തതസ്തൌ പ്രോചതുര്ദ്ദൈത്യൌ ബ്രഹ്മാണം ദാരുണം വചഃ। അസ്മാകം യുധ്യമാനാനാം മധ്യേ വൈ പ്രാശ്നികോ ഭവ ।। ൨൫.
അപ്പോൾ ആ രണ്ട് ദാനവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനോട് കടുത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഞങ്ങൾ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ നീ ഞങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ വിധികർത്താവാകണം."
തതസ്തൌ ജലമാവിശ്യ സംസ്തമ്ഭ്യാപഃ സ്വമായയാ । ചക്രതുസ്തുമുലം യുദ്ധം യസ്യ യേനേപ്സിതം തദാ ।। ൨൫.
അവർ വെള്ളത്തിൽ കയറി, തങ്ങളുടെ മായയാൽ വെള്ളം അടക്കി, ഇരുവരും ആഹ്ലാദത്തോടെ വിജയത്തിനായി ഉഗ്രമായ യുദ്ധം നടത്തി.
തേഷാന്തു യുധ്യമാനാനാം ദിവ്യം വര്ഷശതങ്ഗതമ്। ന ച യുദ്ധമദോത്സേകോ ഹ്യന്യോന്യം സംന്യവര്ത്തത ।। ൨൫.
അവർ ദിവ്യമായ നൂറു വർഷം യുദ്ധം ചെയ്തിട്ടും, ആ യുദ്ധത്തിൽ ഒരുവനും വിജയിച്ചില്ല, ഒരുവനും പിന്മാറിയില്ല.
ലക്ഷണദ്വയസംസ്ഥാനാദ്രൂപവന്തൌ സ്ഥിതേങ്ഗിതൌ। സാദൃശ്യാദ്വ്യാകുലമനാ ബ്രഹ്മാ ധ്യാനമുപാഗമത് ।। ൨൫.
രൂപത്തിലും ചലനത്തിലും ഒരുപോലെയായിരുന്നതിനാൽ, ബ്രഹ്മാവിന് മനസ്സ് ആശങ്കയായി, അവൻ ധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സ തയോരന്തരം ബുദ്ധ്വാ ബ്രഹ്മാ ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ। പദ്മകേസരജം സൂക്ഷ്മം ബബന്ധ കവചന്തയോഃ। ആമേഖലഞ്ച ഗാത്രഞ്ച തതോ മന്ത്രമുദാഹരത് ।। ൨൫.
ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അവരിൽ വ്യത്യാസം കണ്ട ബ്രഹ്മാവു താമരപ്പൊടിയിൽ നിന്ന് സൂക്ഷ്മമായ ഒരു കാവചം ഉണ്ടാക്കി, അവരുടേത് ശരീരത്തിൽ കെട്ടി, പിന്നെ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചു.
ജപതസ്ത്വഭവത്കന്യാ വിശ്വരൂപസമുത്ഥിതാ। പദ്മേന്ദുവദനപ്രഖ്യാ പദ്മഹസ്താ ശുഭാ സതീ। താം ദൃഷ്ട്വാ വ്യഥിതൌ ദൈത്യൌ ഭയാദ്വര്ണവിവര്ജ്ജിതൌ ।। ൨൫.
അവൻ ജപം നടത്തുമ്പോൾ, സർവ്വരൂപങ്ങളുമായി ഒരു കന്യക ഉദിച്ചുവന്നു. താമരയും ചന്ദ്രനുമെന്നപോലെ മുഖം, താമര കൈയിൽ, ശുഭയും സതിയും ആയ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ആ രണ്ട് ദാനവന്മാർ ഭയത്താൽ നിറം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
തതഃ പ്രോവാച താം കന്യാം ബ്രഹ്മാ മധുരയാ ഗിരാ। കാഽത്ര ത്വമവഗന്തവ്യാ ബ്രൂഹി സത്യമനിന്ദിതേ ।। ൨൫.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് മധുരമായ വാക്കുകളിൽ ആ കന്യയോട് ചോദിച്ചു: "ഇവിടെ നീ ആരാണ്? നിനക്ക് അറിയപ്പെടണം. സത്യം പറയൂ, നിഷ്കളങ്കയേ."
സാമ്നാ സംപൂജ്യ സാ കന്യാ ബ്രഹ്മാണം പ്രാഞ്ജലിസ്തദാ । മോഹിനീം വിദ്ധി മാം മായാം വിഷ്ണോഃ സന്ദേശകാരിണീമ് ।। ൨൫.
