ഉത്ഥിതാ ച ശിരോ ഭിത്ത്വാ സാവിത്രീ തേന ചോച്യതേ। ഏകാനംശാത്തു യസ്മാത്ത്വമനേകാംശാ ഭവിഷ്യസി ।। ൨൫.
അവളുടെ തല ഉയർന്ന് പുറത്ത് വന്നപ്പോൾ, അവളെ സാവിത്രി എന്നു വിളിച്ചു. നീ ഒരൊറ്റ ഭാഗം മാത്രമല്ലാത്തതിനാൽ, പല ഭാഗങ്ങളായി മാറും എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു.
ഗൌണാനി താവദേതാനി കര്മജാന്യപരാണി ച। നാമാനി തേ ഭവിഷ്യന്തി മത്പ്രസാദാത് ശുഭാനനേ ।। ൨൫.
നിന്റെ നല്ല മുഖത്തേയ്ക്കു എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, നിന്റെ പ്രവൃത്തികളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന മറ്റു പേരുകളും ഗൗണപേരുകളും നിനക്കു ലഭിക്കും.
തതസ്തൌ പീഡ്യമാനൌ തു വരമേനമയാചതാമ്। അനാവൃതം നൌ മരണം പുത്രത്വഞ്ച ഭവേത്തവ ।। ൨൫.
അവരെ ഇരുവരെയും കഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, അവർ ഒരു വരം ചോദിച്ചു: ഞങ്ങളുടെ മരണവും മറഞ്ഞിരിക്കരുത്, നീ ഞങ്ങളുടെ മകനാകണം.
തഥേത്യുക്ത്വാ തതസ്തൂര്ണമനയത് യമസാദനമ്। അനയത് കൈടഭം വിഷ്ണുര്ജിഷ്ണുശ്ചാപ്യനയന്മധുമ് ।। ൨൫.
അങ്ങനെ എന്നു സമ്മതിച്ച്, അവൻ അവരെ ഉടൻ യമന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. വിഷ്ണു കൈടഭനെ എടുത്തു, ജിഷ്ണു മധുവിനെയും അങ്ങനെ തന്നെ എടുത്തു.
ഏവന്തൌ നിഹതൌ ദൈത്യൌ വിഷ്ണുനാ ജിഷ്ണുനാ സഹ। പ്രീതേന ബ്രഹ്മണാ ചാഥ ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ ।। ൨൫.
അങ്ങനെ വിഷ്ണുവും ജിഷ്ണുവും ചേർന്ന് ആ രണ്ട് ദൈത്യന്മാരെയും സംഹരിച്ചു. ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രഹ്മാവും സന്തോഷിച്ചു.
പുത്രത്വമീശേന യഥാ ഹ്യാത്മാ ദത്തോ നിബോധത। വിഷ്ണുനാ ജിഷ്ണുനാ സാര്ദ്ധം മധുകൈടഭയോസ്തഥാ। സമ്പരായേ വ്യതിക്രാന്തേ ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുമഭാഷത ।। ൨൫.
പ്രഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽപെട്ടു പുത്രത്വം ലഭിച്ചത് എങ്ങനെ എന്നത് കേൾക്കൂ. അങ്ങനെ തന്നെ വിഷ്ണുവും ജിഷ്ണുവും ചേർന്ന് മധുവിനും കൈടഭനുമും പുത്രത്വം നൽകി. യുദ്ധം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു.
അദ്യ വര്ഷശതം പൂര്ണം സമയഃ പ്രത്യുപസ്ഥിതഃ। സംക്ഷേപസംപ്ലവങ്ഘോരം സ്വസ്ഥാനം യാമി ചാപ്യഹമ് ।। ൨൫.
ഇപ്പോൾ നൂറുവർഷം പൂര്ത്തിയായി, നിശ്ചയിച്ച സമയവും എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഈ ഭയങ്കരമായ സംഹാരം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ എന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുന്നു.
സ തസ്യ വചസാ ദേവഃ സംഹാരമകരോത്തദാ। മഹീം നിസ്ഥാവരാം കൃത്വാ പ്രകൃതിസ്ഥാംശ്ച ജങ്ഗമാന് ।। ൨൫.
അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട ദൈവം അപ്പോൾ സംഹാരം നടത്തി: ഭൂമിയെ അചഞ്ചലമായതിൽ നിന്ന് ശൂന്യമാക്കി, ചലിക്കുന്ന ജീവികളെ അവരുടെ സ്വഭാവസ്ഥയിലേക്ക് മടക്കി.
