വായുപുരാണമ്

നിര്മ്മഥ്യ പവമാനസ്തു ശുചിഃ ശൌരസ്തു യഃ സ്മൃതഃ. പാവകാ വൈദ്യുതാശ്ചൈവ തേഷാം സ്ഥാനാനി യാനി വൈ ।। ൨൯.

പവമാനൻ ചുരണ്ടപ്പെട്ടശേഷം ശുചിയും ശൗരിയും ആയി അറിയപ്പെടുന്നു. പാവകന്മാരും വൈദ്യുതന്മാരും ഇവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളാണ്.

പവമാനാത്മജശ്ചൈവ കവ്യവാഹന ഉച്യതേ। പാവകാത് സഹരക്ഷസ്തു ഹവ്യവാഹഃ ശുചേഃ സുതഃ ।। ൨൯.

പവമാനന്റെ പുത്രനാണ് കവ്യവാഹൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; പാവകനിൽ നിന്ന് സഹരക്ഷൻ ജനിച്ചു, ശുചിയുടെ പുത്രനാണ് ഹവ്യവാഹൻ.

ദേവാനാം ഹവ്യവാഹോഽഗ്നിഃ പിതൄണാം കവ്യവാഹനഃ। സഹരക്ഷോഽസുരാണാന്തു ത്രയാണാന്തു ത്രയോഽഗ്നയഃ ।। ൨൯.

ദേവന്മാർക്കിടയിൽ ഹവ്യവാഹൻ അഗ്നിയാണ്; പിതൃവുർക്കിടയിൽ കവ്യവാഹൻ; അസുരന്മാർക്കായി സഹരക്ഷൻ—ഇങ്ങനെ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങൾക്കായി മൂന്നു അഗ്നികൾ ഉണ്ട്.

ഏതേഷാം പുത്രപൌത്രാസ്തു ചത്വാരിംശന്നവൈവ തു। വക്ഷ്യാമി നാമതസ്തേഷാം പ്രവിഭാഗം പൃഥക് പൃഥക് ।। ൨൯.

ഇവരുടെ പുത്രന്മാരും മക്കളുമൊക്കെ ചേർന്ന് നാൽപ്പത്തൊൻപത് പേരാണ്; അവരുടെ പേരുകളും ഓരോ വിഭാഗങ്ങളും ഞാൻ പറയാം.

വൈദ്യുതോ ലൌകികാഗ്നിസ്തു പ്രഥമോ ബ്രഹ്മണഃ സുതഃ। ബ്രഹ്മൌദനാഗ്നിസ്തത്പുത്രോ ഭരതോ നാമ വിശ്രുതഃ ।। ൨൯.

വൈദ്യുതൻ, ലോകികാഗ്നി—ഇവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദ്യപുത്രനാണ്; അവന്റെ പുത്രൻ ബ്രഹ്മൗദനാഗ്നി, അവന്റെ പ്രശസ്തനായ പുത്രൻ ഭാരതൻ.

അഥര്വാ തു ഭൃഗുര്ജ്ഞേയോഽപ്യങ്ഗിരാഽഥര്വണഃ സുതഃ। തസ്മാത് സ ലൌകികാഗ്നിസ്തു ദധ്യങ്ചാഥര്വണഃ സുതഃ ।। ൨൯.

അഥർവൻ ഭൃഗുവായി അറിയപ്പെടുന്നു; അങ്കിരസൻ അഥർവന്റെ പുത്രനാണ്; അവനിൽ നിന്നാണ് ലോകികാഗ്നി, അഥർവന്റെ പുത്രനാണ് ദധ്യഞ്ച്.

അഥ യഃ പവമാനോഽഗ്നിര്നിര്മന്ഥാഃ കവിഭിഃ സ്മൃതഃ। സ ജ്ഞേയോ ഗാര്ഹപത്യോഽഗ്നിസ്തതഃ പുത്രദ്വയം സ്മൃതമ് ।। ൨൯.

പവമാനൻ എന്ന അഗ്നിയെ കവിചേർത്ത് നിർമന്താ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവൻ ഗാർഹപത്യാഗ്നി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു എന്നു ഓർക്കുന്നു.

