വായുപുരാണമ്

വിപാശാം കൌശികീഞ്ചൈവ ശതദ്രും സരയൂന്തഥാ। സീതാം സരസ്വതീഞ്ചൈവ ഹ്രാദിനീം പാവനീം തഥാ ।। ൨൯.

വിപാശ, കൗശികി, ശതദ്രു, ശരയു, സീത, സരസ്വതി, ഹ്രാദിനി, പാവനി—

താസു ഷോഡശധാത്മാനം പ്രവിഭജ്യ പൃഥക് പൃഥക് । ആത്മാനം വ്യദധാത്താസു ധിഷ്ണീഷ്വഥ ബഭൂവ സഃ ।। ൨൯.

ഈ പതിനാറു നദികളിൽ അഗ്നി തന്റെ രൂപം പതിനാറായി വിഭജിച്ച് ഓരോന്നിലും വേറേ വേറെയായി സ്വയം സ്ഥാപിച്ചു; അങ്ങനെ അവൻ യാഗവേദികളിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.

ധിഷ്ണയോ ദിവ്യഭിചാരിണ്യസ്താസൂത്പന്നാസ്തു ധിഷ്ണയഃ। ധിഷ്ണീഷു ജജ്ഞിരേ യസ്മാദ്ധിഷ്ണയസ്തേന കീര്ത്തിതാഃ ।। ൨൯.

ദേവതകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ യാഗവേദികൾ അവിടങ്ങളിൽ ഉദിച്ചുവന്നു; വേദികളിൽ ജനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നതിനാൽ അവയെ വേദികൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ഇത്യേതേ വൈ നദീപുത്രാ ധിഷ്ണീഷ്വേവ വിജജ്ഞിരേ। തേഷാം വിഹരണീയാ യേ ഉപസ്ഥേയാശ്ച യേഽഗ്നയഃ। താന് ശ്രൃണുധ്വം സമാസേന കീര്ത്യമാനാന് യഥാ തഥാ ।। ൨൯.

ഇങ്ങനെ ഈ നദികളുടെ പുത്രന്മാർ യാഗവേദികളിൽ ജനിച്ചു; അവയിൽ ഉപഭോഗത്തിനും സ്ഥാപിക്കുവാനും യോഗ്യമായ അഗ്നികളെപ്പറ്റി ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ പറയുന്നുവെന്നു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.

thumb|400px|ഉത്തരവേദീ 400px|thumb|സദോമണ്ഡപമ് thumb|400px|ധിഷ്ണ്യ ഋതുഃ പ്രവാഹണോഽഗ്നീധ്രഃ പുരസ്താദ്ധിഷ്ണയോഽപരോ। വിധീയന്തേ യഥാസ്ഥാനം സൌത്യേഽഹ്നി സവനക്രമാത് ।। ൨൯.

ഋതു, പ്രവാഹണ, അഗ്നിധ്രൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള യാഗവേദികൾ മുന്നിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റുള്ളവ യഥായോഗ്യം സോമയാഗദിനത്തിൽ ക്രമാനുസൃതമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

അനിര്ദ്ദേശ്യാന്യവാച്യാനാമഗ്നീനാം ശ്രൃണുത ക്രമമ്। സമ്രാഡഗ്നിഃ കൃശാനുര്യോ ദ്വിതീയോത്തരവേദികഃ ।। ൨൯.

വ്യക്തമായി പറയാനാവാത്ത, വിവരണം ചെയ്യാനാകാത്ത അഗ്നികളുടെ ക്രമം ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ: സമ്രാട് അഗ്നി, ജ്വലിക്കുന്നവൻ, രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് ഉത്തരവേദിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

സമ്രാഡഗ്നിഃ സ്മൃതാ ഹ്യഷ്ടൌ ഉപതിഷ്ഠന്തി താന് ദ്വിജാഃ. അധസ്താത്പര്ഷദന്യസ്തു ദ്വിതീയഃ സോഽത്ര ദൃശ്യതേ ।। ൨൯.

സമ്രാട് അഗ്നി എട്ടുവിധം എന്ന് പറയുന്നു; ദ്വിജന്മാർ അവയെ സേവിക്കുന്നു. അതിന് താഴെ പാർഷദെന്ന മറ്റൊരു അഗ്നി, രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് കാണപ്പെടുന്നു.

