വായുപുരാണമ്

പര്വ്വണ്യാസ്തിഥയഃ സന്ധ്യാഃ പക്ഷാ മാസാര്ദ്ധസംജ്ഞിതാഃ। ദ്വാവര്ദ്ധമാസൌ മാസസ്തു ദ്വൌ മാസാവൃതുരുച്യതേ ।। ൩൦.

പക്ഷങ്ങൾ, സന്ദ്യകൾ, തിഥികൾ എന്നിവ അർദ്ധമാസം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; രണ്ട് അർദ്ധമാസം ചേർന്ന് ഒരു മാസം, രണ്ട് മാസം ചേർന്ന് ഒരു ঋതുവാണ്.

ഋതുത്രയം ചായനം ദ്വേ അയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ । സംവത്സരഃ സുമേകസ്തു സ്ഥാനാന്യേതാനി സ്ഥാനിനാമ് ।। ൩൦.

മൂന്നു ঋതുക്കളും, ഒരു സംവത്സരവും, ദക്ഷിണായനവും ഉത്തരായനവും — ഇവയൊക്കെയാണ് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം കാത്തുനിൽക്കുന്നവരുടെ നിലയങ്ങൾ.

ഋതവഃ സുമേകപുത്രാ വിജ്ഞേയാ ഹ്യഷ്ടധാ തു ഷട്। ഋതുപുത്രാഃ സ്മൃതാഃ പഞ്ച പ്രജാസ്ത്വാര്ത്തവലക്ഷണാഃ ।। ൩൦.

ঋതുക്കൾ സുമേകന്റെ മക്കളായി അറിയപ്പെടുന്നു; അവ എട്ടായി, ആറായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ঋതുക്കളുടെ മക്കൾ അഞ്ചു പേരാണ്, അവരുടേതാണ് വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

യസ്മാച്ചൈവാര്ത്തവേയാസ്തു ജായന്തേ സ്ഥാണുജങ്ഗമാഃ। ആര്ത്തവാഃ പിതരശ്ചൈവ ഋതവശ്ച പിതാമഹാഃ ।। ൩൦.

ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്നാണ് എല്ലാ ചലനമുള്ളവരും അചലന്മാരും ജനിക്കുന്നത്. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പിതാക്കളായും, ঋതുക്കൾ പിതാമഹന്മാരായും അറിയപ്പെടുന്നു.

സുമേകാത്തു പ്രസൂയന്തേ മ്രിയന്തേ ച പ്രജാതയഃ। തസ്മാത് സ്മൃതഃ പ്രജാനാം വൈ സുമേകഃ പ്രപിതാമഹഃ ।। ൩൦.

സുമേകനിൽ നിന്നാണ് സകല സൃഷ്ടികളും ജനിക്കുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് സുമേകനെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും പ്രപിതാമഹനെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

സ്ഥാനേഷു സ്ഥാനിനോ ഹ്യേതേ സ്ഥാനാത്മാനഃ പ്രകീര്തിതാഃ। തദാഖ്യാസ്തന്മയത്വാച്ച തദാത്മനശ്ച തേ സ്മൃതാഃ ।। ൩൦.

തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം കാത്തുനിൽക്കുന്നവരാണ് ഇവർ; ഇവരെ 'സ്ഥാനാത്മാക്കളെന്ന്' വിളിക്കുന്നു. പേരിനാലും സ്വഭാവത്താലും ഇവർ അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.

പ്രജാപതിഃ സ്മൃതോ യസ്തു സ തു സംവത്സരോ മതഃ। സംവത്സരഃ സ്മൃതോ ഹ്യഗ്നിഃ ഋതമിത്യുച്യതേ ദ്വജൈഃ ।। ൩൦.

പ്രജാപതി എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ സംവത്സരമാണ് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. സംവത്സരത്തെ അഗ്നി എന്നും, ঋതുവിനെ ദ്വിജന്മാർ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു.

ഋതാത്തു ഋതവോ യസ്മാജ്ജജ്ഞിരേ ഋതവസ്തതഃ। മാസാഃ ഷഡൃതവോ ജ്ഞേയാസ്തേഷാം പഞ്ചാര്ത്തവാഃ സുതാഃ ।। ൩൦.

