പൂര്ണമാസഃ സരസ്വത്യാം ദ്വൌ പുത്രാവുദപാദയത്। വിരജഞ്ചൈവ ധര്മിഷ്ഠം പര്വ്വസഞ്ചൈവ താവുഭൌ ।। ൨൮.
പൂർണമാസൻ സരസ്വതിയിൽ നിന്ന് രണ്ട് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു: വിരജൻ, ധർമിഷ്ഠൻ, കൂടാതെ പർവസൻ.
വിരജസ്യാത്മജോ വിദ്വാന് സുധാമാ നാമ വിശ്രുതഃ। സുധാമസുതവൈരാജഃ പ്രാച്യാന്ദിശി സമമാശ്രിതഃ ।। ൨൮.
വിരജന്റെ ജ്ഞാനിയായ പുത്രൻ സുധാമാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു. സുധാമയുടെ പുത്രൻ വൈരാജൻ കിഴക്കൻ ദിശയിൽ താമസിച്ചു.
ലോകപാലഃ സുധര്മ്മാത്മാ ഗൌരീപുത്രഃ പ്രതാപവാന് । പര്വസഃ സര്വഗണാനാം പ്രവിഷ്ടഃ സ മഹായശാഃ ।। ൨൮.
ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനായ, ധർമ്മം സ്വഭാവമായ, ഗൗരിയുടെ പുത്രനും മഹത്തായ വീരനുമാണ് അവൻ. അവൻ എല്ലാ ഗണങ്ങളിലേക്കും പ്രവേശിച്ചു. മഹത്തായ കീർത്തിയുള്ളവനാണ് അവൻ.
പര്വസഃ പര്വസായാന്തു ജനയാമാസ വൈ സുതൌ। യജ്ഞവാമഞ്ച ശ്രീമന്തം സുതം കാശ്യപമേവ ച। തയോര്ഗോത്രകരൌ പുത്രൌ തൌ ജാതൌ ധര്മനിശ്വിതൌ ।। ൨൮.
പർവസനും പർവസായയും ചേർന്ന് യജ്ഞവാമനും കശ്യപനും എന്ന രണ്ട് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. ഇവർ ഇരുവരും തങ്ങളുടെ വംശത്തിന്റെ തുടക്കം ആക്കി, ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച് ജനിച്ചവരായിരുന്നു.
സ്മൃതിശ്ചാങ്ഗിരസഃ പത്നീ ജജ്ഞേ താവാത്മസമ്ഭവൌ। പുത്രൌ കന്യാശ്വതസ്രശ്ച പുണ്യാസ്താ ലോകവിശ്രുതാഃ ।। ൨൮.
അംഗിരസിന്റെ ഭാര്യയായ സ്മൃതി ആ രണ്ട് പുത്രന്മാരെയും, കൂടാതെ ചില പുത്രിമാരെയും പ്രസവിച്ചു. ആ പുണ്യവതികളായ പുത്രിമാർ ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തരാണ്.
സിനീവാലീ കുഹൂശ്ചൈവ രാകാ ചാനുമതിസ്തഥാ। തഥൈവ ഭരതാഗ്നിഞ്ച കീര്ത്തിമന്തഞ്ച താവുഭൌ ।। ൨൮.
സിനീവാലി, കുഹു, രാക, അനുമതി, അതുപോലെ ഭാരതാഗ്നി, കീർത്തിമാൻ എന്നിവരും അവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
അഗ്നേഃ പുത്രന്തു പര്ജന്യം സംഹൂതീ സുഷുവേ പ്രഭുമ്। ഹിരണ്യരോമാ പര്ജന്യോ മാരീച്യാമുദപാദയത്। ആഭൂതസംപ്ലവസ്ഥായീ ലോകപാലഃ സവൈ സ്മൃതഃ ।। ൨൮.
അഗ്നിയുടെ പുത്രനായി പര്ജന്യൻ, മഹത്വമുള്ളവൻ, ജനിച്ചു. ഹിരണ്യരോമനായ പര്ജന്യനെ മാരീചി ജനിപ്പിച്ചു. ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനായി, പ്രളയകാലത്ത് നിലനിൽക്കുന്നവനായി അവൻ അറിയപ്പെടുന്നു.
ജജ്ഞേ കീര്തിമതശ്ചാപി ധേനുകാ താവകല്മഷൌ। വരിഷ്ഠം ധൃതിമന്തഞ്ചാപ്യുഭാവങ്ഗിരസാം വരൌ ।। ൨൮.
കീർത്തിമാനിൽ നിന്ന് ധേനുകയും ജനിച്ചു, ഇരുവരും ദോഷമുള്ളവരായിരുന്നു. വറിഷ്ഠനും ധൃതിമാന്റും, അങ്ങിരസന്മാരിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവരായ രണ്ട് പേരും ജനിച്ചു.
