ഏതത്സഹസ്രപര്യന്തമഹര്യദ്ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതമ്। യാമാദ്യാസ്തു ഗണാഃ സപ്ത രോമവന്തശ്ചതുര്ദ്ദശ ।। ൨൪.
ഇങ്ങനെ ആയിരം യുഗങ്ങൾ കൂടി ചേർന്നതാണു ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്ന് പറയുന്നു. യാമാദികൾ ഏഴു വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്; രോമവന്തന്മാർ പതിനാലു വിഭാഗങ്ങളാണ്.
സശരീരാഃ ശ്രയന്തേ സ്മ ജനലോകം സഹാനുഗാഃ। ഏവം ദേവേഷ്വതീതേഷു മഹര്ല്ലോകാജ്ജനം തപഃ ।। ൨൪.
അവർ ശരീരത്തോടെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ജനലോകത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു പോകും; ദേവന്മാർ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ മഹർലോകത്തിൽ നിന്ന് ജനലോകത്തേക്കും, പിന്നെ തപോലോകത്തേക്കും പോകും.
മന്വന്തരേഷ്വതീതേഷു ദേവാഃ സര്വേ മഹൌജസഃ। തതസ്തേഷു ഗതേഷൂര്ദ്ധ്വം സായുജ്യം കല്പവാസിനാമ് ।। ൨൪.
മുൻകാല മന്വന്തരങ്ങളിൽ വലിയ ശക്തിയുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരും, ആ കാലഘട്ടങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ, കല്പവാസികളുമായി ഐക്യത്തിനെത്തും.
സമേത്യ ദേവൈസ്തേ ദേവാഃ പ്രാപ്തേ സങ്കാലനേ തദാ। മഹര്ലോകം പരിത്യജ്യ ഗണാസ്തേ വൈ ചതുര്ദ്ദശ ।। ൨൪.
സംഹാരം വരുമ്പോൾ, ആ പതിനാലു ദേവഗണങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന് മഹർലോകം വിട്ട് പുറപ്പെടും.
ഭൂതദിഷ്വവശിഷ്ടേഷു സ്ഥാവരാന്തേഷു വൈ തദാ । ശൂന്യേഷു തേഷു ലോകേഷു മഹാന്തേഷു ഭുവാദിഷു। ദേവേഷ്വഥ ഗതേഷൂര്ദ്ധ്വം കല്പവാസിഷു വൈ ജനമ് ।। ൨൪.
അന്നേരം, ഭൂതങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോഴും, സ്താവരങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമി മുതലായ വലിയ ലോകങ്ങൾ ശൂന്യമായപ്പോൾ, ദേവന്മാർ ഉയർന്നുപോയാൽ, കല്പവാസികൾ ജനലോകത്തേക്ക് പോകും.
തത്സംഹത്യാ തതോ ബ്രഹ്മാ ദേവര്ഷിഗണദാനവാന്। സംസ്ഥാപയതി വൈ സര്വ്വാന് ദാഹവൃഷ്ട്യാ യുഗക്ഷയേ ।। ൨൪.
അങ്ങനെയുള്ള സംഗമത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവു ദേവന്മാരെയും, ഋഷിമാരെയും, ദാനവന്മാരെയും, യുഗാന്തത്തിൽ അഗ്നിയും മഴയും കൊണ്ടുള്ള സംഹാരത്തിന് ശേഷം, വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കും.
യോഽതീതഃ സപ്തമഃ കല്പോ മയാ വഃ പരികീര്തിതഃ। സമുദ്രൈഃ സപ്തഭിര്ഗാഢമേകീഭൂതൈര്മഹാര്ണവൈഃ । ആസീദേകാര്ണവം ഘോരമവിഭാഗം തമോമയമ് ।। ൨൪.൮ മായയൈകാര്ണവേ തസ്മിന് ശങ്ഖചക്രഗദാധരഃ। ജീമൂതാഭോഽമ്ബുജാക്ഷശ്ച കിരീടീ ശ്രീപതിര്ഹരിഃ ।। ൨൪.