ശംസ്യസ്ത്വാഹവനീയോഽഗ്നിര്യഃ സ്മൃതോ ഹവ്യവാഹനഃ। ദ്വിതീയസ്തു സുതഃ പ്രോക്തഃ ശുക്രോഽഗ്നിര്യഃ പ്രണീയതേ ।। ൨൯.

ആഹവനീയൻ എന്ന വിളിപ്പേരുള്ള അഗ്നിയെ സ്തുതിക്കണം; ഹവ്യങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നവൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. രണ്ടാം അഗ്നിയായ സുതൻ, പ്രകാശമുള്ള അഗ്നിയാണ്, അവൻ മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെടുന്നു.

തഥാ സഭ്യാവസഥ്യൌ വൈ ശംസ്യസ്യാഗ്നേഃ സുതാവുഭൌ। ശംസ്യാസ്തു ഷോഡശ നദീശ്വകമേ ഹവ്യവാഹനഃ। യോഽസാവാഹവനീയോഽഗ്നിരഭിമാനീ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൯.

അതുപോലെ സഭ്യനും അവസത്യനും ആ സ്തുത്യർഹമായ അഗ്നിയുടെ മക്കളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പതിനാറു നദികളിൽ ഒരാളാണ് ഹവ്യവാഹനൻ എന്ന അഗ്നി; ഈ ആഹവനീയ അഗ്നിയെ ദ്വിജന്മാർ അതിന്റെ പ്രധാന ദേവതയായി കരുതുന്നു.

കാവേരീം കൃഷ്ണവേണീഞ്ച നര്മദാം യമുനാന്തഥാ। ഗോദാവരീം വിതസ്താഞ്ച ചന്ദ്രഭാഗാമിരാവതീമ് ।। ൨൯.

കാവേരി, കൃഷ്ണവേണി, നർമദാ, യമുനാ, ഗോദാവരി, വിതസ്ത, ചന്ദ്രഭാഗ, ഇരാവതി—

വിപാശാം കൌശികീഞ്ചൈവ ശതദ്രും സരയൂന്തഥാ। സീതാം സരസ്വതീഞ്ചൈവ ഹ്രാദിനീം പാവനീം തഥാ ।। ൨൯.

വിപാശ, കൗശികി, ശതദ്രു, ശരയു, സീത, സരസ്വതി, ഹ്രാദിനി, പാവനി—

താസു ഷോഡശധാത്മാനം പ്രവിഭജ്യ പൃഥക് പൃഥക് । ആത്മാനം വ്യദധാത്താസു ധിഷ്ണീഷ്വഥ ബഭൂവ സഃ ।। ൨൯.

ഈ പതിനാറു നദികളിൽ അഗ്നി തന്റെ രൂപം പതിനാറായി വിഭജിച്ച് ഓരോന്നിലും വേറേ വേറെയായി സ്വയം സ്ഥാപിച്ചു; അങ്ങനെ അവൻ യാഗവേദികളിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.

ധിഷ്ണയോ ദിവ്യഭിചാരിണ്യസ്താസൂത്പന്നാസ്തു ധിഷ്ണയഃ। ധിഷ്ണീഷു ജജ്ഞിരേ യസ്മാദ്ധിഷ്ണയസ്തേന കീര്ത്തിതാഃ ।। ൨൯.

ദേവതകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ യാഗവേദികൾ അവിടങ്ങളിൽ ഉദിച്ചുവന്നു; വേദികളിൽ ജനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നതിനാൽ അവയെ വേദികൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ഇത്യേതേ വൈ നദീപുത്രാ ധിഷ്ണീഷ്വേവ വിജജ്ഞിരേ। തേഷാം വിഹരണീയാ യേ ഉപസ്ഥേയാശ്ച യേഽഗ്നയഃ। താന് ശ്രൃണുധ്വം സമാസേന കീര്ത്യമാനാന് യഥാ തഥാ ।। ൨൯.

ഇങ്ങനെ ഈ നദികളുടെ പുത്രന്മാർ യാഗവേദികളിൽ ജനിച്ചു; അവയിൽ ഉപഭോഗത്തിനും സ്ഥാപിക്കുവാനും യോഗ്യമായ അഗ്നികളെപ്പറ്റി ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ പറയുന്നുവെന്നു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.

thumb|400px|ഉത്തരവേദീ 400px|thumb|സദോമണ്ഡപമ് thumb|400px|ധിഷ്ണ്യ ഋതുഃ പ്രവാഹണോഽഗ്നീധ്രഃ പുരസ്താദ്ധിഷ്ണയോഽപരോ। വിധീയന്തേ യഥാസ്ഥാനം സൌത്യേഽഹ്നി സവനക്രമാത് ।। ൨൯.