യദി ഗോവിന്ദ ഭദ്രന്തേ ക്ഷിപ്തസ്തേ യാദസാം പതിഃ। ബ്രൂഹി യത് കരണീയം സ്യാന്മയാ തേ ലക്ഷ്മിവര്ദ്ധന ।। ൨൫.
ഗോവിന്ദാ, നിനക്ക് സുഖമാണെങ്കിൽ, ജലങ്ങളുടെ അധിപൻ താഴെ വീണിരിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ നിനക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
ബാഢം ശ്രൃണു ഹേമാഭ പദ്മയോനേ വചോ മമ । പ്രസാദോ യസ്ത്വയാ ലബ്ധ ഈശ്വരാത് പുത്രലിപ്സയാ ।। ൨൫.
പൊന്നുപോലുള്ളവനേ, കമലത്തിൽ ജനിച്ചവനേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ: പുത്രലാഭം ആഗ്രഹിച്ച് നീ പ്രഭുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച അനുഗ്രഹം—
തന്തഥാ സഫലം കൃത്വാ മത്തോഽഭൂദനൃണോ ഭവാന്। ചതുര്വിധാനി ഭൂതാനി സൃജ ത്വം വിസൃജസ്വ വാ ।। ൨൫.
അത് ഫലപ്രദമാക്കി, നീ എന്നോട് കടം തീർന്നു. ഇനി നീ നാലു തരം ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുകയോ പുറപ്പെടുവിക്കുകയോ ചെയ്യൂ.
അവാപ്യ സംജ്ഞാങ്ഗോവിന്ദാത് പദ്മയോനിഃ പിതാമഹഃ। പ്രജാഃ സ്രഷ്ടുമനാസ്തേപേ തപ ഉഗ്രം തതോ മഹത് ।। ൨൫.
ഗോവിന്ദനിൽ നിന്ന് ഉപദേശം ലഭിച്ച ശേഷം, കമലത്തിൽ ജനിച്ച പിതാമഹൻ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള മനസ്സോടെ മഹത്തായ കഠിനതപം ചെയ്തു.
തസ്യൈവന്തപ്യമാനസ്യ ന കിഞ്ചിത്സമവര്ത്തത। തതോ ദീര്ഘേണ കാലേന ദുഃഖാത് ക്രോധോ വ്യവര്ദ്ധത ।। ൨൫.
അവൻ അങ്ങനെ കഠിനതപം ചെയ്തിട്ടും ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് ക്രോധം വളർന്നു.
സക്രോധാവിഷ്ടനേത്രഭ്യാമപതന്നശ്രുബിന്ദവഃ । തതസ്തേഭ്യോഽശ്രുബിന്ദുഭ്യോ വാതപിത്തകഫാത്മകാഃ ।। ൨൫.
ക്രോധം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണു. ആ തുള്ളികളിൽ നിന്ന് വായു, പിത്തം, കഫം എന്നിവയാൽ രൂപപ്പെട്ട ജീവികൾ ഉദിച്ചു.
മഹാഭാഗാ മഹാസത്ത്വാഃ സ്വസ്തികൈരഭ്യലങ്കൃതാഃ। പ്രകീര്ണകേശാഃ സര്പാസ്തേ പ്രാദുര്ഭൂതാ മഹാവിഷാഃ ।। ൨൫.
മഹാഭാഗ്യശാലികളും മഹാസക്തിയുള്ളവരും, ശുഭചിഹ്നങ്ങൾ അണിഞ്ഞവരും, ചിതറിക്കിടക്കുന്ന മുടിയുമുള്ളവരും, ആ മഹാവിഷമുള്ള പാമ്പുകൾ അവിടെ ഉദിച്ചു.
സര്പാംസ്തഥാഗ്രജാന് ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാത്മാനമനിന്ദത। അഹോ ധിക് തപസാ മഹ്യം ഫലമീദൃശകം യദി। ലോകവൈനാശികീ ജജ്ഞേ ആദാവേവ പ്രജാ മമ ।। ൨൫.
ആ പ്രധാനപ്പെട്ട പാമ്പുകളെ കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം കുറ്റപ്പെടുത്തി: അയ്യോ, എന്റെ തപസ്സിന് ഇതാണ് ഫലമെങ്കിൽ എനിക്ക് ലജ്ജയാണ്! ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവരാണ് എന്റെ ആദ്യസൃഷ്ടി.