ঋതുവിൽ നിന്നാണ് ঋതുക്കൾ ജനിക്കുന്നത്; അവയിൽ നിന്നാണ് മാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്. ആറു ঋതുക്കളും, അവയുടെ അഞ്ചു മക്കളായ പ്രവർത്തനങ്ങളും അറിയേണ്ടതാണ്.

ദ്വിപദാഞ്ചതുഷ്പദാഞ്ചൈവ പക്ഷിസംസര്പതാമപി। സ്ഥാവരാണാം ച പഞ്ചാനാം പുഷ്പം കാലാര്ത്തവം സ്മൃതമ് ।। ൩൦.

രണ്ടുകാലികളായവർക്കും നാലുകാലികളായവർക്കും, പക്ഷികൾക്കും സർപ്പങ്ങൾക്കും, അഞ്ചു അചല ജീവികൾക്കും, കാലവും പ്രവർത്തിയും പുഷ്പിക്കുന്നതാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.

ഋതുത്വമാര്ത്തവത്വഞ്ച പിതൃത്വഞ്ച പ്രകീര്തിതമ്। ഇത്യേതേ പിതരോ ജ്ഞേയാ ഋതവശ്ചാര്ത്തവാശ്ച യേ ।। ൩൦.

ঋതുത്വം, പ്രവർത്തിത്വം, പിതൃത്വം — ഇവയാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഇവരെയാണ് പിതാക്കന്മാർ, ঋതുക്കൾ, പ്രവർത്തികൾ എന്നും അറിയേണ്ടത്.

സര്വഭൂതാനി തേഭ്യോഽഥ ഋതുകാലാദ്വിജജ്ഞിരേ। തസ്മാദേതേഽപി പിതര ആര്ത്തവാ ഇതി നഃ ശ്രുതമ് ।। ൩൦.

സകല ജീവികളും ഇവരിൽ നിന്നാണ്, ঋതുക്കളുടെ സമയത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ പ്രവർത്തികൾക്കും പിതാക്കന്മാരെന്ന പേര് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു സ്ഥിതാഃ കാലാഭിമാനിനഃ। സ്ഥാനാഭിമാനിനോ ഹ്യേതേ തിഷ്ഠന്തീഹ പ്രസംയമാത് ।। ൩൦.

എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും കാലത്തെ ആസ്വദിക്കുന്നവർ നിലനിൽക്കുന്നു; നിലയങ്ങളെ ആസ്വദിക്കുന്നവരും ഇവിടെ നിയന്ത്രണത്തോടെ നിലനിൽക്കുന്നു.

അഗ്നിഷ്വാത്താ ബര്ഹിഷദഃ പിതരോ ദ്വിവിധാഃ സ്മൃതാഃ। ജജ്ഞാതേ ച പിതൃഭ്യസ്തു ദ്വേ കന്യേ ലോകവിശ്രുതേ ।। ൩൦.

അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാരും ബർഹിഷദന്മാരും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് തരത്തിലുള്ള പിതാക്കന്മാരാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പിതാക്കന്മാരിൽ നിന്ന് ലോകപ്രസിദ്ധമായ രണ്ട് പുത്രിമാരും ജനിച്ചു.

മേനാ ച ധാരിണീ ചൈവ യാഭ്യാം വിശ്വമിദം ധൃതമ്। പിതരസ്തേ നിജേ കന്യേ ധര്മാര്ഥം പ്രദദുഃ ശുഭേ। ത ഉഭേ വ്രഹ്മവാദിന്യൌ യോഗിന്യൌ ചൈവ തേ ഉഭേ ।। ൩൦.

മേനയും ധാരിണിയും — ഇവരാലാണ് ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്. പിതാക്കന്മാർ ധർമ്മത്തിനും സമ്പത്തിനുമായി സ്വന്തം പുത്രിമാരെ നൽകി. ഇരുവരും ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും യോഗശക്തിയും ഉള്ളവരായിരുന്നു.

അഗ്നിഷ്വാത്താസ്തു യേ പ്രോക്താസ്തേഷാം മേനാ തു മാനസീ। ധാരണീ മാനസീ ചൈവ കന്യാ ബര്ഹിഷദാം സ്മൃതാ ।। ൩൦.

അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാരുടെ മനസ്സിൽ നിന്നാണ് മേന ജനിച്ചത്; ധാരിണിയും മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്, അവളാണ് ബർഹിഷദന്മാരുടെ പുത്രി എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.

