പോപനിഷദാം ഗണൈഃ ।। ൩൦.
നീ യജുര്, ഋക്, സാമ, അതർവണമയമായവനാണ്. ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളും കല്പവും ഉപനിഷത്തുകളും നിന്നെ പാരായണം ചെയ്യുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാ വര്ണാവരാശ്ച യേ। ത്വാമേവ മേഘസങ്ഘാശ്ച വിശ്വസ്ത നിതഗര്ജ്ജിതമ് ।। ൩൦.
ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, താഴ്ന്ന വർഗ്ഗങ്ങൾ, നീ തന്നെയാണ് മേഘങ്ങൾ, വിശ്വത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന ഇടിമുഴക്കവും.
സംവത്സരസ്ത്വമൃതവോ മാസാ മാസാര്ദ്ധമേവ ച। കലാ കാഷ്ഠാ നിമേഷാശ്ച നക്ഷത്രാണി യുഗാ ഗ്രഹാഃ ।। ൩൦.
നീ സംവത്സരം, ഋതുക്കൾ, മാസങ്ങൾ, അർദ്ധമാസങ്ങൾ, കാലാവയവങ്ങൾ, ക്ഷണങ്ങൾ, നിമിഷങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, യുഗങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയുമാണ്.
വൃഷാണാം കകുദം ത്വം ഹിഗിരീണാം ശിഖരാണി ച। സിംഹോ മൃഗാണാം പതതാം താര്ക്ഷ്യോഽനന്തശ്ച ഭോഗിനാമ് ।। ൩൦.
കാളകളിൽ കൂമ്പാരവും, പർവതങ്ങളിൽ ഉച്ചികളുമാണ് നീ. മൃഗങ്ങളിൽ സിംഹവും, പറക്കുന്നവയിൽ ഗരുഡനും, പാമ്പുകളിൽ അനന്തനും നീ തന്നെയാണ്.
ക്ഷീരോദോ ഹ്യുദധീനാഞ്ച യന്ത്രാണാം ധനുരേവ ച। വജ്രമ്പ്രഹരണാനാഞ്ച വ്രതാനാം സത്യമേവ ച ।। ൩൦.
സമുദ്രങ്ങളിൽ ക്ഷീരസമുദ്രവും, ഉപകരണങ്ങളിൽ വില്ലും, ആയുധങ്ങളിൽ വജ്രവും, വ്രതങ്ങളിൽ സത്യവും നീയാണു.
ഇച്ഛാ ദ്വേഷശ്ച രാഗശ്ച മോഹഃ ക്ഷാമോ ദമഃ ശമഃ। വ്യവസായോ ധൃതിര്ലോഭഃ കാമക്രോധൌ ജയാജയൌ ।। ൩൦.
ആഗ്രഹം, ദ്വേഷം, സ്നേഹം, മോഹം, ക്ഷീണം, നിയന്ത്രണം, സമാധാനം, ഉറച്ച മനസ്സ്, ധൈര്യം, ലോഭം, കാമം, ക്രോധം, ജയവും പരാജയവും—ഇവയെല്ലാം നീ തന്നെയാണ്.
ത്വം ഗദീ ത്വം ശരീ ചാപി ഖട്വാങ്ഗീ ഝര്ഝരീ തഥാ । ഛേത്താ ഭേത്താ പ്രഹര്ത്താ ച ത്വം നേതാപ്യന്തകോ മതഃ ।। ൩൦.
നീ ഗദയും, അമ്പും, വടിയും, മൃദംഗവും, വെട്ടുന്നവനും, തകർക്കുന്നവനും, അടിക്കുന്നവനും, നേതാവും അന്ത്യനും ആകുന്നു.
ദശലക്ഷണസംയുക്തോ ധര്മോഽര്ഥഃ കാമ ഏവ । ഇന്ദ്രഃ സമുദ്രാഃ സരിതഃ പല്വലാനി സരാംസി ച ।। ൩൦.
പത്ത് ഗുണങ്ങളുള്ള ധർമ്മവും, സമ്പത്തും, ആഗ്രഹവും, ഇന്ദ്രനും, സമുദ്രങ്ങളും, നദികളും, ചെരിവുകളും, തടാകങ്ങളും നീയാണു.
ലതാവല്ലീ തൃണൌഷധ്യഃ പശവോ മൃഗപക്ഷിണഃ। ദ്രവ്യകര്മഗുണാരമ്ഭഃ കാലപുഷ്പഫലപ്രദഃ ।। ൩൦.
വള്ളികളും, തണ്ടുകളും, പുല്ലും ഔഷധികളും, പശുക്കൾ, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, ദ്രവ്യങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം, പ്രവൃത്തികൾ, ഗുണങ്ങൾ, കാലം, പുഷ്പങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം നീ തന്നെയാണ്.
