കര്ണികാരസ്രജം ദീപ്തം ക്രോധാദുദ്ഭ്രാന്തലോചനമ്। വ്കചിന്നൃത്യതി ചിത്രാങ്ഗം വ്കചിദ്വദതി സുസ്വരമ് ।। ൩൦.
കർണികാരപൂക്കളാൽ നിർമ്മിച്ച ദീപ്തമായ മാല ധരിച്ച്, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, ചിലപ്പോൾ അലങ്കരിച്ച ശരീരത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യുകയും, ചിലപ്പോൾ മധുരമായ സ്വരത്തിൽ സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
വ്കചിദ്ധ്യായതി യുക്താത്മാ വ്കചിത്സ്തൂലം പ്രമാര്ജതി। വ്കചിദ്ഗായതി വിശ്വാത്മാ വ്കചിദ്രൌതി മുഹുര്മുഹുഃ ।। ൩൦.
ചിലപ്പോൾ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നു, ചിലപ്പോൾ യാഗശാല വൃത്തിയാക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ സർവ്വാത്മാവായി പാടുന്നു, ചിലപ്പോൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജ്ജിക്കുന്നു.
ജ്ഞാനം വൈരാഗ്യമൈശ്വര്യ്യം തപഃ സത്യം ക്ഷമാ ധൃതിഃ। പ്രഭുത്വമാത്മസംബോധോ ഹ്യധിഷ്ഠാനഗുണൈര്യുതഃ ।। ൩൦.
അവനിൽ ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം, തപസ്സ്, സത്യവാക്യം, ക്ഷമ, ധൈര്യം, അധികാരം, ആത്മബോധം, മേൽനിലവാരങ്ങൾ എന്നിവയൊക്കെ സമ്പൂർണ്ണമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
ജാനുഭ്യാമവനിം ഗത്വാ പ്രണതഃ പ്രാഞ്ജലിഃ സ്ഥിതഃ। ആജ്ഞാപയ ത്വം ദേവേശ കിം കാര്യ്യം കരവാണി തേ ।। ൩൦.
മുട്ടുകുത്തി നിലത്ത് വീണു, കൈകൾ കൂപ്പി വണങ്ങി, അവൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവതകളുടെ നാഥാ, എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആജ്ഞാപിക്കുക, ഞാൻ നിർവഹിക്കാം.'
തമുവാചാക്ഷിപ മഖം ദക്ഷസ്യേഹ മഹേശ്വരഃ। ദേവസ്യാനുമതിം ശ്രുത്വാ വീരഭദ്രോ മഹാബലഃ। പ്രണമ്യ ശിരസാ പാദൌ ദേവേശസ്യ ഉമാപതേഃ ।। ൩൦.
അവനോട് മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിപ്പിക്കൂ.' ദേവിയുടെ അനുമതി കേട്ട്, മഹാശക്തനായ വീരഭദ്രൻ ഉമാപതിയുടെ പാദങ്ങളിൽ തലകൂപ്പി വണങ്ങി.
തതോ ബന്ധാത് പ്രമുക്തേന സിംഹേനേവേഹ ലീലയാ। ദേവ്യാ മന്യുകൃതം മത്വാ ഹതോ ദക്ഷസ്യ സ ക്രതുഃ ।। ൩൦.
ശൃംഖലയിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ശേഷം, ഒരു സിംഹം കളിക്കുന്നതുപോലെ, ദേവിയുടെ കോപം മനസ്സിലാക്കി, ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിപ്പിച്ചു.
മന്യുനാ ച മഹാഭീമാ ഭദ്രകാലീ മഹേശ്വരീ। ആത്മനഃ സര്വസാക്ഷിത്വേ തേന സാര്ദ്ധ സഹാനുഗാ ।। ൩൦.
വലിയ കോപത്തോടെ ഭദ്രകാളി, മഹേശ്വരി, സർവ്വസാക്ഷിയായ ദേവി, അവളുടെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം അവനെ അനുഗമിച്ചു.
സ ഏഷ ഭഗവാന് ക്രുദ്ധഃ പ്രേതാവാസകൃതാലയഃ। വീരഭദ്ര ഇതി ഖ്യാതോ ദേവ്യാ മന്യുപ്രമാര്ജകഃ ।। ൩൦.