പ്രതദ്വോചേ നഭോ നാമ ചത്വാരി സ വിഭാവ്യതേ। ബ്രഹ്മജ്യോതിര്വസുര്നാമ ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ ഉച്യതേ ।। ൨൯.

ഇപ്പോൾ ഞാൻ നഭസ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന നാലുവിധ രൂപമുള്ള അഗ്നിയെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; ബ്രഹ്മജ്യോതി എന്ന വസുർ അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.

ഹവ്യസൂര്യ്യാദ്യസംസൃഷ്ടഃ ശാമിത്രേ സ വിഭാവ്യതേ। വിശ്വസ്യാഥ സമുദ്രോഗ്നിര്ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ കീര്ത്ത്യതേ ।। ൨൯.

ഹവ്യസൂര്യനുമായി കലരാത്ത അഗ്നി ശാമിത്രി എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; സർവ്വഭൗമമായ സമുദ്രാഗ്നിയും ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.

ഋതുധാമാ ച സുജ്യോതിരൌദുമ്ബര്യ്യാം സ കീര്ത്ത്യതേ। ബ്രഹ്മജ്യോതിര്വസുര്നാമ ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ ഉച്യതേ ।। ൨൯.

ഋതുധാമ എന്ന പ്രകാശമുള്ള അഗ്നി ഉദുംബരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; ബ്രഹ്മജ്യോതി എന്ന വസുർ അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്നും പറയുന്നു.

അജൈകപാദുപസ്ഥേയഃ സ വൈ ശാലാമുഖീയകഃ। അനുദ്ദേശ്യോപ്യഹിര്ബുധ്ന്യഃ സോഽഗ്നിര്ഗൃഹപതിഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൯.

അജൈകപാദെന്ന അഗ്നി ശാലാമുഖീയമായി സ്ഥാപിക്കേണ്ടതാണ്; പ്രത്യേകമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടാത്ത അഹിർബുദ്ധ്ന്യ അഗ്നി ഗൃഹപതി എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

ശംസ്യസ്യൈവ സുതാഃ സര്വ്വേ ഉപസ്ഥേയാ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാഃ। തതോ വിഹരണീയാംശ്ച വക്ഷ്യാമ്യഷ്ടൌ തു തത്സുതാന് ।। ൨൯.

സ്തുത്യർഹമായ അഗ്നിയുടെ എല്ലാ പുത്രന്മാരെയും ദ്വിജന്മാർ സ്ഥാപിക്കേണ്ടവരായി പറയുന്നു; ഇനി ഉപഭോഗയോഗ്യമായ എട്ട് പുത്രന്മാരെ ഞാൻ പറയാം.

ക്രതുപ്രവാഹണോഽഗ്നീധ്രസ്തത്രസ്ഥാ ധിഷ്ണയോഽപരേ। വിഹ്രിയന്തേ യഥാസ്ഥാനം സൌത്യോഹ്നി സവനക്രമാത് ।। ൨൯.

ക്രതു, പ്രവാഹണ, അഗ്നിധ്രൻ—ഇവിടെയുള്ള മറ്റു യാഗവേദികൾ ഇവരാണ്; സോമയാഗദിനത്തിൽ യഥാക്രമം ഇവ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

പൌത്രേയസ്തു തതോ ഹ്യഗ്നിഃ സ്മൃതോ യോ ഹവ്യവാഹനഃ। ശാന്തിസ്വാഗ്നിഃ പ്രചേതാസ്തു ദ്വിതീയഃ സത്യ ഉച്യതേ ।। ൨൯.

പൗത്രേയൻ എന്ന അഗ്നി പിന്നീട് ഹവ്യവാഹകനായി അറിയപ്പെടുന്നു; ശാന്തിയുടെ അഗ്നിയായ പ്രചേതസ് രണ്ടാമത്തേത്, സത്യൻ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

തഥാഗ്നിര്വിശ്വദേവസ്തു ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ ഉച്യതേ। അവക്ഷുരച്ഛാവാകസ്തു ഭുവഃ സ്ഥാനേ വിഭാവ്യതേ ।। ൨൯.

അങ്ങനെ, വിശ്വദേവൻ എന്ന അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; അവക്ഷുരനും അച്ചാവാകനും ഭൂമിയിലെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് കരുതുന്നു.