ഋതു, പ്രവാഹണ, അഗ്നിധ്രൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള യാഗവേദികൾ മുന്നിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റുള്ളവ യഥായോഗ്യം സോമയാഗദിനത്തിൽ ക്രമാനുസൃതമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

അനിര്ദ്ദേശ്യാന്യവാച്യാനാമഗ്നീനാം ശ്രൃണുത ക്രമമ്। സമ്രാഡഗ്നിഃ കൃശാനുര്യോ ദ്വിതീയോത്തരവേദികഃ ।। ൨൯.

വ്യക്തമായി പറയാനാവാത്ത, വിവരണം ചെയ്യാനാകാത്ത അഗ്നികളുടെ ക്രമം ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ: സമ്രാട് അഗ്നി, ജ്വലിക്കുന്നവൻ, രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് ഉത്തരവേദിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

സമ്രാഡഗ്നിഃ സ്മൃതാ ഹ്യഷ്ടൌ ഉപതിഷ്ഠന്തി താന് ദ്വിജാഃ. അധസ്താത്പര്ഷദന്യസ്തു ദ്വിതീയഃ സോഽത്ര ദൃശ്യതേ ।। ൨൯.

സമ്രാട് അഗ്നി എട്ടുവിധം എന്ന് പറയുന്നു; ദ്വിജന്മാർ അവയെ സേവിക്കുന്നു. അതിന് താഴെ പാർഷദെന്ന മറ്റൊരു അഗ്നി, രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് കാണപ്പെടുന്നു.

പ്രതദ്വോചേ നഭോ നാമ ചത്വാരി സ വിഭാവ്യതേ। ബ്രഹ്മജ്യോതിര്വസുര്നാമ ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ ഉച്യതേ ।। ൨൯.

ഇപ്പോൾ ഞാൻ നഭസ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന നാലുവിധ രൂപമുള്ള അഗ്നിയെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; ബ്രഹ്മജ്യോതി എന്ന വസുർ അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.

ഹവ്യസൂര്യ്യാദ്യസംസൃഷ്ടഃ ശാമിത്രേ സ വിഭാവ്യതേ। വിശ്വസ്യാഥ സമുദ്രോഗ്നിര്ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ കീര്ത്ത്യതേ ।। ൨൯.

ഹവ്യസൂര്യനുമായി കലരാത്ത അഗ്നി ശാമിത്രി എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; സർവ്വഭൗമമായ സമുദ്രാഗ്നിയും ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.

ഋതുധാമാ ച സുജ്യോതിരൌദുമ്ബര്യ്യാം സ കീര്ത്ത്യതേ। ബ്രഹ്മജ്യോതിര്വസുര്നാമ ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ ഉച്യതേ ।। ൨൯.

ഋതുധാമ എന്ന പ്രകാശമുള്ള അഗ്നി ഉദുംബരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; ബ്രഹ്മജ്യോതി എന്ന വസുർ അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്നും പറയുന്നു.

അജൈകപാദുപസ്ഥേയഃ സ വൈ ശാലാമുഖീയകഃ। അനുദ്ദേശ്യോപ്യഹിര്ബുധ്ന്യഃ സോഽഗ്നിര്ഗൃഹപതിഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൯.

അജൈകപാദെന്ന അഗ്നി ശാലാമുഖീയമായി സ്ഥാപിക്കേണ്ടതാണ്; പ്രത്യേകമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടാത്ത അഹിർബുദ്ധ്ന്യ അഗ്നി ഗൃഹപതി എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

ശംസ്യസ്യൈവ സുതാഃ സര്വ്വേ ഉപസ്ഥേയാ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാഃ। തതോ വിഹരണീയാംശ്ച വക്ഷ്യാമ്യഷ്ടൌ തു തത്സുതാന് ।। ൨൯.

സ്തുത്യർഹമായ അഗ്നിയുടെ എല്ലാ പുത്രന്മാരെയും ദ്വിജന്മാർ സ്ഥാപിക്കേണ്ടവരായി പറയുന്നു; ഇനി ഉപഭോഗയോഗ്യമായ എട്ട് പുത്രന്മാരെ ഞാൻ പറയാം.