തയോഃ പുത്രാശ്ച പൌത്രാശ്ച യേഽതീതാ വൈ സഹസ്രശഃ। അനസൂയാപി ജജ്ഞേ താന് പുലഹസ്യ പ്രജാപതേഃ ।। ൨൮.
അവരുടെ പുത്രന്മാരും മകന്മാരും ആയിരക്കണക്കിന് ഉണ്ടായിരിന്നു, അവർ എല്ലാവരും കഴിഞ്ഞുപോയവർ. അനസൂയയും അവരെ പുളഹനു വേണ്ടി പ്രസവിച്ചു.
കന്യാഞ്ചൈവ ശ്രുതിം നാമ മാതാ ശങ്ഖപദസ്യ യാ। കര്ദമസ്യ തു യാ പത്നീ പുലഹസ്യ പ്രജാപതേഃ ।। ൨൮.
ശ്രുതി എന്ന പുത്രി ശംഖപദന്റെ മാതാവാണ്. അവൾ കർദമന്റെയും, പുളഹ എന്ന പ്രജാപതിയുടെയും ഭാര്യയുമാണ്.
സത്യനേത്രശ്ച ഹവ്യശ്ച ആപോമൂര്തിഃ ശനീവരഃ। സോമശ്ച പഞ്ചമസ്തേഷാമാസീത് സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ। യാമേഽതീതേ സഹാതീതാഃ പഞ്ചാത്രേയാഃ പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൨൮.
സത്യനെത്രൻ, ഹവ്യൻ, ആപോമൂർത്തി, ശനീവരൻ, സോമൻ—ഇവരാണ് സ്വായംഭുവാന്തരത്തിൽ അഞ്ചുപേർ. ആ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അഞ്ചു ആത്രേയന്മാർ പ്രസിദ്ധരായി.
തേഷാം പുത്രാശ്ച പൌത്രാശ്ച ഹ്യത്രിണാ വൈ മഹാത്മനാ। സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ യാമേ ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ ।। ൨൮.
അത്രി മഹാത്മാവിലൂടെ, സ്വായംഭുവാന്തരത്തിൽ, അവരുടെ പുത്രന്മാരും മകന്മാരും നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ഉണ്ടായി.
പ്രീത്യാം പുലസ്ത്യഭാര്യായാം ദത്താലിസ്തത്സൂതോഽഭവത്। പൂര്വജന്മനി സോഽഗസ്ത്യഃ സ്മൃതഃ സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ। മധ്യമോ ദേവബാഹുശ്ച വിനീതോ നാമ തേ ത്രയഃ ।। ൨൮.
പുലസ്ത്യന്റെ ഭാര്യയായ പ്രീതിയിൽ നിന്ന് ദത്താലി എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു. മുൻജന്മത്തിൽ സ്വായംഭുവാന്തരത്തിൽ അവൻ അഗസ്ത്യൻ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. മധ്യമൻ, ദേവബാഹു, വിനീതൻ—ഇവരാണ് ആ മൂന്ന് പേരുടെ പേര്.
സ്വസാ യവീയസീ തേഷാം സദ്വതീ നാമ വിശ്രുതാ। പര്ജന്യജനനീ ശുഭ്രാ പത്നീ ത്വഗ്നേഃ സ്മൃതാ ശുഭാ പൌലസ്ത്യസ്യ ഋഷേശ്ചാപി പ്രീതിപുത്രസ്യ ധീമതഃ। ദത്താലേഃ സുഷുവേ പത്നീ സുജങ്ഘാദീന് ബഹൂന് സുതാന്। പൌലസ്ത്യാ ഇതി വിഖ്യാതാഃ സ്മൃതാഃ സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ ।। ൨൮.
ക്ഷമാ തു സുഷുവേ പുത്രാന് പുലഹസ്യ പ്രജാപതേഃ। തേ നാഗ്നിവര്ചസഃ സര്വേ യേഷാം കീര്തിഃ പ്രതിഷ്ഠിതാ ।। ൨൮.
ക്ഷമാ, പുളഹ എന്ന പ്രജാപതിക്ക് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. അവരൊക്കെയും അഗ്നിപോലെയുള്ള തേജസ്സുള്ളവരായിരുന്നു; അവരുടെ കീർത്തി ഉറപ്പുള്ളതാണ്.
കര്ദമശ്ചാമ്ബരീഷശ്ച സഹിഷ്ണുശ്ചേതി തേ ത്രയഃ । ഋഷിര്ധനകപീവാംശ്ച ശുഭാ കന്യാ ച പീവരീ ।। ൨൮.