മേരോസ്തു ധാരണീം നാമ പത്ന്യര്ഥം വ്യസൃജന് ശുഭാമ്। പിതരസ്തേ ബര്ഹിഷദഃ സ്മൃതാ യേ സോമപീഥിനഃ ।। ൩൦.

മേറുവിന് വേണ്ടി ധാരിണി എന്ന നല്ല ഗുണമുള്ള ഭാര്യയെ അവർ സൃഷ്ടിച്ചു. സോമം പാനമാക്കുന്നവരാണ് ബർഹിഷദന്മാർ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.

അഗ്നിഷ്വാത്താസ്തു താം മേനാം പത്നീം ഹിമവതേ ദദുഃ। സ്മൃതാസ്തേ വൈ തു ദൌഹിത്രാസ്തദ്ദൌഹിത്രാന് നിബോധത ।। ൩൦.

അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ മേനയെ ഹിമവാന്റെ ഭാര്യയായി നൽകി. അവരാണ് മുമ്മരന്മാർ എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ആ മുമ്മരന്മാരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.

മേനാ ഹിമവതഃ പത്നീ മൈനാകം സാന്വസൂയത। ഗങ്ഗാ സരിദ്വരാ ചൈവ പത്നീ യാ ലവണോ ദധേഃ। മൈനാകസ്യാനുജഃ ക്രൌഞ്ചഃ ക്രൌഞ്ചദ്വീപോ യതഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൦.

ഹിമവാന്റെ ഭാര്യയായ മേന, മൈനാകനും മറ്റു മക്കളെയും പ്രസവിച്ചു; ഗംഗ, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായവൾ, ലവണൻ അവളെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു. മൈനാകന്റെ അനുജൻ ക്രൗഞ്ചൻ, അവനിൽ നിന്നാണ് ക്രൗഞ്ചദ്വീപം അറിയപ്പെടുന്നത്.

മേരോസ്തു ധാരണീ പത്നീ ദിവ്യൌഷധിസമന്വിതമ്। മന്ദരം സുഷുവേ പുത്രം തിസ്രഃ കന്യാശ്ച വിശ്രുതാഃ ।। ൩൦.

മേറുവിന്റെ ഭാര്യയായ ധാരിണി, ദിവ്യ ഔഷധികൾ നിറഞ്ഞവളായി, മന്ദരനെ പുത്രനായി പ്രസവിച്ചു; മൂന്ന് പ്രസിദ്ധയായ പുത്രിമാരെയും പ്രസവിച്ചു.

വേലാ ച നിയതിശ്ചൈവ തൃതീയാ ചായതിഃ പുനഃ। ധാതുശ്ചൈവായതിഃ പത്നീ വിധാതുര്നിയതിഃ സ്മൃതാ ।। ൩൦.

വേല, നിയമതി, മൂന്നാമത്തേത് ആയതി; ധാതുവിനെയും ആയതി എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. നിയമതി സ്രഷ്ടാവിന്റെ ഭാര്യയാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.

സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ പൂര്വന്തയോര്വൈ കീര്തിതാഃ പ്രജാഃ। സുഷുവേ സാഗരാദ്വേലാ കന്യാമേകാമനിന്ദിതാമ് ।। ൩൦.

സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ ആദിയിലും അവസാനത്തിലും ജനങ്ങൾക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വേല ഒരു പാപമില്ലാത്ത മകളെ പ്രസവിച്ചു.

സാവര്ണിനാ ച സാമുദ്രീ പത്നീ പ്രാചീനബര്ഹിഷഃ। സവര്ണാ സാഥ സാമുദ്രീ ദശപ്രാചീനബര്ഹിഷഃ। സര്വേ പ്രചേതസോ നാമ ധനുര്വേദസ്യ പാരഗാഃ ।। ൩൦.

സാമുദ്രി എന്ന സമുദ്രജാതയായവൾ പ്രാചീനബർഹിയുടെ ഭാര്യയായി. സവർണയും സാമുദ്രിയും ചേർന്ന് പ്രാചീനബർഹിക്ക് പത്ത് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. അവരെല്ലാം പ്രചേതസുകൾ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ അമ്പെയ്ത്തിന്റെ ശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരാണ്.