ഇങ്ങനെ, ഈ ഭഗവാൻ കോപത്തോടെ, പ്രേതവാസം ആകുന്ന സ്ഥലത്ത് വസിക്കുന്നു; ദേവിയുടെ കോപം ശമിപ്പിക്കുന്നവനായി വീരഭദ്രൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
സോഽസൃജദ്രോമകൂപേഭ്യോ രൌദ്രാന്നാമ ഗണേശ്വരാന്। രുദ്രാനുഗാ മഹാവീര്യ്യാ രുദ്രവീര്യപരാക്രമാഃ ।। ൩൦.
അവന്റെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭയാനകമായ, രുദ്രന്റെ അനുയായികളും മഹാശക്തിയുള്ളവരും രുദ്രന്റെ വീര്യവും ധൈര്യവും ഉള്ളവരുമായ ഗണനാഥന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
രുദ്രസ്യാനുചരാഃ സര്വേ സര്വേ രുദ്രസമപ്രഭാഃ। തേ നിപേതുസ്തതസ്തൂര്ണം ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ ।। ൩൦.
അവരൊക്കെയും രുദ്രന്റെ അനുചിതന്മാരായിരുന്നു; എല്ലാവരും രുദ്രനുപമമായ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങി. പിന്നെ അവർ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും വേഗത്തിൽ അവിടെ ഇറങ്ങി.
തതഃ കിലകിലാശബ്ദ ആകാശം പൂരയന്നിവ। തേന ശബ്ദേന മഹതാ ത്രസ്താഃ സര്വേ ദിവൌകസഃ।। ൩൦.
അപ്പോൾ ആകാശം മുഴുവൻ നിറയ്ക്കുന്ന ശബ്ദം ഉയർന്നു; ആ വലിയ ശബ്ദം കേട്ട് സ്വർഗ്ഗവാസികൾ എല്ലാവരും ഭയത്തോടെ വിറച്ചു.
പര്വതാശ്ച വ്യശീര്യന്ത കമ്പതേ ച വസുന്ധരാ। മേരുശ്ച ഘൂര്ണതേ വിപ്രാഃ ക്ഷുഭ്യന്തേ വരുണാലയാഃ ।। ൩൦.
പർവതങ്ങൾ തകർന്നു, ഭൂമി നടുങ്ങി, മേരു മലയും ചലിച്ചു, മഹർഷികളേ, വരുണന്റെ ആലയങ്ങളും കലങ്ങിപ്പോയി.
അഗ്നയോ നൈവ ദീപ്യന്തേ ന ച ദീപ്യന്തി ഭാസ്കരാഃ। ഗ്രഹാ നൈവ പ്രകാശന്തേ നക്ഷത്രാണി ന താരകാഃ ।। ൩൦.
അഗ്നികൾ കത്തിയില്ല, സൂര്യന്മാരും പ്രകാശിച്ചില്ല; ഗ്രഹങ്ങൾക്കും നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും താറാവുകൾക്കും വെളിച്ചം നൽകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ഋഷയോ നാഭ്യഭാഷന്ത ന ദേവാ ന ച ദാനവാഃ। ഏവം ഹി തിമിരീഭൂതം നിര്ദ്ദഹന്തി വിമാനിതാഃ ।। ൩൦.
മഹർഷികൾ സംസാരിച്ചില്ല, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; അങ്ങനെ എല്ലാം ഇരുട്ടിൽ മുങ്ങി, അപമാനിതരായവരുടെ ക്രോധത്തിൽ ദഹിച്ചു.
സിംഹനാദം പ്രമുഞ്ചന്തേ ഘോരരൂപാ മഹാബലാഃ। പ്രഭഞ്ജന്തേ പരേ ഘോരാ യൂപാനുത്പാടയന്തി ച ।। ൩൦.
ഭയാനകമായ രൂപവും മഹാശക്തിയും ഉള്ളവർ സിംഹം പോലെ ഗർജിച്ചു; മറ്റുള്ളവർ ക്രൂരമായി യാഗസ്തംഭങ്ങൾ പൊട്ടിച്ചു വേരോടെ പിഴുതുമാറ്റി.
പ്രമര്ദ്ദന്തി തഥാ ചാന്യേ വിനൃത്യന്തി തതാഽപരേ। ആധാവന്തി പ്രധാവന്തി വായുവേഗാ മനോജവാഃ ।। ൩൦.
