ദീക്ഷിതോ ബ്രഹ്മണശ്ചന്ദ്ര ഇത്യേതേ ബ്രഹ്മധാതവഃ। തേഷു പൂജ്യശ്ച വന്ദ്യഃ സ്യാദ്രുദ്രസ്താന് ഹിനസ്തി വൈ ।। ൨൭.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദീക്ഷയോടെ ചന്ദ്രനും ഇവരും ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളാണ്; ഇവരിൽ രുദ്രനാണ് ആരാധ്യനും വന്ദ്യനും, കാരണം അവൻ ഇവയെ നശിപ്പിക്കാറുണ്ട്.
തതോഽബ്രവീത് പുനര്ബ്രഹ്മാ തം ദേവം നീലലോഹിതമ് । ദ്വിതീയം നാമധേയന്തേ മയാ പ്രോക്തം ഭവേതി യത്। ഏതസ്യാപോ ദ്വിതീയാ തേ തനുര്നാമ്നാ ഭവിഷ്യതി ।। ൨൭.
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് ആ ദൈവമായ നീലലോഹിതനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "ഞാൻ നിന്നെ വിളിച്ച രണ്ടാമത്തെ പേര് ഭവൻ എന്നാണ്; നിന്നെ വെള്ളമായി അറിയപ്പെടുന്ന രണ്ടാമത്തെ രൂപം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടും."
ഇത്യുക്തേ യത് സ്ഥിരം തസ്യ ശരീരസ്ഥം രസാത്മകമ്। തദ്വിവേശ തതസ്തോയം തസ്മാദാപോ ഭവഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ സ്ഥിരമായും ദ്രവമായും ഉണ്ടായിരുന്നത് വെള്ളത്തിൽ ചേർന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് വെള്ളത്തിൽ ഭവൻ എന്ന പേരിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
യസ്മാദ്ഭവന്തി ഭൂതാനി താഭ്യസ്താ ഭാവയന്തി ച। ഭവനാദ്ഭാവനാച്ചൈവ ഭൂതാനാം സമ്ഭവഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൭.
അവയിൽ നിന്ന് ജീവികൾ ഉണ്ടാകുകയും അവയാൽ പോഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതിനാൽ, ഭവനിൽ നിന്നുള്ള ഉത്പത്തി എന്നാണു ജീവികളുടെ ഉത്ഭവം അറിയപ്പെടുന്നത്.
തസ്മാന്മൂത്രം പുരീഷഞ്ച നാപ്സു കുര്വീത സര്വദാ। ന സ്നായേദപ്സു നഗ്നശ്ച ന നിഷ്ഠീവേത് കദാചന ।। ൨൭.
അതിനാൽ ഒരിക്കലും വെള്ളത്തിൽ മൂത്രം അല്ലെങ്കിൽ മലമൊഴിക്കരുത്; വെള്ളത്തിൽ നഗ്നനായി കുളിക്കരുത്, ഒരിക്കലും അതിൽ തുപ്പുകയും ചെയ്യരുത്.
മൈഥുനം നൈവ സേവേത ശിരഃസ്നാനഞ്ച വര്ജയേത്। ന പ്രീതഃ പരിചക്ഷീത വഹന്ന സംസ്ഥിതോഽപി വാ ।। ൨൭.
വെള്ളത്തിൽ ലൈംഗിക പ്രവർത്തനം ചെയ്യരുത്, തല കഴുകരുത്; നീന്തുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും അവഹേളനപൂർവ്വം സംസാരിക്കരുത്.
മേധ്യാമേധ്യശരീരത്വാന്നൈവ ദുഷ്യന്ത്യപഃ ക്വചിത് । വിവര്ണരസഗന്ധാശ്ച അല്പാശ്ച പരിവര്ജയേത് ।। ൨൭.
ശുദ്ധിയും അശുദ്ധിയും ഉള്ള ശരീരാവസ്ഥയാൽ വെള്ളം ഒരിക്കലും മലിനമാവില്ല; എന്നാൽ നിറംകെട്ട, രുചിയില്ലാത്ത, ദുർഗന്ധമുള്ള, കുറവായ വെള്ളം ഒഴിവാക്കണം.
അപാം യോനിഃ സമുദ്രശ്ച തസ്മാത്തം കാമയന്തി താഃ। മേധ്യാശ്ചൈവാമൃതാശ്ചൈവ ഭവന്തി പ്രാപ്യ സാഗരമ് ।। ൨൭.
