കൌതൂഹലാന്മഹായോഗീ പ്രവിഷ്ടോ ബ്രഹ്മണോ മുഖമ്। ഇമാനഷ്ടാദശദ്വീപാന് സസമുദ്രാന് സപര്വ്വതാന്। പ്രവിശ്യ സ മഹാതേജാശ്ചാതുര്വര്ണ്യസമാകുലാന്। ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യ്യന്താന് സപ്തലോകാന് സനാതനാന് ।। ൨൪.
കൗതുകത്താൽ മഹായോഗി ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിലൂടെ കടന്നു, സമുദ്രങ്ങളോടും പർവ്വതങ്ങളോടും കൂടിയ പതിനെട്ടു ദ്വീപുകളും, നാലു വർണ്ണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവയും, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് സ്തംഭം വരെ ഉള്ള ഏഴു ശാശ്വത ലോകങ്ങളും കണ്ടു.
ബ്രഹ്മണസ്തൂദരേ ദൃഷ്ട്വാ സര്വ്വാന് വിഷ്ണുര്മഹായശാഃ। അഹോഽസ്യ തപസോ വീര്യ്യം പുനഃ പുനരഭാഷത ।। ൨൪.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വയറ്റിനുള്ളിൽ മഹാശ്രീയുള്ള വിഷ്ണു എല്ലാം കണ്ടു, വീണ്ടും വീണ്ടും 'അവന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി എത്ര വലിയതാണ്!' എന്ന് പറഞ്ഞു.
പര്യ്യടന് വിവിധാന് ലോകാന് വിഷ്ണുര്നാനാവിധാശ്രമാന്। തതോ വര്ഷസഹസ്രാന്തേ നാന്തം ഹി ദദൃശേ തദാ ।। ൨൪.
വിഷ്ണു വിവിധ ലോകങ്ങളിലും പലവിധ ആശ്രമങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു, ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും അതിന് ഒരു അവസാനം കണ്ടില്ല.
തദാഽസ്യ വക്രാന്നിഷ്ക്രമ്യ പന്നഗേന്ദ്രാരികേതനഃ। അജാതശത്രുര്ഭഗവാന് പിതാമഹമഥാബ്രവീത് ।। ൨൪.
അപ്പോൾ, വളഞ്ഞ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തു വന്ന്, പന്നഗേന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥലമായ, ശത്രുവില്ലാത്ത ഭാഗവാൻ പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് ആദി മധ്യഞ്ച അന്തം കാലദിശോര്ന ച। നാഹമന്തം പ്രപശ്യാമി ഹ്യുദരസ്യ തവാനഘ ।। ൨൪.
'ഭഗവനേ, കാലത്തിന്റെ ദിശകളുടെ ആദിയും മധ്യവും അന്തവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല — നിന്റെ വയറ്റിന്റെ അവസാനം പോലും, പാപരഹിതനേ.'
ഏവമുക്ത്വാബ്രവീദ്ഭൂയഃ പിതാമഹമിദം ഹരിഃ। ഭവാനപ്യേവമേവാദ്യ ഹ്യുദരം മമ ശാശ്വതമ്। പ്രവിശ്യ ലോകാന് പശ്യൈതാനനൌപമ്യാന് ദ്വിജോത്തമ ।। ൨൪.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഹരി വീണ്ടും പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു: 'നീയും അങ്ങനെ തന്നെ, എന്റെ ശാശ്വതമായ വയറ്റിനുള്ളിൽ കടന്നു, ഈ അപരിമിതമായ ലോകങ്ങൾ കാണൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.'
മനഃപ്രഹ്ലാദനീം വാണീം ശ്രുത്വാ തസ്യാഭിനന്ദ്യ ച। ശ്രീപതേരുദരം ഭൂയഃ പ്രവിവേശ പിതാമഹഃ ।। ൨൪.
ആ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾ കേട്ട്, അതിനെ ആദരിച്ച്, പിതാമഹൻ വീണ്ടും ശ്രീപതിയുടെ വയറ്റിനുള്ളിൽ കടന്നു.
താനേവ ലോകാന് ഗര്ഭസ്ഥഃ പശ്യന് സോഽചിന്ത്യവിക്രമഃ। പര്യടിത്വാദിദേവസ്യ ദദര്ശാന്തം ന വൈ ഹരേഃ ।। ൨൪.
ഗർഭത്തിൽ പാർത്തു, ആ ലോകങ്ങൾ കണ്ടു, അത്ഭുതശക്തിയുള്ളവൻ സഞ്ചരിച്ചു, പക്ഷേ ഹരിയുടെ അവസാനം കണ്ടില്ല.