സൗമ്യമായ വാക്കുകളോടെ, കയ്യുകൾ കൂട്ടി ബ്രഹ്മാവിനെ ആദരിച്ചു, ആ കന്യക പറഞ്ഞു: "നീ എന്നെ മോഹിനിയെന്നായി അറിയണം. ഞാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ മായയുടെ ദൂതിയാണ്."
ത്വയാ സങ്കീര്ത്ത്യമാനാഽഹം ബ്രഹ്മന് പ്രാപ്താ ത്വരായുതാ। അസ്യാഃ പ്രീതമനാ ബ്രഹ്മാ ഗൌണം നാമ ചകാര ഹ ।। ൨൫.
നീ എന്നെ വിളിച്ചതിനാൽ, ബ്രഹ്മാവേ, ഞാൻ വേഗത്തിൽ എത്തി. അവളിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു ബ്രഹ്മാവ് അവൾക്ക് ഒരു ഉപനാമം നൽകി.
മയാ ച വ്യാഹൃതാ യസ്മാത്ത്വഞ്ചൈവ സമുപസ്ഥിതാ। മഹാവ്യാഹൃതിരിത്യേവ നാമ തേ വിചരിഷ്യതി ।। ൨൫.
നീ എന്നെ വിളിച്ചു, ഞാൻ പ്രത്യക്ഷമായതിനാൽ, മഹാവ്യാഹൃതി എന്ന പേരിൽ നീ അറിയപ്പെടും.
ഉത്ഥിതാ ച ശിരോ ഭിത്ത്വാ സാവിത്രീ തേന ചോച്യതേ। ഏകാനംശാത്തു യസ്മാത്ത്വമനേകാംശാ ഭവിഷ്യസി ।। ൨൫.
അവളുടെ തല ഉയർന്ന് പുറത്ത് വന്നപ്പോൾ, അവളെ സാവിത്രി എന്നു വിളിച്ചു. നീ ഒരൊറ്റ ഭാഗം മാത്രമല്ലാത്തതിനാൽ, പല ഭാഗങ്ങളായി മാറും എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു.
ഗൌണാനി താവദേതാനി കര്മജാന്യപരാണി ച। നാമാനി തേ ഭവിഷ്യന്തി മത്പ്രസാദാത് ശുഭാനനേ ।। ൨൫.
നിന്റെ നല്ല മുഖത്തേയ്ക്കു എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, നിന്റെ പ്രവൃത്തികളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന മറ്റു പേരുകളും ഗൗണപേരുകളും നിനക്കു ലഭിക്കും.
തതസ്തൌ പീഡ്യമാനൌ തു വരമേനമയാചതാമ്। അനാവൃതം നൌ മരണം പുത്രത്വഞ്ച ഭവേത്തവ ।। ൨൫.
അവരെ ഇരുവരെയും കഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, അവർ ഒരു വരം ചോദിച്ചു: ഞങ്ങളുടെ മരണവും മറഞ്ഞിരിക്കരുത്, നീ ഞങ്ങളുടെ മകനാകണം.
തഥേത്യുക്ത്വാ തതസ്തൂര്ണമനയത് യമസാദനമ്। അനയത് കൈടഭം വിഷ്ണുര്ജിഷ്ണുശ്ചാപ്യനയന്മധുമ് ।। ൨൫.
അങ്ങനെ എന്നു സമ്മതിച്ച്, അവൻ അവരെ ഉടൻ യമന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. വിഷ്ണു കൈടഭനെ എടുത്തു, ജിഷ്ണു മധുവിനെയും അങ്ങനെ തന്നെ എടുത്തു.
ഏവന്തൌ നിഹതൌ ദൈത്യൌ വിഷ്ണുനാ ജിഷ്ണുനാ സഹ। പ്രീതേന ബ്രഹ്മണാ ചാഥ ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ ।। ൨൫.
അങ്ങനെ വിഷ്ണുവും ജിഷ്ണുവും ചേർന്ന് ആ രണ്ട് ദൈത്യന്മാരെയും സംഹരിച്ചു. ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രഹ്മാവും സന്തോഷിച്ചു.
പുത്രത്വമീശേന യഥാ ഹ്യാത്മാ ദത്തോ നിബോധത। വിഷ്ണുനാ ജിഷ്ണുനാ സാര്ദ്ധം മധുകൈടഭയോസ്തഥാ। സമ്പരായേ വ്യതിക്രാന്തേ ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുമഭാഷത ।। ൨൫.