ഏഴാമത്തെ കല്പം, ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞത്, ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ഒന്നായി ചേർന്ന് വലിയ മഹാസമുദ്രമായിരുന്നു; അതൊരു ഭയാനകമായ, അന്ധകാരത്തിൽ മുഴുകിയ ഏക സമുദ്രമായിരുന്നു.
നാരായണമുഖോദ്ഗീര്ണഃ സോഽഷ്ടമഃ പുരുഷോത്തമഃ। അഷ്ടബാഹുര്മഹോരസ്കോ ലോകാനാം യോനിരുച്യതേ। കിമപ്യചിന്ത്യം യുക്താത്മാ യോഗമാസ്ഥായ യോഗവിത് ।। ൨൪.
ആ ഏകസമുദ്രത്തിൽ, നാരായണൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ, അഷ്ടബാഹുവും വിശാലവക്ഷസ്സുമുള്ള ലോകങ്ങളുടെ ഉറവിടമായ പരമപുരുഷൻ, യോഗത്തിൽ ലയിച്ച മനസ്സോടെ, അവിടെയുണ്ടായി.
ഫണാസഹസ്രകലിതം തമപ്രതിമവര്ചസമ്। മഹാഭോഗപതേര്ഭോഗമന്വാസ്തീര്യ മഹോച്ഛ്രയമ്। തസ്മിന്മഹതി പര്യങ്കേ ശേതേ വൈ കനകപ്രഭേ ।। ൨൪.
ആ അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ളവൻ, ആയിരം ഫണികളുള്ള മഹാഭോഗപതിയുടെ വലിയ പൊൻപോലുള്ള ആസനത്തിൽ, അതിന്റെ വലിയ ചുരുളുകൾ വിരിച്ചുകൊണ്ട്, അതിൽ വിശ്രമിച്ചു.
ഏവം തത്ര ശയാനേന വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ। ആത്മാരാമേണ ക്രീഡാര്ഥം സൃഷ്ടം നാഭ്യാം തു പങ്കജമ് ।। ൨൪.
അങ്ങനെ, തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ ലയിച്ചും, ക്രീഡയ്ക്കായി, മഹാവിഷ്ണു അവിടെ കിടന്നിരിക്കുമ്പോൾ, തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ഒരു താമര സൃഷ്ടിച്ചു.
ശതയോജനവിസ്തീര്ണം തരുണാദിത്യവര്ച്ചസമ്। ബജ്രദണ്ഡം മഹോത്സേധം ലീലയാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ ।। ൨൪.
ആ താമര, നൂറു യോജന വീതിയുള്ളതും, ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ളതും, വജ്രംപോലുള്ള ദണ്ഡവും വലിയ ഉയരവും ഉള്ളതുമായതും, മഹാവിഷ്ണു ലീലയായി സൃഷ്ടിച്ചു.
തസ്യൈവം ക്രീഡമാനസ്യ സമീപം ദേവമീഢുഷഃ। ഹേമബ്രഹ്മാണ്ഡജോ ബ്രഹ്മാ രുക്മവര്ണോഹ്യതീന്ദ്രിയഃ। ചതുര്മുഖോ വിശാലാക്ഷഃ സമാഗമ്യ യദൃച്ഛയാ ।। ൨൪.
അങ്ങനെ ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ദൈവത്തിന്റെ അടുത്ത്, സ്വർണ്ണബീജത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, സ്വർണ്ണവർണ്ണവും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ളതുമായ, നാലുമുഖവും വിശാലനേത്രവുമുള്ള ബ്രഹ്മാവ്, തന്റെ ഇച്ഛയാൽ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ശ്രിയാ യുക്തേന നവ്യേന സുപ്രഭേണ സുഗന്ധിനാ। തം ക്രീഡമാനം പഝേന ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാ തു ഭേജിവാന് ।। ൨൪.