തേഷാം സ്വായമ്ഭുവൌ ദക്ഷഃ പുത്രത്വേ ജജ്ഞിവാന് പ്രഭുഃ। ത്ര്യമ്ബകസ്യാഭിശാപേന ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ മനോഃ ।। ൩൦.

അവരിൽ സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ കാലത്ത് ദക്ഷൻ പുത്രനായി ജനിച്ചു. ത്ര്യമ്പകന്റെ ശാപം മൂലം ചാക്ഷുഷമനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ അങ്ങനെ സംഭവിച്ചു.

ഏതച്ഛുത്വാ തതഃ സൂതമപൃച്ഛച്ഛാംശപായനഃ। ഉത്പന്നഃ സ കഥം ദക്ഷോ ഹ്യഭിശാപാദ്ഭവസ്യ തു। ചാക്ഷുഷസ്യാന്വയേ പൂര്വം തന്നഃ പ്രബ്രൂഹി പൃച്ഛതാമ് ।। ൩൦.

ഇത് കേട്ടശേഷം ശാംശപായനൻ സൂതനോടു ചോദിച്ചു: ഭവന്റെ ശാപം മൂലം ദക്ഷൻ എങ്ങനെ ചാക്ഷുഷമനുവിന്റെ വംശത്തിൽ മുമ്പ് ജനിച്ചു? ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ദയവായി അതു പറയൂ.

ഇത്യുക്തഃ കഥയാമാസ സൂതോ ദക്ഷാശ്രിതാം കഥാമ്। ശാംശപായനമാമന്ത്ര്യ ത്ര്യമ്ബകാച്ഛാപകാരണമ് ।। ൩൦.

ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ സൂതൻ ദക്ഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥ പറയാൻ തുടങ്ങി. ശാംശപായനനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ത്ര്യമ്പകന്റെ ശാപത്തിന്റെ കാരണവും വിശദീകരിച്ചു.

ദക്ഷസ്യാസന് സുതാ ഹ്യഷ്ടൌ കന്യാ യാഃ കീര്തിതാ മയാ। സ്വേബ്യോ ഗൃഹേഭ്യോ ഹ്യാനായ്യ താഃ പിതാഭ്യര്ച്ചയദ്ഗൃഹേ। തതസ്ത്വഭ്യര്ചിതാഃ സര്വാ ന്യവസംസ്താഃ പിതുര്ഗൃഹേ ।। ൩൦.

ദക്ഷന് എട്ടു പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ. അവരെ അവരവരുടെ വീടുകളിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന് അച്ഛൻ വീട്ടിൽ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആദരിക്കപ്പെട്ട ശേഷം അവർ എല്ലാവരും അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ തന്നെ താമസിച്ചു.

താസാം ജ്യേഷ്ഠാ സതീ നാമ പത്നീ യാ ത്ര്യമ്ബകസ്യ വൈ। നാജുഹാവാത്മജാം താം വൈ ദക്ഷോ രുദ്രമഭിദ്വിഷന് ।। ൩൦.

അവരിൽ മൂത്തവളായ സതീ എന്നവൾ ത്ര്യമ്പകന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു. ദക്ഷൻ, രുദ്രനോടു വൈരം പുലർത്തിയതിനാൽ, തന്റെ സ്വന്തം മകളെ ക്ഷണിച്ചില്ല.

അകരോത്സ നതിം ദക്ഷേ ന കദാചിന്മഹേശ്വരഃ। ജാമാതാ ശ്വശുരേ തസ്മിന് സ്വഭാവാത് തേജസി സ്ഥിതഃ ।। ൩൦.

മഹാദേവൻ ജാമാതാവായിട്ടും ഒരിക്കലും ദക്ഷനെ ആദരിച്ചില്ല; തന്റെ പ്രകൃതിയിൽ തന്നെ തേജസ്സോടെ നിലകൊണ്ടു.

തതോ ജ്ഞാത്വാ സതീ സര്വാഃ സ്വസ്രഃ പ്രാപ്താഃ പിതൃര്ഗൃഹമ്। ജഗാമ സാപ്യനാഹൂതാ സതീ തത് സ്വം പിതുര്ഗൃഹമ് ।। ൩൦.

അപ്പോൾ സതീ, എല്ലാ സഹോദരിമാരും അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ പോയെന്ന് അറിഞ്ഞു. അവളും ക്ഷണിക്കപ്പെടാതിരുന്നിട്ടും അച്ഛന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.