ജ്ഞാത്വാഗമന്തസ്യ പിതാമഹസ്യ ദ്വാരാണി സര്വാണി പിധായ വിഷ്ണുഃ। വിഭുര്മനഃ കര്ത്തുമിയേഷ ചാശു സുഖം പ്രസുപ്തോഽസ്മി മഹാജലൌഘേ ।। ൨൪.
പിതാമഹൻ പുറത്തുവരാൻ കഴിയാതെ ഇരിക്കുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞ്, വിഷ്ണു എല്ലാ വാതിലുകളും അടച്ചു, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, മഹാപ്രളയജലത്തിൽ സുഖമായി ഉറങ്ങി.
തതോ ദ്വാരാണി സര്വാണി പിഹിതാന്യുപലക്ഷ്യതേ। സൂക്ഷ്മം കൃത്വാത്മനോ രൂപം നാഭ്യാം ദ്വാരമവിന്ദത ।। ൨൪.
അപ്പോൾ, എല്ലാ വാതിലുകളും അടച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു, തന്റെ രൂപം സൂക്ഷ്മമാക്കി, നാഭിയിൽ ഒരു വാതിൽ കണ്ടെത്തി.
പഝസൂത്രാനുമാര്ഗേണ ഹ്യനുഗമ്യ പിതാമഹഃ। ഉജ്ജഹാരാത്മനോ രൂപം പുഷ്കരാച്ചതുരാനനഃ। വിരരാജാരവിന്ദസ്ഥഃ പഝഗര്ഭസമദ്യുതിഃ ।। ൨൪.
താമരയുടെ തണ്ടിലൂടെ പിതാമഹൻ തന്റെ രൂപം തിരഞ്ഞെടുത്തു, നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവ് താനേ താമരയിൽ നിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റു. താമരയുടെ നടുവിൽ ഇരുന്ന്, താമരക്കൊന്നിന്റെ പ്രകാശംപോലെ ദീപ്തിയായി അദ്ദേഹം തിളങ്ങി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ താഭ്യാമേകൈകസ്യ തു കാര്ത്സ്ന്യതഃ। പ്രവര്ത്തമാനേ സംഹര്ഷേ മധ്യേ തസ്യാര്ണവസ്യ തു ।। ൨൪.
അപ്പോൾ, ഇരുവരും ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോൾ, ആ സമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ—
തതോ ഹ്യപരിമേയാത്മാ ഭൂതാനാം പ്രഭുരീശ്വരഃ। ശൂലപാണിര്മഹാദേവോ ഹൈമചീരാമ്ബരച്ഛദഃ। ആഗച്ഛദ് യത്ര സോഽനന്തോ നാഗഭോഗപതിര്ഹരിഃ ।। ൨൪.
അതിനുശേഷം, അളവുകിട്ടാത്ത ആത്മാവായ, സകലഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനായ, ത്രിശൂലധാരിയായ മഹാദേവൻ, പൊന്നുരുക്കിയ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, അനന്തൻ എന്ന പാമ്പുകളുടെ രാജാവും ഹരിയും ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി.
ശീഘ്രം വിക്രമതസ്തസ്യ പദ്ഭ്യാമത്യന്തപീഡിതാഃ। ഉദ്ധൂതാസ്തൂര്ണമാകാശേ പൃഥുലാസ്തോയബിന്ദവഃ। അത്യുഷ്ണാശ്ചാതിശീതാശ്ച വായുസ്തത്ര വവൌ ഭൃശമ് ।। ൨൪.
അവൻ വേഗത്തിൽ നടന്നു പോകുമ്പോൾ, അവന്റെ കാലുകൾ കൊണ്ടു വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായി; കട്ടിയുള്ള വെള്ളത്തുള്ളികൾ വേഗത്തിൽ ആകാശത്തേക്ക് പറന്നു; അത്യന്തം ചൂടും അത്യന്തം തണുപ്പും ഉള്ള കാറ്റ് അവിടെ ശക്തമായി വീശി.
തദ്ദൃഷ്ട്വാ മഹദാശ്ചര്യം ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുമഭാഷത। അബ്ബിന്ദവോ ഹി സ്ഥൂലോഷ്ണാഃ കമ്പതേ ചാമ്ബുജം ഭൃശമ്। ഏതം മേ സംശയം ബ്രൂഹി കിഞ്ചാന്യത് ത്വഞ്ചികീര്ഷസി ।। ൨൪.
ആ വലിയ അത്ഭുതം കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'വെള്ളത്തുള്ളികൾ വലുതും ചൂടും ആണ്, താമരയും കനത്തുലയുന്നു; എന്റെ ഈ സംശയം നീ പറയണം, കൂടാതെ നീ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും പറയണം.'