കർദമൻ, ആംബരീഷൻ, സഹിഷ്ണു—ഇവരാണ് ആ മൂന്നു പേരും. ധനകപീവാൻ എന്ന ഋഷിയും, പീവരി എന്ന ശുഭയായ പുത്രിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
കര്ദമസ്യ ശ്രുതിഃ പത്നീ ആത്രേയ്യ ജനയത്സുതാന്। പുത്രം ശങ്ഖപദഞ്ചൈവ കന്യാം കാമ്യാം തഥൈവ ച ।। ൨൮.
കർദമന്റേയും ഭാര്യയായ ശ്രുതി, ആത്രേയ്യനു വേണ്ടി പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. ശംഖപദൻ എന്ന പുത്രനും, കാമ്യ എന്ന പുത്രിയും അവളെ പ്രസവിച്ചു.
സ വൈ ശഹ്ഖപദഃ ശ്രീമാന് ലോകപാലഃ പ്രജാപതിഃ। ദക്ഷിണസ്യാം ദിശി രതഃ സാമ്യാം ദത്ത്വാ പ്രിയവ്രതേ ।। ൨൮.
ശംഖപദൻ മഹത്വമുള്ളവനായി ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനും പ്രജാപതിയും ആയി. ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ സ്ഥിതി ചെയ്ത്, പാശ്ചാത്യ ദിക്കു പ്രിയവ്രതനു നൽകി.
കാമ്യാ പ്രിയവ്രതാല്ലേഭേ സ്വായമ്ഭുവസമാന് സുതാന്। ദശകന്യാദ്വയഞ്ചൈവ യൈഃ ക്ഷത്രം സമ്പ്രവര്തിതമ് ।। ൨൮.
കാമ്യ, പ്രിയവ്രതനിൽ നിന്ന് സ്വായംഭുവനു തുല്യമായ പുത്രന്മാരെ ലഭിച്ചു. പത്തു പുത്രിമാരും രണ്ട് പുത്രന്മാരും ഉണ്ടായപ്പോൾ, അവരാൽ ക്ഷത്രിയവർഗ്ഗം ആരംഭിച്ചു.
പുത്രോ ധനകപീവാംശ്ച സഹിഷ്ണുര്നാമ വിശ്രുതഃ। യശോധാരീ വിജജ്ഞേ വൈ കാമദേവഃ സുമധ്യമഃ ।। ൨൮.
ധനകപീവാൻ എന്ന പുത്രൻ, സഹിഷ്ണു എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായി ജനിച്ചു. യശോധാരി കാമദേവനെ, സുന്ദരനും സമമനസ്സുള്ളവനുമായവനെ പ്രസവിച്ചു.
ഋതോഃ ക്രതുസമഃ പുത്രോ വിജജ്ഞേ സന്തതിഃ ശുഭാ। നൈഷാം ഭാര്യസ്തി പുത്രോ വാ സര്വേ തേ ഹ്യൂര്ദ്ധ്വ രേതസഃ। ഷഷ്ട്യേതാനി സഹസ്രാണി വാലഖില്യാ ഇതി ശ്രുതാഃ ।। ൨൮.
ഋതയുടെ പുത്രൻ ഒരു മഹത്തായ സങ്കൽപ്പത്തിൻറെ സമാനനായി ജനിച്ചു; അവിടുന്ന് ഒരു പുണ്യവാനായ വംശവും ഉദിച്ചുവന്നു. അവർക്കൊന്നും ഭാര്യമാരോ പുത്രന്മാരോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, എല്ലാവരും ഉർദ്ധ്വരേതസ്സുകൾ ആയിരുന്നു. ഇവരെ അറുപതിനായിരം വാലഖില്യർ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
അരുണസ്യാഗ്രതോ യാന്തി പരിവാര്യ ദിവാകരമ്। ആഭൂതസംപ്ലവാത്സര്വേ പതങ്ഗസഹചാരിണഃ ।। ൨൮.
അരുണന്റെ മുന്നിൽ ഇവർ സൂര്യനെ ചുറ്റി ചുറ്റി പോകുന്നു; മഹാപ്രളയത്തിന് ശേഷം എല്ലാവരും സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നവരായി known.
സ്വസാരൌ തു യവീയസ്യൌ പുണ്യാത്മസുമതീ ച തേ। പര്വസസ്യ സ്നുഷേ തേ വൈ പൂര്ണമാസസുതസ്യ വൈ ।। ൨൮.