പുതിയതും ഭംഗിയുള്ളതും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് കളിക്കുന്നവനെ കണ്ടു ബ്രഹ്മാവ് സമീപിച്ചു.
സ വിസ്മയമഥാഗമ്യ ശസ്യ സംപൂര്ണയാ ഗിരാ। പ്രോവാച കോ ഭവാന് ശേതേ ആക്ഷിതോ മ്ധ്യമമ്ഭസാമ് ।। ൨൪.
ആശ്ചര്യത്തോടെ അവിടെ എത്തി, മുഴുവൻ ശബ്ദത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്, ഈ ജലസമൂഹത്തിനിടയിൽ സംരക്ഷണമില്ലാതെ കിടക്കുന്നത്?''
അഥ തസ്യാച്യുതഃ ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മണസ്തു ശുഭം വചഃ। ഉദതിഷ്ഠത പര്യ്യങ്കാദ്വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ ।। ൨൪.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശുഭമായ വാക്കുകൾ കേട്ട അച്യുതൻ, അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ തന്റെ പന്തിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
പ്രത്യുവാചോത്തരം ചൈവ ക്രിയതേ യച്ച കിഞ്ചന। ദ്യൌരന്തരിക്ഷം ഭൂതഞ്ച പരം പദമഹം പ്രഭുഃ ।। ൨൪.
അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ആകാശത്തോ, അന്തരീക്ഷത്തോ, ഭൂമിയിലോ നടക്കുന്നതെല്ലാം, അതിന്റെ മേൽ ഞാൻ പരമാധിപതിയാണ്.'
തമേവമുക്ത്വാ ഭഗവാന് വിഷ്ണുഃ പുനരഥാവ്രവീത് । കസ്ത്വം ഖലു സമായാതഃ സമീപം ഭഗവാന് കുതഃ । കുതസ്വ ഭൂയോ ഗന്തവ്യം കുത്ര വാ തേ പ്രതിശ്രയഃ ।। ൨൪.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഭാഗവാൻ വിഷ്ണു വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'ഭഗവനേ, നീ ആരാണ്, എവിടെ നിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്? ഇനി എവിടേക്കാണ് പോകേണ്ടത്? നിന്റെ ആശ്രയം എവിടെയാണ്?'
കോ ഭവാന് വിശ്വമൂര്തിസ്ത്വം കര്ത്തവ്യം കിഞ്ച തേ മയാ। ഏവം ബ്രുവാണ വൈകുണ്ഠം പ്രത്യുവാച പിതാമഹഃ ।। ൨൪.
'വിശ്വരൂപനായ നീ ആരാണ്? ഞാൻ നിനക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം?' ഇങ്ങനെ ചോദിച്ച വൈകുണ്ഠനോട് പിതാമഹൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
യഥാ ഭവാംസ്തഥാ ചാഹമാദികര്ത്ത പ്രജാപതിഃ। നാരായണസമാഖ്യാതഃ സര്വ്വം വൈ മയി തിഷ്ഠതി ।। ൨൪.
'നീ എങ്ങനെയാണോ, ഞാനും അങ്ങനെയാണ് — ആദികർത്താവും പ്രജാപതിയും നാരായണനെന്നറിയപ്പെടുന്നതും ഞാൻ തന്നെയാണ്. എല്ലാം എന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.'
സവിസ്മയം പരം ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മണാ ലോകകര്തൃണാ। സോഽനുജ്ഞാതോ ഭഗവതാ വൈകുണ്ഠോ വിശ്വസമ്ഭവഃ ।। ൨൪.
ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ പരമവാക്യം കേട്ട്, വിശ്വസംബവമായ വൈകുണ്ഠന് ഭാഗവാൻ അനുമതി നൽകി.
കൌതൂഹലാന്മഹായോഗീ പ്രവിഷ്ടോ ബ്രഹ്മണോ മുഖമ്। ഇമാനഷ്ടാദശദ്വീപാന് സസമുദ്രാന് സപര്വ്വതാന്। പ്രവിശ്യ സ മഹാതേജാശ്ചാതുര്വര്ണ്യസമാകുലാന്। ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യ്യന്താന് സപ്തലോകാന് സനാതനാന് ।। ൨൪.