ആദിശ്വാന്തശ്ച മധ്യശ്ച ഗായത്ര്യോങ്കാര ഏവ ച। ഹരിതോ ലോഹിതഃ കൃഷ്ണോ നീലഃ പീതസ്തഥാരുണഃ ।। ൩൦.
ആദിയും അന്തവും നടുവും, ഗായത്രീയും ഓംകാരവും, പച്ചയും ചുവപ്പും കറുപ്പും നീലയും മഞ്ഞയും അരുണനിറവും നീയാണു.
കദ്രുശ്ച കപിലശ്ചൈവ കപോതോ മേചകസ്തഥാ। സുവര്ണരേതാ വിഖ്യാതഃ സുവര്ണ ശ്ചാപ്യതോ മതഃ ।। ൩൦.
കദ്രു, കപില, കപോത, മേചക, പ്രശസ്തനായ സുവർണരേത, സുവർണ—ഇവയെല്ലാം നീ തന്നെയാണ്.
സുവര്ണനാമാ ച തഥാ സുവര്ണപ്രിയ ഏവ ച। ത്വമിന്ദ്രോഽഥ യമശ്ചൈവ വരുണോ ധനദോഽനലഃ ।। ൩൦.
സുവർണനാമയും സുവർണപ്രിയയും, നീയാണു ഇന്ദ്രനും യമനും വരുണനും കുബേരനും അഗ്നിയും.
ഉത്ഫുല്ലശ്ചിത്രഭാനുശ്ച സ്വര്ഭാനുര്ഭാനുരേവ ച। ഹോത്രം ഹോതാ ച ഹോമസ്ത്വം ഹുതഞ്ച പ്രഹുതം പ്രഭുഃ ।। ൩൦.
പുഷ്പിതനും, വർണ്ണാഭാസമുള്ളവനും, പ്രകാശവാനുമായവനും, സ്വർഭാനുവും ഭാനുവും, ഹോമം, ഹോതാവ്, യാഗം, ഹുതം, മഹാഹുതം, പ്രഭു—ഇവയെല്ലാം നീയാണു.
സുപര്ണഞ്ച തഥാ ബ്രഹ്മ യജുഷാം ശതരുദ്രിയമ്। പവിത്രാണാം പവിത്രം ച മങ്ഗലാനാഞ്ച മങ്ഗലമ് ।। ൩൦.
സുപർണ്ണൻ, ബ്രഹ്മാവ്, യജുർവേദം, നൂറ് രുദ്രന്മാർ, വിശുദ്ധതയിൽ ഏറ്റവും വിശുദ്ധനും, മംഗളങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മംഗളവുമാണ് നീ.
ഗിരിഃ സ്തോകസ്തഥാ വൃക്ഷോ ജീവഃ പുദ്ഗല ഏവ ച। സത്ത്വം ത്വഞ്ച രജസ്ത്വഞ്ച തമശ്ച പ്രജനം തഥാ ।। ൩൦.
പർവതം, കുന്ന്, മരങ്ങൾ, ജീവൻ, വ്യക്തി, സത്ത്വം, രജസ്സും തമസ്സും, സൃഷ്ടിയും നീയാണു.
പ്രാണോഽപാനഃ സാമാനശ്ച ഉദാനോ വ്യാന ഏവ ച। ഉന്മേഷശ്ചൈവ മേഷശ്ച തഥാ ജൃമ്ഭിതമേവ ച ।। ൩൦.
പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, ഉദാനൻ, വ്യാനൻ, കണ്ണ് തുറക്കൽ, ആടു, ഉമ്മയൽ—ഇവയെല്ലാം നീയാണു.
ലോഹിതാങ്ഗോ ഗദീ ദംഷ്ട്രീ മഹാവക്ത്രോ മഹോദരഃ। സുചിരോമാ ഹരിച്ഛ്മശ്രുരൂര്ദ്ധ്വകേശസ്ത്രിലോചനഃ ।। ൩൦.
ചുവപ്പുനിറമുള്ളവൻ, ഗദയുള്ളവൻ, പല്ലുള്ളവൻ, വിശാലവായുള്ളവൻ, വലിയ വയറുള്ളവൻ, മനോഹരമായ മുടിയുള്ളവൻ, പച്ചമൂച്ചയുള്ളവൻ, മുടി നേരേ നിൽക്കുന്നവൻ, മൂന്നു കണ്ണുള്ളവൻ—നീയാണു.
ഗീതവാദിത്രനൃത്യാങ്ഗോ ഗീതവാദനകപ്രിയഃ। മത്സ്യോ ജലീ ജലോ ജല്യ ജവഃ കാലഃ കലീ കലഃ ।। ൩൦.