വെള്ളത്തിന്റെ ഉറവിടം സമുദ്രമാണ്, അതിനാലാണ് അവ samudram ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; സമുദ്രം എത്തുമ്പോൾ അവ ശുദ്ധിയും അമൃതസ്വഭാവവും നേടുന്നു.
തസ്മാദപോ ന രുന്ധീത സമുദ്രം കാമയന്തി താഃ। ന ഹിനസ്തി ഭവോ ദേവഃ സദൈവം യോഽപ്സു വര്ത്തതേ ।। ൨൭.
അതിനാൽ, വെള്ളത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് തടയരുത്, അവ സമുദ്രത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ വെള്ളത്തിൽ കഴിയുന്നവനെ ഭവൻ ദൈവം ഒരിക്കലും ദോഷം ചെയ്യില്ല.
തതോഽബ്രവീത് പുനര്ബ്രഹ്മാ തം ദേവം കൃഷ്ണലോഹിതമ്। ശര്വസ്ത്വമിതി യന്നാമ തൃതീയം സമുദാഹൃതമ്। തസ്യ ഭൂമിസ്തൃതീയാ തു തനുര്നാമ്നാ ഭവത്വിയമ് ।। ൨൭.
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് കൃഷ്ണലോഹിതനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "നിനക്ക് ഞാൻ നൽകിയ മൂന്നാമത്തെ പേര് ശര്വൻ ആണ്; ഭൂമി നിന്റെ മൂന്നാമത്തെ രൂപമായി ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടട്ടെ."
ഇത്യുക്തേ യത് സ്ഥിരം തസ്യ ശരീരസ്യാസ്ഥിസംജ്ഞിതമ്। തദ്വിവേശ തതോ ഭൂമിസ്തസ്മാദ്ഭൂഃ ശര്വ ഉച്യതേ ।। ൨൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ ശരീരത്തിലെ സ്ഥിരമായ അസ്ഥി ഭൂമിയിൽ ചേർന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ശര്വൻ ഭൂമിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
തസ്മാത് കുര്വീത നോ വിദ്വാന് പുരീഷമ്മൂത്രമേവ വാ। ന ച്ഛായായാം ന സോപാനേ സ്വച്ഛായാം നാപി മേഹയേത് ।। ൨൭.
അതിനാൽ, ഒരു ജ്ഞാനി ഭൂമിയിൽ അല്ലെങ്കിൽ നിഴലിൽ അല്ലെങ്കിൽ കയറ്റുമരത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം നിഴലിൽ മൂത്രം അല്ലെങ്കിൽ മലമൊഴിക്കരുത്.
ശിരഃ പ്രാപൃത്യ കുര്വീത അന്തര്ദ്ധായ തൃണൈര്മഹീമ്। യ ഏവം വര്ത്തതേ ഭൂമൌ തം ശര്വോ ന ഹിനസ്തി വൈ ।। ൨൭.
തല മറച്ച്, തൃണമിട്ട് ഭൂമിയിൽ മറച്ചു വെച്ച് അങ്ങനെ ചെയ്യണം; ഭൂമിയിൽ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവനെ ശര്വൻ ദോഷം ചെയ്യില്ല.
തതോഽബ്രവീത്പുനര്ബ്രഹ്മാ തം ദേവം നീലലോഹിതമ്। ഈശാന ഇതി യത്പ്രോക്തം ചതുര്ഥം നാമ തേ മയാ ।। ൨൭.
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് ആ ദൈവമായ നീലലോഹിതനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "നിനക്ക് ഞാൻ നൽകിയ നാലാമത്തെ പേര് ഈശാനൻ ആണ്."
ചതുര്ഥസ്യ ചതുര്ഥീ സ്യാദ്വായുര്നാമ്നാ തനുസ്തവ। ഇത്യുക്തേ യച്ഛരീരസ്ഥം പഞ്ചധാ പ്രാണസംജ്ഞിതമ് ।। ൨൭.
നാലാമത്തെ രൂപം വായുവാണ്; അതിനകം ശരീരത്തിൽ ഉള്ള അഞ്ചു പ്രാണൻ വായുവിൽ ചേർന്നു.
വിവേശ തം തദാ വായുരീശാനോ വായുരുച്യതേ। തസ്മാദേനം പരിവദേദായതം വായുമീശ്വരമ്। ഏവം യുക്തമഥേശാനോ നൈവ ദേവോ ഹിനസ്തി തമ് ।। ൨൭.
