തതഃ പുനര്ദ്വിമാത്രം തു ചിന്തയാമാസ ചാക്ഷരമ്। പ്രാദുര്ഭൂതം ച രക്തം തച്ഛേദനേ ഗൃഹ്യ സാ യജുഃ ।। ൨൬.
അതിനുശേഷം, ആ രണ്ടളവുള്ള അക്ഷരം വീണ്ടും ധ്യാനിച്ചു; അത് ചുവപ്പായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, അതിനെ വിഭജിച്ചപ്പോൾ യജുർവേദം ലഭിച്ചു.
ഇഷേ ത്വോര്ജ്ജേത്വാ വായവസ്ഥ ദേവോ വഃ സവിതാ പുനഃ। ഋഗ്വേദ ഏകമാത്രസ്തു ദ്വിമാത്രന്തു യജുഃ സ്മൃതമ് ।। ൨൬.
ശക്തിക്കും പോഷണത്തിനും വേണ്ടി, സവിതാ ദേവൻ വീണ്ടും നിങ്ങളുടേതാണ്; ഋഗ്വേദം ഒന്നാം അളവിലാണ്, യജുർവേദം രണ്ടാമത് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതോ വേദം ദ്വിമാത്രം തു ദൃഷ്ട്വാ ചൈവ തദക്ഷരമ്। ദ്വിമാത്രം ചിന്തയന് ബ്രഹ്മ ത്വക്ഷരം പുനരീശ്വരഃ ।। ൨൬.
അപ്പോൾ, രണ്ടളവുള്ള വേദവും ആ അക്ഷരവും കണ്ടു, ബ്രഹ്മാവ് ആ രണ്ടളവുള്ള അക്ഷരം ധ്യാനിച്ചു, വീണ്ടും പ്രഭുവായ ഇശ്വരൻ.
തസ്യ ചിന്തയമാനസ്യ ചോങ്കാരഃ സമ്ബഭൂവ ഹ। തതസ്തദക്ഷരം ബ്രഹ്മാ ഓങ്കാരം സമചിന്തയത് ।। ൨൬.
അവൻ ധ്യാനിക്കുമ്പോൾ ഓം ഉദിച്ചുവന്നു; പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ആ അക്ഷരം, ഓം, ധ്യാനിച്ചു.
അഥാപശ്യത്തതഃ പീതാമൃചം ചൈവ സമുത്ഥിതാമ്। അഗ്ന ആയാഹി വീതയേ ഗൃണാനോ ഹവ്യദാതയേ ।। ൨൬.
അപ്പോൾ അവൻ മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള ഒരു ഋച് ഉയർന്നുവരുന്നത് കണ്ടു: 'അഗ്നേ, ഭോജനത്തിനായി വാ, ഹവ്യങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവനേ.'
തതസ്തു സ മഹാതേജാ ദൃഷ്ട്വാ വേദാനുപസ്ഥിതാന്। ചിന്തയിത്വാ ച ഭഗവാംസ്ത്രിസന്ധ്യം യത്ര്രിരക്ഷരമ്। ത്രിവര്ണം യത് ത്രിഷവണമോങ്കാരം ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതമ് ।। ൨൬.
പിന്നീട്, മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവൻ വേദങ്ങൾ അവിടെ കാണുകയും, ഭഗവാൻ ത്രിസന്ധ്യയും, മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങളുള്ള, മൂന്ന് നിറങ്ങളുള്ള, മൂന്നു പ്രഭാതങ്ങളിലും ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്ന ഓം എന്ന ബ്രഹ്മനാമം ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്തു.
തതശ്വൈവ ത്രിസംയോഗാത് ത്രിവര്ണം തു തദക്ഷരമ്। ലക്ഷ്യാലക്ഷ്യപ്രദൃശ്യം ച സഹിതം ത്രിദിവം ത്രികമ് ।। ൨൬.
അതിനുശേഷം, ആ ത്രയസമയ സംയുക്തത്തിൽ നിന്ന് ആ അക്ഷരം മൂന്ന് നിറങ്ങളുള്ളതായി; കാണാവുന്നതും കാണാനാവാത്തതുമായതും, മൂന്ന് സ്വർഗ്ഗങ്ങളുമായി ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതും ആ ത്രയം കൂടിയതുമാണ്.