ഉശീരാഗ്നിഃ സവീര്യസ്തു നേഷ്ഠീയഃ സംവിഭാവ്യതേ। അഷ്ടമസ്തു വ്യരത്നിസ്തു മാര്ജാലീയഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ ।। ൨൯.

ഉശീരാഗ്നിക്ക് ശക്തിയുണ്ട്, അതിനെ നിഷ്ഠീയ എന്നും വിളിക്കുന്നു, അത് പങ്കിടപ്പെടുന്നു. എട്ടാമത്തേതിന് രത്നങ്ങളൊന്നുമില്ല, അതിനെ മാര്ജാലീയ എന്നും പറയുന്നു.

ധിഷ്ണ്യാ വിഹരണീയാ യേ സൌമ്യേനാന്യേന ചൈവ ഹി। തയോര്യഃ പാവകോ നാമ സ ചാപാം ഗര്ഭ ഉച്യതേ ।। ൨൯.

ധിഷ്ണ്യാഗ്നികൾ, സൗമ്യമായും മറ്റേതെങ്കിലും രീതിയിലും നീക്കേണ്ടതായവയാണ്. അവയിൽ പാവക എന്നത് ജലങ്ങളുടെ ഗർഭം എന്നു പറയുന്നു.

അഗ്നിഃ സോഽവഭൃഥോ ജ്ഞേയഃ സമ്യക് പ്രാപ്യാപ്സു ഹൂയതേ। ഹൃച്ഛയസ്തത്സുതോ ഹ്യഗ്നിര്ജഠരേ യോ നൃണാം സ്ഥിതഃ ।। ൨൯.

ശുദ്ധമായി പ്രാപിച്ച ശേഷം ജലത്തിൽ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നിയെ അവഭൃഥം എന്നു അറിയണം. ഹൃദയത്തിലെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ് മനുഷ്യരുടെ വയറ്റിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.

മന്യുമാന് ജാഠരസ്യാഗ്നേര്വിദ്വാനഗ്നിഃ സുതഃ സ്മൃതഃ। പരസ്പരോച്ഛ്രിതഃ സോഽഗ്നിര്ഭൂതാനാം ഹ വിഭുര്മഹാന് ।। ൨൯.

ജഠരാഗ്നിയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന, കോപവും ജ്ഞാനവും കൂടിയ അഗ്നിയെ അഗ്നിയുടെ മകനായി ഓർക്കുന്നു. പരസ്പരം ഉയർന്നുവരുന്ന ആ അഗ്നിയാണ് ഭൂതങ്ങളിൽ വലിയതും ശക്തിയുള്ളതും.

പുത്രഃ സോഽഗ്നേര്മന്യുമതോ ഘോരഃ സംവര്ത്തകഃ സ്മൃതഃ । പിബന്നപഃ സ വസതി സമുദ്രേ വഢവാമുഖഃ ।। ൨൯.

കോപത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച അഗ്നിയുടെ മകനാണ് ഭയങ്കരനായ സംവർത്തകൻ. അവൻ ജലങ്ങൾ കുടിച്ചു, കടലിൽ കുതിരയുടെ വായോടെ വസിക്കുന്നു.

സമുദ്ര വാസിനഃ പുത്രഃ സഹരക്ഷോ വിഭാവ്യതേ। സഹരക്ഷസുതഃ ക്ഷാമോ ഗൃഹാണി സ ദഹേന്നൄണാമ് ।। ൨൯.

കടലിൽ വസിക്കുന്നവന്റെ മകനാണ് സഹരക്ഷനൊപ്പം അറിയപ്പെടുന്നത്. സഹരക്ഷന്റെ മകൻ ക്ഷാമൻ, അവൻ മനുഷ്യരുടെ വീടുകൾ കത്തിക്കുന്നു.

ക്രവ്യാദോഽഗ്നിഃ സുതസ്തസ്യ പുരുഷാനത്തി യോ മൃതാന് । ഇത്യേതേ പാവകസ്യാഗ്നേഃ പുത്രാ ഹ്യേവം പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൨൯.

ക്രവ്യാദാഗ്നി എന്ന മകനാണ് മരിച്ചവരെ ഭക്ഷിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ പാവകാഗ്നിയുടെ പുത്രന്മാരെ വിവരിച്ചു.