ചിലർ എല്ലാം തകർത്തു, മറ്റുള്ളവർ നൃത്തം ചെയ്തു, ചിലർ കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിലും മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിലും ഓടി ചുറ്റി നടന്നു.
ചൂര്ണന്തേ യജ്ഞപാത്രാണി യാഗസ്യായതനാനി ച। ശീര്യമാണാനി ദൃശ്യന്തേ താരാ ഇവ നഭസ്തലാത് ।। ൩൦.
അവർ യാഗപാത്രങ്ങളും പൂജാസ്ഥലങ്ങളും തകർത്തു; അവ തകർന്നു വീഴുമ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെ തോന്നി.
ദിവ്യാന്നപാനഭക്ഷാണാം രാശയഃ പര്വതോപമാഃ। ക്ഷീര നദ്യസ്തഥാ ചാന്യാ ഘൃതപായസകര്ദമാഃ. മധുമണ്ഡോദകാ ദിവ്യാഃ ഖണ്ഡശര്കരവാലുകാഃ ।। ൩൦.
ദൈവികമായ അന്നപാനങ്ങൾ പർവതംപോലെ കൂമ്പാരമായി കിടന്നു; പാലുനദികളും, നെയ്യും പായസം കലർന്ന ചെളിയും, തേനും വെള്ളവും പഞ്ചസാരക്കല്ലുകൾ നിറഞ്ഞ മണലുമുള്ള ദൈവിക നദികളും കാണപ്പെട്ടു.
ഷഡ്രസാന്നിവഹന്ത്യന്യാ ഗുഡകുല്യാ മനോരമാഃ। ഉച്ചാവചാനി മാംസാനി ഭക്ഷ്യാണി വിവിധാനി ച ।। ൩൦.
മറ്റു മനോഹരമായ കുള്യകളിൽ ആറു രുചികളും ഒഴുകി; ഉയരവും താഴ്വാരവും ഉള്ള വിവിധതരം മാംസങ്ങളും പലവിധ ഭക്ഷണങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
യാനി കാനി ച ദിവ്യാനി ലേഹ്യഞ്ചോഷ്യം തഥാപരേ। ഭുഞ്ജതേ വിവിധൈര്വക്ത്രൈര്വിലുണ്ഠന്തി ച സര്വസഃ। ക്രീഡന്തി വിവിധാകാരാശ്ചിക്ഷിപുഃ സുരയോഷിതഃ ।। ൩൦.
എന്തെല്ലാം ദൈവികമായ ലേഹ്യവും ചോഷ്യവും ഉണ്ടോ, അവയെ പലതരം വായുകൾകൊണ്ട് അവർ കഴിച്ചു, എല്ലാം കൊള്ളയടിച്ചു; പല രൂപത്തിൽ അവർ കളിച്ചു, ദേവസ്ത്രീയരെ എറിഞ്ഞു കളിച്ചു.
രുദ്രകോപപ്രയുക്താസ്തു സര്വദേവൈഃ സുരക്ഷിതമ്। തം യജ്ഞമഹനന് ശീഘ്രം രുദ്രകല്പാഃ സമീപതഃ ।। ൩൦.
രുദ്രന്റെ കോപത്തിൽ ആനയിക്കപ്പെട്ട രുദ്രസമാനരായവർ, എല്ലാ ദേവന്മാരും കാത്തിരുന്നിട്ടും, അതി വേഗത്തിൽ ആ യാഗം സമീപത്തു തന്നെ നശിപ്പിച്ചു.
ചക്രുരന്യേ തഥാ നാദാന് സര്വഭൂതഭയംകരാന്। ഛിത്ത്വാ ശിരോഽന്യേ യജ്ഞസ്യ വിനദന്തി ഭയങ്കരാഃ ।। ൩൦.
മറ്റുള്ളവർ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി, എല്ലാ ജന്തുക്കളെയും ഭയപ്പെടുത്തി; ചിലർ യാഗത്തിന്റെ തല വെട്ടി, ഭയാനകമായി കുരച്ചു.
ദക്ഷോ ദക്ഷപതിശ്ചൈവ ദേവോ യജ്ഞപതിസ്തഥാ। മൃഗരൂപേണ ചാകാശേ പ്രപലായിതുമാരഭത് ।। ൩൦.