ത്രിമാത്രം ത്രിപദം ചൈവ ത്രിയോഗം ചൈവ ശാശ്വതമ്। തസ്മാത്തദക്ഷരം ബ്രഹ്മാ ചിന്തയാമാസ വൈ പ്രഭുഃ ।। ൨൬.
മൂന്ന് അളവുകളും, മൂന്ന് പാദങ്ങളും, ശാശ്വതമായ ത്രയയോഗവും; അതിനാൽ ബ്രഹ്മാവായ പ്രഭു ആ അക്ഷരം ധ്യാനിച്ചു.
തസ്മാത്തദക്ഷരം സോഽഥ ബ്രഹ്മരൂപം സ്വയമ്ഭുവഃ। ചതുര്ദ്ദശമുഖം ദേവം പശ്യതേ ദീപ്തതേജസമ്। തമോങ്കാരം സ കൃത്വാദൌ വിജ്ഞേയഃ സ സ്വയമ്ഭുവഃ ।। ൨൬.
അതിനാൽ സ്വയം ജനിച്ചവൻ ആ അക്ഷരത്തെ ബ്രഹ്മയുടെ രൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ചു; പതിനാലു മുഖങ്ങളുള്ള, ദീപ്തമായ പ്രകാശമുള്ള ദേവനെ അവൻ കണ്ടു; ആദിയിൽ ഓം സൃഷ്ടിച്ചവൻ സ്വയം ജനിച്ചവനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ചതുര്മുഖമുഖാത്തസ്മാദജായന്ത ചതുര്ദ്ദശ। നാനാവര്ണാഃ സ്വരാ ദിവ്യമാദ്യം തച്ച തദക്ഷരമ്। തസ്മാത് ത്രിഷഷ്ടിവര്ണാ വൈ അകാരപ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൨൬.
അപ്പോൾ ആ നാലുമുഖനിൽ നിന്ന് പതിനാലു ദിവ്യസ്വരങ്ങൾ ജനിച്ചു; വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ള ദൈവിക ശബ്ദങ്ങളും ആ അക്ഷരവും; അതിനാൽ അക്ഷര 'അ'യിൽ നിന്ന് മുപ്പത്തിമൂന്ന് അക്ഷരങ്ങൾ ഉത്ഭവിച്ചതായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതഃ സാധാരണാര്ഥായ വര്ണാനാന്തു സ്വയമ്ഭുവഃ। അകാരരൂപ ആദൌ തു സ്ഥിതഃ സ പ്രഥമഃ സ്വരഃ ।। ൨൬.
പിന്നീട്, അക്ഷരങ്ങളുടെ പൊതുവായ അർത്ഥത്തിനായി, സ്വയം ജനിച്ചവൻ 'അ' എന്ന രൂപത്തിൽ ആദിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതാണ് ആദ്യ ശബ്ദം.
തതസ്തേഭ്യഃ സ്വരേഭ്യസ്തു ചതുര്ദ്ദശ മഹാമുഖാഃ। മനവഃ സമ്പ്രസൂയന്തേ ദിവ്യാ മന്വന്തരേ സ്വരാഃ ।। ൨൬.
അതിനുശേഷം, ആ ശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് പതിനാലു മഹാമുഖങ്ങൾ ജനിച്ചു; ദൈവിക മനുക്കൾ മന്വന്തരങ്ങളിൽ ഉദിക്കുന്നു, ശബ്ദങ്ങൾ ദൈവികമാണ്.
ചതുര്ദ്ദശമുഖോ യശ്ച അകാരോ ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതഃ। ബ്രഹ്മകല്പഃ സമാഖ്യാതഃ സര്വവര്ണഃ പ്രജാപതിഃ ।। ൨൬.
പതിനാലു മുഖങ്ങളുള്ളവനും, ആദ്യം ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്ന അക്ഷരമായ 'അ'യും ബ്രഹ്മാവായി അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലഘട്ടം അങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു. എല്ലാ വർണങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവാണ് ബ്രഹ്മാവ്.
മുഖാത്തു പ്രഥമാത്തസ്യ മനുഃ സ്വായമ്ഭുവഃ സ്മൃതഃ। അകാരസ്തു സ വിജ്ഞേയഃ ശ്വേതവര്ണഃ സ്വയമ്ഭുവഃ ।। ൨൬.