തതഃ ശുചേസ്തു യൈഃ സൌരേര്ഗന്ധര്വൈരസുരാവൃതൈഃ। മഥിതോ യസ്ത്വരണ്യാം വൈ സോഽഗ്നിരഗ്നിഃ സമിധ്യതേ ।। ൨൯.

ശുചിയുടെ അഗ്നി, അസുരന്മാർ ചുറ്റിയ ഗാന്ധർവന്മാർ കാട്ടിൽ മഥിച്ചപ്പോൾ അഗ്നിയായി തെളിയുന്നു.

ആയുര്നാമാഥ ഭഗവാന് പശൌ യസ്തു പ്രണീയതേ। ആയുഷോ മഹിമാന് പുത്രഃ സ ശാവാന്നാമതഃ സുതഃ ।। ൨൯.

ആയുസ് എന്ന ഭാഗ്യവാൻ, പശുവിൽ നയിക്കപ്പെടുന്നവൻ, ആയുസിന്റെ മകനാണ്. അവന്റെ മകനാണ് ശാവാൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

പാകയജ്ഞേഷ്വഭിമാനീ സോഽഗ്നിസ്തു സവനഃ സ്മൃതഃ। പുത്രശ്ച സവനസ്യാഗ്നേരദ്ഭുതഃ സ മഹായശാഃ ।। ൨൯.

പാകയജ്ഞങ്ങളിൽ പ്രധാനമായ അഗ്നിയെ സവനൻ എന്നു പറയുന്നു. സവനാഗ്നിയുടെ മകനാണ് അത്ഭുതൻ, വലിയ പ്രശസ്തിയുള്ളവൻ.

വിവിചിസ്ത്വദ്ഭുതസ്യാപി പുത്രോഽഗ്നേഃ സ മഹാന് സ്മൃതഃ। പ്രായശ്ചിത്തേഽഥ ഭീമാനാം ഹുതം ഭുഹ്ക്തേ ഹവിഃ സദാ ।। ൨൯.

വിവിചി അത്ഭുതന്റെ മകനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു, വലിയ അഗ്നിയാണ്. ഭയങ്കരമായ പ്രായശ്ചിത്തയജ്ഞങ്ങളിൽ അവൻ എപ്പോഴും ഹവിസ് ഭക്ഷിക്കുന്നു.

വിവിചേസ്തു സുതോ ഹ്യര്കോ യോഽഗ്നിസ്തസ്യ സുതാസ്ത്വിമേ। അനീകവാന് വാസൃജവാംശ്ച രക്ഷോഹാ പിതൃകൃത്തഥാ। സുരഭിര്വസുരത്നാദൌ പ്രവിഷ്ടോ യശ്ച രുക്മവാന് ।। ൨൯.

വിവിച്ചിയുടെ മകനാണ് അർക്കൻ. അവന്റെ പുത്രന്മാർ ഇവരാണ്: അനീകവാൻ, വാസൃജവൻ, രക്ഷോഹാ, പിതൃകൃത്ത്, സുരഭി, വസുരത്നാദിയിൽ പ്രവേശിച്ചവൻ, രുക്മവാൻ.

ശുചേരഗ്നേഃ പ്രജാ വഹ്നയസ്തു ചതുര്ദ്ദശ। ഇത്യേതേ വഹ്നയഃ പ്രോക്താഃ പ്രണീയന്തേഽധ്വരേഷു യേ ।। ൨൯.

ശുച്യാഗ്നിയുടെ സന്തതികൾ പതിനാലു അഗ്നികളാണ്. ഇങ്ങനെ യജ്ഞങ്ങളിൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നികളെ വിവരിച്ചു.

ആദിസര്ഗേ ഹ്യതീതാ വൈ യാമൈഃ സഹ സുരോത്തമൈഃ। സ്വായമ്ഭു വേഽന്തരേ പൂര്വമഗ്നയസ്തേഽഭിമാനിനഃ ।। ൨൯.

ആദ്യ സൃഷ്ടിയിൽ ദേവന്മാരോടും യമന്മാരോടും കൂടെ, സ്വായംഭുവാന്തരത്തിൽ മുമ്പ് അഭിമാനമുള്ള അഗ്നികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.