പ്രഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽപെട്ടു പുത്രത്വം ലഭിച്ചത് എങ്ങനെ എന്നത് കേൾക്കൂ. അങ്ങനെ തന്നെ വിഷ്ണുവും ജിഷ്ണുവും ചേർന്ന് മധുവിനും കൈടഭനുമും പുത്രത്വം നൽകി. യുദ്ധം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു.
അദ്യ വര്ഷശതം പൂര്ണം സമയഃ പ്രത്യുപസ്ഥിതഃ। സംക്ഷേപസംപ്ലവങ്ഘോരം സ്വസ്ഥാനം യാമി ചാപ്യഹമ് ।। ൨൫.
ഇപ്പോൾ നൂറുവർഷം പൂര്ത്തിയായി, നിശ്ചയിച്ച സമയവും എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഈ ഭയങ്കരമായ സംഹാരം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ എന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുന്നു.
സ തസ്യ വചസാ ദേവഃ സംഹാരമകരോത്തദാ। മഹീം നിസ്ഥാവരാം കൃത്വാ പ്രകൃതിസ്ഥാംശ്ച ജങ്ഗമാന് ।। ൨൫.
അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട ദൈവം അപ്പോൾ സംഹാരം നടത്തി: ഭൂമിയെ അചഞ്ചലമായതിൽ നിന്ന് ശൂന്യമാക്കി, ചലിക്കുന്ന ജീവികളെ അവരുടെ സ്വഭാവസ്ഥയിലേക്ക് മടക്കി.
യദി ഗോവിന്ദ ഭദ്രന്തേ ക്ഷിപ്തസ്തേ യാദസാം പതിഃ। ബ്രൂഹി യത് കരണീയം സ്യാന്മയാ തേ ലക്ഷ്മിവര്ദ്ധന ।। ൨൫.
ഗോവിന്ദാ, നിനക്ക് സുഖമാണെങ്കിൽ, ജലങ്ങളുടെ അധിപൻ താഴെ വീണിരിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ നിനക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
ബാഢം ശ്രൃണു ഹേമാഭ പദ്മയോനേ വചോ മമ । പ്രസാദോ യസ്ത്വയാ ലബ്ധ ഈശ്വരാത് പുത്രലിപ്സയാ ।। ൨൫.
പൊന്നുപോലുള്ളവനേ, കമലത്തിൽ ജനിച്ചവനേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ: പുത്രലാഭം ആഗ്രഹിച്ച് നീ പ്രഭുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച അനുഗ്രഹം—
തന്തഥാ സഫലം കൃത്വാ മത്തോഽഭൂദനൃണോ ഭവാന്। ചതുര്വിധാനി ഭൂതാനി സൃജ ത്വം വിസൃജസ്വ വാ ।। ൨൫.
അത് ഫലപ്രദമാക്കി, നീ എന്നോട് കടം തീർന്നു. ഇനി നീ നാലു തരം ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുകയോ പുറപ്പെടുവിക്കുകയോ ചെയ്യൂ.
അവാപ്യ സംജ്ഞാങ്ഗോവിന്ദാത് പദ്മയോനിഃ പിതാമഹഃ। പ്രജാഃ സ്രഷ്ടുമനാസ്തേപേ തപ ഉഗ്രം തതോ മഹത് ।। ൨൫.
ഗോവിന്ദനിൽ നിന്ന് ഉപദേശം ലഭിച്ച ശേഷം, കമലത്തിൽ ജനിച്ച പിതാമഹൻ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള മനസ്സോടെ മഹത്തായ കഠിനതപം ചെയ്തു.
തസ്യൈവന്തപ്യമാനസ്യ ന കിഞ്ചിത്സമവര്ത്തത। തതോ ദീര്ഘേണ കാലേന ദുഃഖാത് ക്രോധോ വ്യവര്ദ്ധത ।। ൨൫.
അവൻ അങ്ങനെ കഠിനതപം ചെയ്തിട്ടും ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് ക്രോധം വളർന്നു.
സക്രോധാവിഷ്ടനേത്രഭ്യാമപതന്നശ്രുബിന്ദവഃ । തതസ്തേഭ്യോഽശ്രുബിന്ദുഭ്യോ വാതപിത്തകഫാത്മകാഃ ।। ൨൫.