അപ്പോൾ വായു അവനിൽ പ്രവേശിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് വായുവിൽ ഈശാനൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ, വായുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആദരിക്കണം; അങ്ങനെ ആദരിക്കുന്നവനെ ഈശാനൻ ദൈവം ദോഷം ചെയ്യില്ല.
തതോഽബ്രവീത് പുനര്ബ്രഹ്മാ തം ദേവം ധൂമ്രലോഹിതമ്। യത്തേ പശുപതീത്യുക്തം മയാ നാമേഹ പഞ്ചമമ്। പഞ്ചമീ പഞ്ചമസ്യൈവ തനുര്നാമ്നാഽഗ്നിരസ്തു തേ ।। ൨൭.
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ധൂമ്രലോഹിതനോടു പറഞ്ഞു: ഞാൻ നിനക്കു നൽകിയ അഞ്ചാമത്തെ പേരായ പശുപതി എന്നത്, നിന്റെ അഞ്ചാമത്തെ രൂപം അഗ്നി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടട്ടെ.
ഇത്യുക്തേ യച്ഛരീരസ്ഥം തേജസ്തസ്യോപസംജ്ഞിതമ്। വിവേശ തത്തദാ ഹ്യഗ്നിസ്തസ്മാത്പശുപതിഃ പതിഃ ।। ൨൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ ഉള്ള തേജസ് അഗ്നിയായി അറിയപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ അഗ്നി അതിൽ പ്രവേശിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് പശുപതി എല്ലാറ്റിനും അധിപനാകുന്നത്.
ചന്ദ്രമാസ്തു സ്മൃതഃ സോമസ്തസ്യാത്മാ ഹ്യോഷധീഗണഃ। ഏവം യോ വര്ത്തതേ വിദ്വാന് സദാ പര്വണി പര്വണി। ന ഹന്തി തം മഹാദേവ ഏവം വന്ദേത തം പ്രഭുമ് ।। ൨൭.
ചന്ദ്രൻ സോമനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അവന്റെ സ്വഭാവം ഔഷധികൾ തന്നെയാണ്. ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളിലും ഈ രീതിയിൽ പെരുമാറുന്നുവെങ്കിൽ, മഹാദേവൻ അവനെ ദോഷം ചെയ്യില്ല; അതിനാൽ ആ പ്രഭുവിനെ ഇങ്ങനെ ആരാധിക്കണം.
ഗോപായതി ദിവാദിത്യഃ പ്രജാ നക്തന്തു ചന്ദ്രമാഃ। ഏകരാത്രേ സമേയാതാം സൂര്യ്യാചന്ദ്രമസാവുഭൌ। അമാവാസ്യാനിശായാന്തു തസ്യാം യുക്തഃ സദാ വസേത് ।। ൨൭.
പകൽ സൂര്യൻ ജനങ്ങളെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു, രാത്രി ചന്ദ്രൻ. ഒരു രാത്രിയിൽ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഒന്നിക്കുന്നു; അമാവാസ്യാ രാത്രിയിൽ അവൻ എപ്പോഴും അവിടെ ചേർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്രാവിഷ്ടം സര്വമിദന്തനുഭിര്നാമഭിഃ സഹ। ഏകാകീ യശ്ചരത്യേഷഃ സൂര്യ്യാഽസൌ ചന്ദ്ര ഉച്യതേ ।। ൨൭.
അവിടെ എല്ലാ രൂപങ്ങളോടും പേരുകളോടും കൂടി എല്ലാം നിലകൊള്ളുന്നു; ഒറ്റയ്ക്കു സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
സൂര്യ്യസ്യ യത് പ്രകാശേന വീക്ഷ്യന്തേ ചക്ഷുഷാ പ്രജാഃ। ശുക്ലാത്മാ സംസ്ഥിതോ രുദ്രഃ പിബത്യമ്ഭോ ഗഭസ്തിഭിഃ ।। ൨൭.
സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ജനങ്ങളെ കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്നു; ശുദ്ധസ്വഭാവമുള്ള രുദ്രൻ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു, അവൻ തന്റെ കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് വെള്ളം കുടിക്കുന്നു.