തസ്യ തീവ്രാഭവന്മൂര്ച്ഛാ ക്രോധാമര്ഷസമുദ്ഭവാ। മൂര്ച്ഛാഭിതാപേന തദാ ജഹൌ പ്രാണാന് പ്രജാപതിഃ ।। ൨൫.
അവനിൽ ക്രോധത്തിലും അസൂയയിലും നിന്നുള്ള കഠിനമായ മയക്കം ഉണ്ടായി. ആ മയക്കത്തിൽ പീഡിതനായ പ്രജാപതി ജീവൻ വിട്ടു.
തസ്യാപ്രതിമവീര്യസ്യ ദേഹാത് കാരുണ്യപൂര്വകമ്। ആത്മൈകാദശ തേ രുദ്രാഃ പ്രോദ്ഭൂതാ രുദതസ്തഥാ। രോദനാത് ഖലു രുദ്രാസ്തേ രുദ്രത്വം തേന തേഷു തത് ।। ൨൫.
അപ്രതിമശക്തിയുള്ള അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന്, വലിയ കാരുണ്യത്തോടെ, അവൻ കരയുമ്പോൾ പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ ഉദിച്ചു. ആ കരച്ചിലിനാൽ അവരെ രുദ്രന്മാർ എന്നും അവർക്കു രുദ്രസ്വഭാവം ലഭിച്ചു.
യേ രുദ്രാഃ ഖലു തേ പ്രാണാ യേ പ്രാണാസ്തേ തദാത്മകാഃ। പ്രാണാഃ പ്രാണഭൃതാം ജ്ഞേയാഃ സര്വഭൂതേഷ്വവസ്ഥിതാഃ ।। ൨൫.
രുദ്രന്മാർ അഥവാ ജീവശക്തികൾ തന്നെയാണ്. ആ ജീവശക്തികൾ അതേ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളിലും ജീവശക്തികൾ നിലകൊള്ളുന്നവയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
അത്യുഗ്രസ്യ മഹത്ത്വസ്യ സാധുനാ ചരിതസ്യ ച। തസ്യ പ്രാണാന് ദദൌ ഭൂയസ്ത്രിശൂലീ നീലലോഹിതഃ। ലലാടാത് പദ്മയോനേസ്തു പ്രഭുരേകാദശാത്മകഃ ।। ൨൫.
അത്യന്തം ഭയങ്കരനും മഹത്തായും സദാചാരമുള്ളവനും ആയവനു, ത്രിശൂലധാരിയായ നീലയും ചുവപ്പും നിറമുള്ളവൻ, പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്ന്, പതിയെ പതിയെ, തന്റെ ജീവശക്തികൾ നൽകിയിരിക്കുന്നു; അവൻ പതിനൊന്ന് രൂപങ്ങളുള്ള പ്രഭുവാണ്.
ബ്രഹ്മണഃ സോഽദദാത് പ്രാണാനാത്മജഃ സ തദാ പ്രഭുഃ। പ്രഹൃഷ്ടവദനോ രുദ്രഃ കിംചിത് പ്രത്യാഗതാസവമ്। അഭ്യഭാഷത്തദാ ദേവോ ബ്രഹ്മാണം പരമം വചഃ ।। ൨൫.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ ആ പ്രഭു തന്റെ ജീവശക്തികൾ നൽകി. സന്തോഷത്തോടെ മുഖം തെളിഞ്ഞ രുദ്രൻ, കുറച്ച് തനിമ വീണ്ടും ലഭിച്ച ശേഷം, അന്നേരം ബ്രഹ്മാവിനോട് ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഉപയാചസ്വ മാം ബ്രഹ്മന് സ്മര്ത്തുമര്ഹസി ചാത്മനഃ। മാം ച വേത്ഥാത്മജം രുദ്രം പ്രസാദം കുരു മേ പ്രഭോ ।। ൨൫.
ബ്രഹ്മാവേ, നീ എന്നെ സമീപിക്കണം, നിന്റെ സ്വയം ഓർക്കാനും വേണം. ഞാൻ, നിന്റെ പുത്രനായ രുദ്രൻ എന്നെ അറിയണം; പ്രഭുവേ, ദയചെയ്യണം.