ദക്ഷനും യാഗപതിയും ദേവനും, മൃഗരൂപം ധരിച്ച് ആകാശത്തിലേക്ക് ഓടിത്തുടങ്ങി.
വീരഭദ്രോഽപ്രമേയാത്മാ ജ്ഞാത്വാ തസ്യ ബലന്തദാ। അന്തരിക്ഷഗതസ്യാശു ചിച്ഛേദാസ്യ ശിരോ മഹാന് ।। ൩൦.
അപരിമിതമായ ശക്തിയുള്ള വീരഭദ്രൻ, അവന്റെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കി, ദക്ഷൻ ആകാശത്തിലൂടെ ഓടുമ്പോൾ വേഗത്തിൽ അവന്റെ തല വെട്ടി കളഞ്ഞു.
ദക്ഷഃ പ്രജാപതിശ്ചൈവ വിനഷ്ട ഭ്രാന്തചേതനഃ। ക്രുദ്ധേന വീരഭദ്രേണ ശിരഃ പാദേന പീഡിതഃ। ജരാഭിഭൂതതീവ്രാത്മാ നിപപാത മഹീതലേ ।। ൩൦.
ദക്ഷൻ, പ്രജാപതി, മനസ്സു തെറ്റി നശിച്ചവൻ, കോപിച്ച വീരഭദ്രന്റെ കാലിൽ തല ചവിട്ടപ്പെട്ടു; കഠിനമായ വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ കീഴടങ്ങി ഭൂമിയിൽ വീണു.
ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവതാനാം താഃ കോടയോ വിമലാത്മകാഃ। പാശേനാഗ്നിബലേനാശു ബദ്ധാഃ സിംഹബലേന ച ।। ൩൦.
മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാരുടെ കോടിക്കണക്കിന് വിശുദ്ധരായവർ, പെട്ടെന്ന് പാശം, അഗ്നിയുടെ ശക്തി, സിംഹത്തിന്റെ ശക്തി എന്നിവകൊണ്ട് ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു.
തതോ ജഗ്മുര്മഹാത്മാനം സര്വേ ദേവാ മഹാബലമ്। പ്രസീദ ഭഗവന് രുദ്ര ബൃത്യാനാം മാ കുധഃ പ്രഭോ ।। ൩൦.
അതിനുശേഷം എല്ലാ ദേവന്മാരും മഹാത്മാവും മഹാബലശാലിയുമായ രുദ്രനോടു ചെന്നു പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, ഭഗവന് രുദ്രാ, ദയവായി ഞങ്ങളുടെ മേല് കോപിക്കരുതേ, ഞങ്ങള് നിങ്ങളുടെ ദാസന്മാരാണ്.'
തതോ ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാ ദക്ഷശ്ചൈവ പ്രജാപതിഃ। ഊചുഃ പ്രാഞ്ജലയോ ഭൂത്വാ കഥ്യതാം കോ ഭവാനിതി ।। ൩൦.
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും, പ്രജാപതി ദക്ഷനും കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'ദയവായി ഞങ്ങള്ക്കു പറയൂ, നിങ്ങള് ആര് ആണെന്ന് അറിയണം.'
ന ച ദേവോ ന ചാദിത്യോ ന ച ഭോക്തുമിഹാഗതഃ। നൈവദ്രഷ്ടും ഹി ദേവേന്ദ്രാന്ന ച കൌതൂഹലാന്വിതഃ ।। ൩൦.
ഞാന് ദേവനും അല്ല, ആദിത്യനും അല്ല, ഇവിടെ വന്ന് യജ്ഞത്തില് പങ്കുചേരാനോ ദേവേന്ദ്രന്മാരെ കാണാനോ അല്ല, കൗതുകം കൊണ്ടുമല്ല.
ദക്ഷയജ്ഞവിനാശാര്ഥം സമ്പ്രാപ്തം വിദ്ധി മാമിഹ। വീരഭദ്ര ഇതി ഖ്യാതം രുദ്രകോപാദ്വിനിര്ഗതമ് ।। ൩൦.
ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം നശിപ്പിക്കാന് ഞാന് ഇവിടെ വന്നതാണ്. രുദ്രന്റെ കോപത്തില് നിന്നു ഉദിച്ച, വീരഭദ്രന് എന്ന പേരില് പ്രശസ്തനാണ് ഞാന്.