ക്രോധം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണു. ആ തുള്ളികളിൽ നിന്ന് വായു, പിത്തം, കഫം എന്നിവയാൽ രൂപപ്പെട്ട ജീവികൾ ഉദിച്ചു.
മഹാഭാഗാ മഹാസത്ത്വാഃ സ്വസ്തികൈരഭ്യലങ്കൃതാഃ। പ്രകീര്ണകേശാഃ സര്പാസ്തേ പ്രാദുര്ഭൂതാ മഹാവിഷാഃ ।। ൨൫.
മഹാഭാഗ്യശാലികളും മഹാസക്തിയുള്ളവരും, ശുഭചിഹ്നങ്ങൾ അണിഞ്ഞവരും, ചിതറിക്കിടക്കുന്ന മുടിയുമുള്ളവരും, ആ മഹാവിഷമുള്ള പാമ്പുകൾ അവിടെ ഉദിച്ചു.
സര്പാംസ്തഥാഗ്രജാന് ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാത്മാനമനിന്ദത। അഹോ ധിക് തപസാ മഹ്യം ഫലമീദൃശകം യദി। ലോകവൈനാശികീ ജജ്ഞേ ആദാവേവ പ്രജാ മമ ।। ൨൫.
ആ പ്രധാനപ്പെട്ട പാമ്പുകളെ കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം കുറ്റപ്പെടുത്തി: അയ്യോ, എന്റെ തപസ്സിന് ഇതാണ് ഫലമെങ്കിൽ എനിക്ക് ലജ്ജയാണ്! ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവരാണ് എന്റെ ആദ്യസൃഷ്ടി.
തസ്യ തീവ്രാഭവന്മൂര്ച്ഛാ ക്രോധാമര്ഷസമുദ്ഭവാ। മൂര്ച്ഛാഭിതാപേന തദാ ജഹൌ പ്രാണാന് പ്രജാപതിഃ ।। ൨൫.
അവനിൽ ക്രോധത്തിലും അസൂയയിലും നിന്നുള്ള കഠിനമായ മയക്കം ഉണ്ടായി. ആ മയക്കത്തിൽ പീഡിതനായ പ്രജാപതി ജീവൻ വിട്ടു.
തസ്യാപ്രതിമവീര്യസ്യ ദേഹാത് കാരുണ്യപൂര്വകമ്। ആത്മൈകാദശ തേ രുദ്രാഃ പ്രോദ്ഭൂതാ രുദതസ്തഥാ। രോദനാത് ഖലു രുദ്രാസ്തേ രുദ്രത്വം തേന തേഷു തത് ।। ൨൫.
അപ്രതിമശക്തിയുള്ള അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന്, വലിയ കാരുണ്യത്തോടെ, അവൻ കരയുമ്പോൾ പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ ഉദിച്ചു. ആ കരച്ചിലിനാൽ അവരെ രുദ്രന്മാർ എന്നും അവർക്കു രുദ്രസ്വഭാവം ലഭിച്ചു.
യേ രുദ്രാഃ ഖലു തേ പ്രാണാ യേ പ്രാണാസ്തേ തദാത്മകാഃ। പ്രാണാഃ പ്രാണഭൃതാം ജ്ഞേയാഃ സര്വഭൂതേഷ്വവസ്ഥിതാഃ ।। ൨൫.
രുദ്രന്മാർ അഥവാ ജീവശക്തികൾ തന്നെയാണ്. ആ ജീവശക്തികൾ അതേ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളിലും ജീവശക്തികൾ നിലകൊള്ളുന്നവയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
അത്യുഗ്രസ്യ മഹത്ത്വസ്യ സാധുനാ ചരിതസ്യ ച। തസ്യ പ്രാണാന് ദദൌ ഭൂയസ്ത്രിശൂലീ നീലലോഹിതഃ। ലലാടാത് പദ്മയോനേസ്തു പ്രഭുരേകാദശാത്മകഃ ।। ൨൫.
അത്യന്തം ഭയങ്കരനും മഹത്തായും സദാചാരമുള്ളവനും ആയവനു, ത്രിശൂലധാരിയായ നീലയും ചുവപ്പും നിറമുള്ളവൻ, പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്ന്, പതിയെ പതിയെ, തന്റെ ജീവശക്തികൾ നൽകിയിരിക്കുന്നു; അവൻ പതിനൊന്ന് രൂപങ്ങളുള്ള പ്രഭുവാണ്.