ഏതദേവംവിധം വാക്യം പിതാമഹമുഖോദ്ഭവമ്। ശ്രുത്വാപ്രതിമകര്മാഹ ഭഗവാനസുരാന്തകൃത് ।। ൨൪.
പിതാമഹന്റെ വായിൽ നിന്നു ഉയർന്ന ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അപരിമിതമായ കർമ്മങ്ങളുള്ള അസുരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന ഭഗവാൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
കിന്നു ഖല്വത്ര മേ നാഭ്യാം ഭൂതമന്യത്കൃതാലയമ് । വദന്തി പ്രിയമത്യര്ഥം വിപ്രിയേപി ച തേ മയാ ।। ൨൪.
'എന്റെ നാഭിയിൽ, എന്നെ കൂടാതെ, മറ്റാരെങ്കിലും വാസം ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ? ഞാൻ നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ഏറ്റവും ഇഷ്ടമുള്ളതും, ആവശ്യമെങ്കിൽ ഇഷ്ടമല്ലാത്തതും പറയുന്നുണ്ട്.'
ഇത്യേവം മനസാ ധ്യാത്വാ പ്രത്യുവാചേദമുത്തരമ്। കിന്ന്വത്ര ഭഗവാംസ്തസ്മിന് പുഷ്കരേ ജാതസമ്ഭ്രമഃ ।। ൨൪.
അങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, അവൻ ഇങ്ങനെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാനേ, ഈ താമരയിൽ ജനിച്ച ആശങ്ക എന്താണ്?'
കിം മയാ യത് കൃതം ദേവ യന്മാം പ്രിയമനുത്തമമ്। ഭാഷസേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠ കിമര്ഥം ബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ ।। ൨൪.
'പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ, ദേവാ, ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ, നീ എനിക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത് ആഗ്രഹിച്ച് എന്നോട് സംസാരിക്കുന്നു. യഥാർത്ഥ കാരണം ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.'
ഏവം ബ്രുവാണം ദേവേശം ലോകയാ ത്രാന്തു തത്ത്വഗാമ്। പ്രത്യുവാചാമ്ബുജാഭാസ്കോ ബ്രഹ്മ വേദനിധിഃ പ്രഭുഃ ।। ൨൪.
ഇങ്ങനെ സത്യം അന്വേഷിച്ച് സംസാരിച്ച ദേവനോട്, താമരനിറമുള്ള പ്രകാശമുള്ള ബ്രഹ്മാവ്, വേദങ്ങളുടെ നിധിയായ പ്രഭു, മറുപടി പറഞ്ഞു.
യോഽസൌ തവോദരം പൂര്വം പ്രവിഷ്ടോഽഹം ത്വദിച്ഛയാ। യഥാ മമോദരേ ലോകാഃ സര്വേ ദൃഷ്ടാസ്ത്വയാ പ്രഭോ। തഥൈവ ദൃഷ്ടാഃ കാര്ത്സ്ന്യേന മയാ ലോകാസ്തവോദരേ ।। ൨൪.
'മുമ്പ്, നിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഞാൻ നിന്റെ വയറ്റിൽ പ്രവേശിച്ചു; എങ്ങനെ നീ എന്റെ വയറ്റിൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളും കണ്ടുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ ഞാൻ നിന്റെ വയറ്റിൽ മുഴുവൻ ലോകങ്ങളും കണ്ടു.'
തതോ വര്ഷസഹസ്രാന്തേ ഉപാവൃത്തസ്യ മേഽനഘ। നൂനം മത്സരഭാവേന മാം വശീകര്തുമിച്ഛതാ। ആശു ദ്വാരാണി സര്വാണി ഘടിതാനി ത്വയാ പുനഃ ।। ൨൪.
'അതിനുശേഷം, ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ തിരിച്ചു വന്നപ്പോൾ, തീർച്ചയായും, മത്സരഭാവത്തിൽ, എന്നെ കീഴടക്കാൻ നീ വേഗത്തിൽ എല്ലാ വാതിലുകളും അടച്ചു.'
തതോ മയാ മഹാഭാഗ സഞ്ചിന്ത്യ സ്വേന ചേതസാ। ലബ്ധോ നാഭ്യാം പ്രവേശതു പദ്മസൂത്രാദ്വിനിര്ഗമഃ ।। ൨൪.
'പിന്നീട്, മഹാഭാഗവ, ഞാൻ എന്റെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, നാഭിയിൽ നിന്നുള്ള പ്രവേശനം കണ്ടെത്തി, താമരയുടെ തണ്ടിലൂടെ പുറത്തുവന്നു.'