ഗാനം, വാദ്യം, നൃത്തം—ഇവയുടെ അവയവങ്ങൾ നീയാണു. ഗാനം, വാദ്യം ഇഷ്ടമുള്ളവനും, മീൻ, ജലജീവി, വെള്ളം, ജലസ്വഭാവം, വേഗം, കാലം, കലിയും കലനും നീയാണു.
വികാലശ്ച സുകാലശ്ച ദുഷ്കാലഃ കലനാശനഃ। മൃത്യുശ്ചൈവ ക്ഷയോഽന്തശ്ച ക്ഷമാപായകരോ ഹരഃ ।। ൩൦.
ദുഷ്കാലം, നല്ലകാലം, കഠിനകാലം, കാലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, മരണം, ക്ഷയം, അന്ത്യം, ഭൂമിയിലെ ദുരിതം നീക്കം ചെയ്യുന്നവൻ—ഇതെല്ലാം നീയാണു.
സംവര്ത്തകോഽന്തകശ്ചൈവ സംവര്ത്തകബലാഹകൌ। ഘടോ ഘടീകോ ഘണ്ടീകോ ചൂഡാലോലബലോ ബലമ് ।। ൩൦.
സംവർത്തകൻ, അന്ത്യം, സംവർത്തകമേഘങ്ങൾ, കലശം, ചെറിയ പാത്രം, മണി, ചൂട, കളിയുള്ളവൻ, ശക്തി—ഇവയെല്ലാം നീയാണു.
ബ്രഹ്മകാലോഽഗ്നിവക്ത്രശ്ച ദണ്ഡീ മുണ്ഡീ ച ദണ്ഡധൃക്। ചതുര്യുഗശ്ചതുര്വേദശ്ചതുര്ഹോത്രശ്ചതുഷ്പഥഃ ।। ൩൦.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലം, അഗ്നിമുഖൻ, ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവൻ, മുണ്ടൻ, ദണ്ഡധാരി, നാലു യുഗങ്ങൾ, നാലു വേദങ്ങൾ, നാലു ഹോതാക്കൾ, നാലു വഴികൾ—ഇവയെല്ലാം നീയാണു.
ചതുരാ ശ്രമവേത്താ ച ചാതുര്വര്ണ്യകരശ്ച ഹ। ക്ഷരാക്ഷരപ്രിയോ ധൂര്ത്തോഽഗണ്യോഽഗണ്യഗണാധിപഃ ।। ൩൦.
നാലു വിധത്തിലുള്ള പരിശ്രമത്തിൽ നിപുണയാളാണ് അവൾ. നാലു വർണ്ണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും അവളാണ്. നശ്വരവും അനശ്വരവുമായ കാര്യങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവളും, ചതുരളും, എണ്ണാനാവാത്തവളും, എണ്ണാനാവാത്തവരുടെ നായികയുമാണ്.
രുദ്രാക്ഷമാല്യാമ്ബരധരോ ഗിരികോ ഗിരികപ്രിയഃ। ശില്പീശഃ ശില്പിനാം ശ്രേഷ്ഠഃ സര്വശില്പപ്രവര്ത്തകഃ ।। ൩൦.
റുദ്രാക്ഷമാലയും വസ്ത്രവും ധരിച്ചവളാണ്. പർവ്വതത്തിൽ ജനിച്ചവളും പർവ്വതത്തോട് പ്രിയമുള്ളവളും. കലാകാരന്മാരുടെ അധിപതിയും, കലാകാരന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയുമാണ്. എല്ലാ കലകളുടെയും ആരംഭം അവളിൽ നിന്നാണ്.
ഭഗനേത്രാന്തകശ്ചന്ദ്രഃ പൂഷ്ണോ ദന്തവിനാശനഃ। ഗൂഢാവര്ത്തശ്ച ഗൂഢശ്ച ഗൂഢപ്രതിനിഷേവിതാ ।। ൩൦.
ഭഗന്റെ കണ്ണ് നശിപ്പിച്ചവളും, ചന്ദ്രനുമാണ്. പൂഷന്റെ പല്ലുകൾ തകർത്തവളും. മറഞ്ഞ് സഞ്ചരിക്കുന്നവളും, മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവളും, മറഞ്ഞവരാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നവളുമാണ്.
തരണസ്താ രകശ്ചൈവ സര്വഭൂതസുതാരണഃ। ധാതാ വിധാതാ സത്വാനാം നിധാതാ ധാരണോ ധരഃ ।। ൩൦.
സൂര്യനും രക്ഷകനും, എല്ലാ ജീവികളെയും രക്ഷിക്കുന്നവളുമാണ്. നിലനിര്ത്തുന്നവളും, സൃഷ്ടാവും, സ്ഥാപകയും, താങ്ങുന്നവളും, ഭാരവാഹിനിയുമാണ്.