ശ്രുത്വാ ത്വിദം വചസ്തസ്യ പ്രഭൂതഞ്ച മനോഗതമ്। പിതാമഹഃ പ്രസന്നാത്മാ നേത്രേ ഫുല്ലാമ്ബുജപ്രഭൈഃ ।। ൨൫.
അവന്റെ ഈ വാക്കുകളും മനസ്സിലുള്ള ധാരാളം ചിന്തകളും കേട്ടു, പിതാമഹൻ സന്തോഷഭാവത്തോടെ, പൂത്ത താമരപൂവിനെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ,
തതഃ പ്രത്യാഗതപ്രാണഃ സ്നിഗ്ധഗമ്ഭീരയാ ഗിരാ। ഉവാച ഭഗവാന് ബ്രഹ്മാ ശുദ്ധജാമ്ബൂനദപ്രഭഃ ।। ൨൫.
അപ്പോൾ ജീവശക്തി വീണ്ടെടുത്ത്, മൃദുലവും ഗൗരവമുള്ള ശബ്ദത്തിൽ, ശുദ്ധമായ പൊന്നുപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ, ഭാഗ്യവാൻ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു.
ഭോ ഭോ വദ മഹാഭാഗ ആനന്ദയസി മേ മനഃ। കോ ഭവാന് വിശ്വഭൂതിസ്ത്വം സ്ഥിത ഏകാദശാത്മകഃ ।। ൨൫.
മഹാഭാഗവ, പറയൂ, നീ എന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു. ആരാണ് നീ, പതിനൊന്ന് രൂപങ്ങളിലായി നിലകൊള്ളുന്ന സർവ്വഭൂതസ്വരൂപിയായവൻ?
ഏവമുക്തോ ഭഗവതാ ബ്രഹ്മണാഽനന്തതേജസാ। തതഃ പ്രത്യവദദ്രുദ്രോ ഹ്യഭിവാദ്യാത്മജൈഃ സഹ ।। ൨൫.
അനന്തപ്രഭയുള്ള ഭാഗ്യവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, രുദ്രൻ, തന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം നമസ്കരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.
യത്തേ വരമഹം ബ്രഹ്മന് യാചിതോ വിഷ്ണുനാ സഹ। പുത്രോ മേ ഭവ ദേവേതി ത്വത്തുല്യോ വാപി ധൂര്വഹഃ ।। ൨൫.
ബ്രഹ്മാവേ, വിഷ്ണുവിനൊപ്പം നിന്നോടൊപ്പം ഞാൻ ചോദിച്ച വരം ഇതായിരുന്നു: എന്റെ പുത്രൻ ദേവനാകണം, അല്ലെങ്കിൽ നിനക്കു തുല്യനായവനാകണം.
ലോകേഷു വിശ്രുതൈഃ കാര്യം സര്വൈര്വിശ്വാത്മസമ്ഭവൈഃ। വിഷാദന്ത്യജ ദേവേശ ലോകാംസ്ത്വം സ്രഷ്ടുമര്ഹസി ।। ൨൫.
ലോകങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകേണ്ട എല്ലാ പ്രവർത്തികളും സർവ്വഭൂതാത്മാവിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നവരാൽ നടക്കണം. ദേവാദിദേവനേ, ലോകങ്ങളുടെ അവസാനം നീ ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഏവം സ ഭഗവാനുക്തോ ബ്രഹ്മാ പ്രീതമനാഭവത് । രുദ്രം പ്രത്യവദദ്ഭൂയോ ലോകാന്തേ നീലലോഹിതമ് ।। ൨൫.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭാഗ്യവാൻ ബ്രഹ്മാവ് സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സോടെ, ലോകാന്തത്തിൽ നീലയും ചുവപ്പും നിറമുള്ള രുദ്രനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
സാഹായ്യം മമ കാര്യാര്ഥം പ്രജാഃ സൃജ മയാ സഹ। ബീജീ ത്വം സര്വഭൂതാനാം തത്പ്രപന്നസ്തഥാ ഭവ। ബാഢമിത്യേവ താം വാണീം പ്രതിജഗ്രാഹ ശങ്കരഃ ।। ൨൫.
എന്റെ ജോലി ചെയ്യാൻ എന്നെ സഹായിക്കണം; എന്റെ കൂടെ ജീവികൾ സൃഷ്ടിക്കണം. നീ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും വിത്താണ്; അതിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കണം. 'ശരി' എന്ന് ശങ്കരൻ ആ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ചു.