മാഭൂത്തേ മനസോഽല്പോഽപി വ്യാഘാതോഽയം കഥഞ്ചന। ഇത്യേഷാനുഗതിര്വിഷ്ണോഃ കാര്യാണാമൌപസര്ഗികീ ।। ൨൪.
'മനസ്സിൽ ഒരു ചെറിയ തടസ്സം പോലും ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകരുത്; അതിനാൽ, വിഷ്ണുവിനെ പിന്തുടരുന്നത് കാര്യങ്ങൾക്ക് സഹായകരമാണ്.'
യന്മ യാനന്തരം കാര്യം മയാധ്യവസിതം ത്വയി। ത്വാഞ്ചാബാധിതുകാമേന ക്രീഡാപൂര്വം യദൃച്ഛയാ। ആശു ദ്വാരാണി സര്വാണി ഘടിതാനി മയാ പുനഃ ।। ൨൪.
'നിനക്ക് ശേഷം ഞാൻ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്ന കാര്യങ്ങൾ, നിന്നെ അലട്ടാൻ, കളിയായി, യാദൃശ്ചികമായി, ഞാൻ വീണ്ടും വേഗത്തിൽ എല്ലാ വാതിലുകളും അടച്ചു.'
ന തേഽന്യഥാവമന്തവ്യോ മാന്യഃ പൂജ്യശ്ച മേ ഭവാന്। സര്വം മര്ഷയ കല്യാണ യന്മയാഽപകൃതന്തവ। തസ്മാന്മയോച്യമാനസ്ത്വം പഝാദവതര പ്രഭോ ।। ൨൪.
'നിനക്ക് വേറേതെങ്കിലും അവഗണന കാണിക്കരുത്; നീ എനിക്ക് ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനും പൂജിക്കപ്പെടേണ്ടവനും ആണ്. ഞാൻ ചെയ്ത എല്ലാ തെറ്റുകളും ക്ഷമിക്കണം, സുഖദായകനേ. അതിനാൽ ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ, ഭഗവാനേ, താമരയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുക.'
നാഹം ഭവന്തം ശക്നോമി സോദുന്തേജോമയം ഗുരുമ്। സ ചോവാച വരം ബ്രൂഹി പഝാദവതരാമ്യയമ് ।। ൨൪.
'അനന്തമായ തേജസ്സുള്ള ഗുരുവേ, ഞാൻ നിന്നെ സഹിക്കാനാവില്ല.' അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു: 'ഒരു വരം ചോദിക്കൂ; ഞാൻ താമരയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങാം.'
പുത്രോ ഭവ മമാരിഘ്ന മുദം പ്രാപ്സ്യസി ശോഭനമ്। സത്യധനോ മഹായോഗീ ത്വമീഡ്യഃ പ്രണവാത്മകഃ ।। ൨൪.
'എന്റെ മകനാവുക, ശത്രുനാശകനേ; നീ വലിയ സന്തോഷം നേടും. നീ സത്യസന്ധനും മഹായോഗിയും പുകഴപ്പെടേണ്ടവനും പ്രണവത്തിന്റെ സ്വരൂപവുമാണ്.'
അദ്യപ്രഭൃതി സര്വേശ ശ്വേതോഷ്ണീഷവിഭൂഷണഃ। പഝയോനിരിതീത്യേവം ഖ്യാതോ നാമ്നാ ഭവിഷ്യസി। പുത്രോ മേ ത്വം ഭവ ബ്രഹ്മന് സര്വലോകാധിപ പ്രഭോ ।। ൨൪.
ഇന്ന് മുതൽ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പ്രഭുവേ, വെള്ള നിറമുള്ള തലയണിയണിഞ്ഞവനായി, പജ്ഹയോനി എന്ന പേരിൽ നീ പ്രശസ്തനാകും. ബ്രഹ്മണേ, നീ എന്റെ മകനാകണം.
തതഃ സ ഭഗവാന് ബ്രഹ്മ വരം ഗൃഹ്യ കിരീടിനഃ । ഏവം ഭവതു ചേത്യുക്ത്വാം പ്രീതാത്മാ ഗതമത്സരഃ ।। ൨൪.
അതിനുശേഷം, മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവ്, കിരീടധാരിയുടെ അനുഗ്രഹം സ്വീകരിച്ച്, 'അങ്ങനെ തന്നെ ആകട്ടെ' എന്നു സന്തോഷത്തോടെ, അസൂയയില്ലാതെ പറഞ്ഞു അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.