അവന്റെ ആദ്യമുഖത്തിൽ നിന്ന് സ്വായംഭുവനാമമുള്ള മനു ജനിച്ചു എന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു. 'അ' എന്ന അക്ഷരം വെള്ള നിറമുള്ളതും സ്വയം ജനിച്ചതുമായതും ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ദ്വിതീയാത്തു മുഖാത്തസ്യ ആകാരോ വൈ മുഖഃ സ്മൃതഃ। നാമ്നാ സ്വാരോചിഷോ നാമ വര്ണഃ പാണ്ഡുര ഉച്യതേ ।। ൨൬.
അവന്റെ രണ്ടാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ആ' എന്ന അക്ഷരം ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. സ്വാരോചിഷൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മനുവിന് പാണ്ടുരം നിറമാണ്.
തൃതീയാത്തു മുഖാത്തസ്യ ഇകാരോ യജുഷാം വരഃ। യജുര്മയഃ സ ചാദിത്യോ യജുര്വേദോ യതഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൬.
അവന്റെ മൂന്നാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഇ' എന്ന അക്ഷരം യജുർവേദങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായതാണ്. യജുർവേദം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്. അവൻ യജുർമയനും ആദിത്യനുമാണ്.
ഈകാരഃ സ മനുര്ജ്ഞേയോ രക്തവര്ണഃ പ്രതാപവാന്। തതഃ ക്ഷത്രം പ്രവര്ത്തന്ത തസ്മാദ്രക്തസ്തു ക്ഷത്രിയഃ ।। ൨൬.
'ഈ' എന്ന അക്ഷരം മനുവായി അറിയപ്പെടുന്നു; ചുവപ്പ് നിറമുള്ളതും ശക്തിയുള്ളതുമാണ്. അവനിൽ നിന്നാണ് ക്ഷത്രിയവർഗം ഉദിച്ചത്, അതുകൊണ്ടു ക്ഷത്രിയർക്ക് ചുവപ്പ് നിറമാണ്.
ചതുര്ഥാത്തു മുഖാത്തസ്യ ഉകാരഃ സ്വര ഉച്യതേ। വര്ണതസ്തു സ്മൃതസ്താമ്രഃ സ മനുസ്താമസഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൬.
അവന്റെ നാലാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഉ' എന്ന സ്വരം ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ താമ്ര നിറമുള്ളതും താമസ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മനുവുമാണ്.
പഞ്ചമാത്തു മുഖാത്തസ്യ ഊകാരോ നാമ ജായതേ। പീതകോ വര്ണതശ്ചൈവ മനുശ്ചാപി ചരിഷ്ണവഃ ।। ൨൬.
അവന്റെ അഞ്ചാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഊ' എന്ന അക്ഷരം ജനിക്കുന്നു. അവൻ മഞ്ഞ നിറമുള്ളതും ചരിഷ്ണു എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മനുവുമാണ്.
തതഃ ഷഷ്ഠാന്മുഖാത്തസ്യ ഓങ്കാരഃ കപിലഃ സ്മൃതഃ। വരിഷ്ഠശ്ച തതഃ ഷഷ്ഠോ വിജയഃ സ മഹാതപാഃ ।। ൨൬.
അവന്റെ ആറാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഓം' എന്ന അക്ഷരം കപിലവണ്ണമായതായും ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ആറാം മനു വിജയൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അവൻ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും വലിയ തപസ്സുകാരനുമാണ്.
സപ്തമാത്തു മുഖാത്തസ്യ തതോ വൈവസ്വതോ മനുഃ। ഋകാരശ്ച സ്വരസ്തത്ര വര്ണതഃ കുഷ്ണ ഉച്യതേ ।। ൨൬.
അവന്റെ ഏഴാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് വൈവസ്വതൻ എന്ന മനു ജനിക്കുന്നു. അവിടെ 'ഋ' എന്ന സ്വരം ഉണ്ട്; അവൻ കറുത്ത നിറമുള്ളവനാണ്.
അഷ്ടമാത്തു മുഖാത്തസ്യ ൠകാരഃ ശ്യാമവര്ണതഃ। ശ്യാമാക്ഷരസവര്ണശ്ച തതഃ സാവര്ണിരുച്യതേ ।। ൨൬.
അവന്റെ എട്ടാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഋ' എന്ന അക്ഷരം ശ്യാമവർണ്ണമായതായാണ്. അക്ഷരവും നിറവും ഇരുണ്ടതായിരിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്നാണ് സാവർണി എന്ന മനു അറിയപ്പെടുന്നത്.