അദ്യതേ പീയതേ ചൈവാപ്യന്നപാനാത്മകാനിയാ। തനുരാത്മഭവാ സാ വൈ ദേഹേഷ്വേവോപചീയതേ ।। ൨൭.
ഭക്ഷ്യവും പാനീയവും ആയത്, അതായത് കഴിക്കുന്നതും കുടിക്കുന്നതുമായത്, ആത്മാവിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ രൂപം ശരീരങ്ങളിൽ വളരുന്നു.
യയാ ധത്തേ പ്രജാഃ സര്വാഃ സ്ഥിരീഭൂതേന ചേതസാ। പാര്ഥിവീ സാ തനുസ്തസ്യ ശാര്വീ ധാരയതി പ്രജാഃ ।। ൨൭.
ഏറ്റവും സ്ഥിരമായ മനസ്സുകൊണ്ട് അവൻ എല്ലാ ജീവികളെയും നിലനിർത്തുന്നു; ഭൂമിയായ ആ ശരീരം, ശർവന്റെതായത്, സകല ജനങ്ങളെയും താങ്ങുന്നു.
യാവത് സ്ഥിതാ ശരീരേഷു ഭൂതാനാം പ്രാണവൃത്തിഭിഃ। വായ്വാത്മികാ തു ഐശാനീ സാ പ്രാണാഃ പ്രാണിനാ സഹ ।। ൨൭.
ഭൂതങ്ങളുടെ ശരീരങ്ങളിൽ പ്രാണവൃത്തി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും, ഈശാനന്റെ വായുവായ സ്വഭാവമുള്ള ആ രൂപം, ജീവികളോടൊപ്പം ജീവൻ തന്നെയാണ്.
പീതാശിതാനി പചതി ഭൂതാനാം ജഠരേഷു യാ। തതഃ പാശുപതീ തസ്യ പാചികാ ശക്തിരുച്യതേ ।। ൨൭.
ഭൂതങ്ങളുടെ വയറുകളിൽ കഴിക്കുന്നതും കുടിക്കുന്നതും പാകം ചെയ്യുന്നത്, അതിനാൽ പശുപതിയുടെ പാചകശക്തി പാചികാ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
യാനീഹ സുഷിരാണി സ്യുര്ദേഹേഷ്വന്തര്ഗതാനി വൈ। വായോഃ സഞ്ചരണാര്ഥായ സാ ഭീമാ ചോച്യതേ തനുഃ ।। ൨൭.
ശരീരങ്ങളിൽ ഉള്ള എല്ലാ പൊക്കളും, വായു സഞ്ചരിക്കാൻ ഉള്ളതായവ, ഭീമ എന്ന പേരിൽ ആ രൂപം അറിയപ്പെടുന്നു.
വൈതാനദീക്ഷിതാനാം തു യാ സ്ഥിതിര്ബ്രഹ്മവാദിനാമ്। തനുരുഗ്രാത്മികാ സാ തു തേനോഗ്രോ ദീക്ഷിതഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൭.
വൈതാന ദീക്ഷയേറ്റ ബ്രഹ്മവാദികൾക്കുള്ള അവസ്ഥ, അതിന്റെ ഉഗ്രസ്വഭാവമുള്ള ആ രൂപം കൊണ്ടാണ് ദീക്ഷിതൻ ഉഗ്രൻ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
യത്തു സങ്കല്പകം തസ്യ പ്രജാസ്വിഹ സമം സ്ഥിതമ്। സാ തനുര്മ്മാനസീ തസ്യ ചന്ദ്രമാഃ പ്രാണിഷു സ്ഥിതഃ ।। ൨൭.
സങ്കൽപ്പശക്തി, ജീവികളിൽ സമമായി നിലകൊള്ളുന്നത്, അവന്റെ മാനസീകമായ ആ രൂപം, ചന്ദ്രൻ ജീവികളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
നവോ നവോ ഭവതി ഹി ജായമാനഃ പുനഃ പുനഃ। നീയതേ യോ യഥാകാമം വിഭുധൈഃ പിതൃഭിഃ സഹ। മഹാദേവോഽമൃതാത്മാഽസൌ ഹ്യമ്മയശ്ചന്ദ്രമാഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൭.
പുതുതായി വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും പിതാക്കളും ആഗ്രഹപ്രകാരം അവനെ നയിക്കുന്നു; അമൃതസ്വഭാവമുള്ള മഹാദേവൻ അമൃതത്തിൽ നിന്നുള്ള ചന്ദ്രനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.