ക്രതുപ്രവാഹണോഽഗ്നീധ്രസ്തത്രസ്ഥാ ധിഷ്ണയോഽപരേ। വിഹ്രിയന്തേ യഥാസ്ഥാനം സൌത്യോഹ്നി സവനക്രമാത് ।। ൨൯.

ക്രതു, പ്രവാഹണ, അഗ്നിധ്രൻ—ഇവിടെയുള്ള മറ്റു യാഗവേദികൾ ഇവരാണ്; സോമയാഗദിനത്തിൽ യഥാക്രമം ഇവ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

പൌത്രേയസ്തു തതോ ഹ്യഗ്നിഃ സ്മൃതോ യോ ഹവ്യവാഹനഃ। ശാന്തിസ്വാഗ്നിഃ പ്രചേതാസ്തു ദ്വിതീയഃ സത്യ ഉച്യതേ ।। ൨൯.

പൗത്രേയൻ എന്ന അഗ്നി പിന്നീട് ഹവ്യവാഹകനായി അറിയപ്പെടുന്നു; ശാന്തിയുടെ അഗ്നിയായ പ്രചേതസ് രണ്ടാമത്തേത്, സത്യൻ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

തഥാഗ്നിര്വിശ്വദേവസ്തു ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ ഉച്യതേ। അവക്ഷുരച്ഛാവാകസ്തു ഭുവഃ സ്ഥാനേ വിഭാവ്യതേ ।। ൨൯.

അങ്ങനെ, വിശ്വദേവൻ എന്ന അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; അവക്ഷുരനും അച്ചാവാകനും ഭൂമിയിലെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് കരുതുന്നു.

ഉശീരാഗ്നിഃ സവീര്യസ്തു നേഷ്ഠീയഃ സംവിഭാവ്യതേ। അഷ്ടമസ്തു വ്യരത്നിസ്തു മാര്ജാലീയഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ ।। ൨൯.

ഉശീരാഗ്നിക്ക് ശക്തിയുണ്ട്, അതിനെ നിഷ്ഠീയ എന്നും വിളിക്കുന്നു, അത് പങ്കിടപ്പെടുന്നു. എട്ടാമത്തേതിന് രത്നങ്ങളൊന്നുമില്ല, അതിനെ മാര്ജാലീയ എന്നും പറയുന്നു.

ധിഷ്ണ്യാ വിഹരണീയാ യേ സൌമ്യേനാന്യേന ചൈവ ഹി। തയോര്യഃ പാവകോ നാമ സ ചാപാം ഗര്ഭ ഉച്യതേ ।। ൨൯.

ധിഷ്ണ്യാഗ്നികൾ, സൗമ്യമായും മറ്റേതെങ്കിലും രീതിയിലും നീക്കേണ്ടതായവയാണ്. അവയിൽ പാവക എന്നത് ജലങ്ങളുടെ ഗർഭം എന്നു പറയുന്നു.

അഗ്നിഃ സോഽവഭൃഥോ ജ്ഞേയഃ സമ്യക് പ്രാപ്യാപ്സു ഹൂയതേ। ഹൃച്ഛയസ്തത്സുതോ ഹ്യഗ്നിര്ജഠരേ യോ നൃണാം സ്ഥിതഃ ।। ൨൯.

ശുദ്ധമായി പ്രാപിച്ച ശേഷം ജലത്തിൽ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നിയെ അവഭൃഥം എന്നു അറിയണം. ഹൃദയത്തിലെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ് മനുഷ്യരുടെ വയറ്റിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.

മന്യുമാന് ജാഠരസ്യാഗ്നേര്വിദ്വാനഗ്നിഃ സുതഃ സ്മൃതഃ। പരസ്പരോച്ഛ്രിതഃ സോഽഗ്നിര്ഭൂതാനാം ഹ വിഭുര്മഹാന് ।। ൨൯.

ജഠരാഗ്നിയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന, കോപവും ജ്ഞാനവും കൂടിയ അഗ്നിയെ അഗ്നിയുടെ മകനായി ഓർക്കുന്നു. പരസ്പരം ഉയർന്നുവരുന്ന ആ അഗ്നിയാണ് ഭൂതങ്ങളിൽ വലിയതും ശക്തിയുള്ളതും.