മുഖാത്തു നവമാത്തസ്യ ലൃകാരോ നവമഃ സ്മൃതഃ। ധൂമ്രോ വൈ വര്ണതശ്ചാപി ധൂമ്രസ്വ മനുരുച്യതേ ।। ൨൬.
അവന്റെ ഒൻപതാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഌ' എന്ന അക്ഷരം ഒൻപതാമത്തേതായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ ധൂമ്ര നിറമുള്ളതും ധൂമ്ര എന്ന മനുവായി അറിയപ്പെടുന്നതുമാണ്.
ദശമാത്തു മുഖാത്തസ്യ ലൃകാരഃ പ്രഭുരുച്യതേ। സമശ്ചൈവ സവര്ണശ്ച ബഭൌ സാവര്ണികോ മനുഃ ।। ൨൬.
അവന്റെ പത്താംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഌ' എന്ന അക്ഷരം പ്രധാനമായതായും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ സമനിലയിലും ഒരേ നിറത്തിലും ഉള്ളവനാണ്; സാവർണികൻ എന്ന മനു പ്രകാശിച്ചു.
മുഖാദേകാദശാത്തസ്യ ഏകാരോ മനുരുച്യതേ। പിശങ്ഗോ വര്ണതശ്ചൈവ പിശങ്ഗോ വര്ണ ഉച്യതേ ।। ൨൬.
അവന്റെ പതിനൊന്നാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'എ' എന്ന അക്ഷരം മനുവായി അറിയപ്പെടുന്നു. അവൻ പിശംഗനിറമുള്ളവനാണ്; ആ നിറം പിശംഗം എന്നാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ദ്വാദശാത്തു മുഖാത്തസ്യ ഐകാരോ നാമ ഉച്യതേ। പിശങ്ഗോ ഭസ്മവര്ണാഭഃ പിശങ്ഗോ മനുരുച്യതേ ।। ൨൬.
അവന്റെ പന്ത്രണ്ടാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഐ' എന്ന അക്ഷരം അറിയപ്പെടുന്നു. അവൻ പിശംഗനിറം, അഗ്നിഭസ്മംപോലെയുള്ള നിറം; പിശംഗൻ എന്ന മനുവാണ് അവിടെ.
ത്രയോദശാന്മുഖാത്തസ്യ ഓകാരോ വര്ണ ഉച്യതേ। പഞ്ചവര്ണസമായുക്ത ഓകാരോ വര്ണ ഉത്തമഃ ।। ൨൬.
അവന്റെ പതിമൂന്നാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഒ' എന്ന അക്ഷരം നിറമായി അറിയപ്പെടുന്നു. അഞ്ചു നിറങ്ങൾ ചേർന്നതായും, 'ഒ' എന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ നിറമാണെന്നും പറയുന്നു.
ചതുര്ദ്ദശമുഖാത്തസ്യ ഔകാരോ വര്ണ ഉച്യതേ। കര്ബൂരോ വര്ണതശ്ചൈവ മനുഃ സാവര്ണിരുച്യതേ ।। ൨൬.
അവന്റെ പതിനാലാംമുഖത്തിൽ നിന്ന് 'ഔ' എന്ന അക്ഷരം നിറമായി അറിയപ്പെടുന്നു. അവൻ കർബൂരനിറമുള്ളതും സാവർണി എന്ന മനുവാണ്.
ഇത്യേതേ മനവശ്ചൈവ സ്വരാ വര്ണാശ്ച കല്പതഃ। വിജ്ഞേയാ ഹി യഥാതത്ത്വം സ്വരതോ വര്ണതസ്തഥാ ।। ൨൬.
ഇങ്ങനെ ഈ മനുക്കളെയും സ്വരങ്ങളെയും ഓരോ കാലത്തെയും നിറങ്ങളെയും യഥാർത്ഥത്തിൽ, അവയുടെ ശബ്ദത്തിലും നിറത്തിലും മനസ്സിലാക്കണം.
പരസ്പരസവര്ണാശ്ച സ്വരാ യസ്മാദ് വൃതാ ഹി വൈ । തസ്മാത്തേഷാം സവര്ണത്വാദന്വയസ്തു പ്രകീര്തിതഃ ।। ൨൬.
സ്വരങ്ങൾ തമ്മിൽ ഒരേ നിറമുള്ളവയാകയാൽ, അവയുടെ അനുക്രമം അതേ നിറം കൊണ്ടാണ് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.