അവന്റെ രണ്ട് ഇളയ സഹോദരിമാർ പുണ്യാത്മയും സുമതിയും ആണ്; ഇവർ പൂർണമാസന്റെ മകനായ പാർവസയുടെ മരുമക്കളായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഊര്ജായാന്തു വസിഷ്ഠസ്യ പുത്രാ വൈ സപ്ത ജജ്ഞിരേ। ജ്യായസീ ച സ്വസാ തേഷാം പുണ്ഡരീകാ സുമധ്യമാ ।। ൨൮.
ഊർജയിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠന് ഏഴ് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർക്കുള്ള വലിയ സഹോദരി സുന്ദരിയായ പുണ്ഡരികയാണ്.
ജനനീ സാ ദ്യുതിമതഃ പാണ്ഡോസ്തു മഹിഷീ പ്രിയാ । അസ്യാം ത്വിമേ യവീയാംസോ വാസിഷ്ഠാഃ സപ്ത വിശ്രുതാഃ ।। ൨൮.
അവൾ ദ്യുതിമതിന്റെ മാതാവും പാണ്ഡുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മഹിഷിയും ആയി; അവളിൽ നിന്നാണ് പ്രശസ്തരായ ഏഴ് ഇളയ വസിഷ്ഠന്മാർ ജനിച്ചത്.
രജഃ പുത്രോഽര്ദ്ധബാഹുശ്ച സവനശ്ചാധനശ്ച യഃ। സുതപാഃ ശുക്ല ഇത്യേതേ സര്വേ സപ്തര്ഷയഃ സ്മൃതാഃ ।। ൨൮.
രജസ്, അർദ്ധബാഹു, സവന, ആധന, സുതപ, ശുക്ലൻ—ഇവരെയൊക്കെയും ഏഴ് ഋഷിമാർ എന്നു ഓർക്കുന്നു.
രജസോ വാപ്യജനയന്മാര്കണ്ഡേയീ യശസ്വിനീ। പ്രതീച്യാം ദിശി രാജന്യം കേതുമന്തം പ്രജാപതിമ് ।। ൨൮.
രജസിൽ നിന്നു പ്രസിദ്ധയായ മർക്കണ്ടേയി എന്ന പുത്രി ജനിച്ചു; പടിഞ്ഞാറ് ദിക്കിൽ അവൾ രാജവംശത്തിൽ പ്രജാപതിയായ കേതുമതിനെ പ്രസവിച്ചു.
ഗോത്രാണി നാമഭിസ്തേഷാം വാസിഷ്ഠാനാം മഹാത്മനാമ്। സ്വായമ്ഭുവേന്തരേഽതീതാസ്ത്വഗ്നേസ്തു ശ്രൃണുത പ്രജാഃ ।। ൨൮.
വസിഷ്ഠന്മാരുടെ ഗോത്രങ്ങളും പേരുകളും കേൾക്കൂ; സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇവർ കഴിഞ്ഞുപോയി—ഇപ്പോൾ അഗ്നിയുടെ സന്തതികളെ കേൾക്കൂ.
ഇത്യേഷ ഋഷിസര്ഗസ്തു സാനുബന്ധഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ। വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ചാപ്യഗ്നേസ്തു ശ്രൃണുത പ്രജാഃ ।। ൨൮.
ഇങ്ങനെ ഋഷികളുടെ സൃഷ്ടിയും ബന്ധങ്ങളും വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി അഗ്നിയുടെ സന്തതികളെ ക്രമത്തിൽ വിശദമായി കേൾക്കൂ.
യോഽസാവഗ്നിരഭിമാനീ ഹ്യാസീത് സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ। ബ്രഹ്മണോ മാനസഃ പുത്രസ്തസ്മാത്സ്വാഹാ വ്യജായത ।। ൨൯.
അഗ്നി എന്ന ദേവൻ സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ കാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുത്രൻ ആയിരുന്നു അവൻ. അവനിൽ നിന്നാണ് സ്വാഹാ ജനിച്ചത്.
അവരുടെ ഇളയ സഹോദരിയായ സദ്വതിയാണ് പര്ജന്യന്റെ ശോഭയുള്ള മാതാവായി പ്രശസ്തയാകുന്നത്. അവൾ അഗ്നിയുടെ ഭാര്യയെന്നു ശ്രുതിയുള്ളവളാണ്. പ്രീതിയുടെ പുത്രനായ പൗലസ്ത്യ മഹർഷിയുടെ ഭാര്യയും ആകുന്നു. ദത്താലിയുടെ ഭാര്യയ്ക്ക് സുജംഗൻമാരെ ഉൾപ്പെടെ പല പുത്രന്മാരും ഉണ്ടായി. അവർ പൗലസ്ത്യന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, സ്വായംഭുവാന്തരത്തിൽ അവർ പ്രശസ്തരാണ്.