കൗതുകത്താൽ മഹായോഗി ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിലൂടെ കടന്നു, സമുദ്രങ്ങളോടും പർവ്വതങ്ങളോടും കൂടിയ പതിനെട്ടു ദ്വീപുകളും, നാലു വർണ്ണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവയും, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് സ്തംഭം വരെ ഉള്ള ഏഴു ശാശ്വത ലോകങ്ങളും കണ്ടു.
ബ്രഹ്മണസ്തൂദരേ ദൃഷ്ട്വാ സര്വ്വാന് വിഷ്ണുര്മഹായശാഃ। അഹോഽസ്യ തപസോ വീര്യ്യം പുനഃ പുനരഭാഷത ।। ൨൪.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വയറ്റിനുള്ളിൽ മഹാശ്രീയുള്ള വിഷ്ണു എല്ലാം കണ്ടു, വീണ്ടും വീണ്ടും 'അവന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി എത്ര വലിയതാണ്!' എന്ന് പറഞ്ഞു.
പര്യ്യടന് വിവിധാന് ലോകാന് വിഷ്ണുര്നാനാവിധാശ്രമാന്। തതോ വര്ഷസഹസ്രാന്തേ നാന്തം ഹി ദദൃശേ തദാ ।। ൨൪.
വിഷ്ണു വിവിധ ലോകങ്ങളിലും പലവിധ ആശ്രമങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു, ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും അതിന് ഒരു അവസാനം കണ്ടില്ല.
തദാഽസ്യ വക്രാന്നിഷ്ക്രമ്യ പന്നഗേന്ദ്രാരികേതനഃ। അജാതശത്രുര്ഭഗവാന് പിതാമഹമഥാബ്രവീത് ।। ൨൪.
അപ്പോൾ, വളഞ്ഞ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തു വന്ന്, പന്നഗേന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥലമായ, ശത്രുവില്ലാത്ത ഭാഗവാൻ പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് ആദി മധ്യഞ്ച അന്തം കാലദിശോര്ന ച। നാഹമന്തം പ്രപശ്യാമി ഹ്യുദരസ്യ തവാനഘ ।। ൨൪.
'ഭഗവനേ, കാലത്തിന്റെ ദിശകളുടെ ആദിയും മധ്യവും അന്തവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല — നിന്റെ വയറ്റിന്റെ അവസാനം പോലും, പാപരഹിതനേ.'
ഏവമുക്ത്വാബ്രവീദ്ഭൂയഃ പിതാമഹമിദം ഹരിഃ। ഭവാനപ്യേവമേവാദ്യ ഹ്യുദരം മമ ശാശ്വതമ്। പ്രവിശ്യ ലോകാന് പശ്യൈതാനനൌപമ്യാന് ദ്വിജോത്തമ ।। ൨൪.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഹരി വീണ്ടും പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു: 'നീയും അങ്ങനെ തന്നെ, എന്റെ ശാശ്വതമായ വയറ്റിനുള്ളിൽ കടന്നു, ഈ അപരിമിതമായ ലോകങ്ങൾ കാണൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.'
മനഃപ്രഹ്ലാദനീം വാണീം ശ്രുത്വാ തസ്യാഭിനന്ദ്യ ച। ശ്രീപതേരുദരം ഭൂയഃ പ്രവിവേശ പിതാമഹഃ ।। ൨൪.
ആ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾ കേട്ട്, അതിനെ ആദരിച്ച്, പിതാമഹൻ വീണ്ടും ശ്രീപതിയുടെ വയറ്റിനുള്ളിൽ കടന്നു.
താനേവ ലോകാന് ഗര്ഭസ്ഥഃ പശ്യന് സോഽചിന്ത്യവിക്രമഃ। പര്യടിത്വാദിദേവസ്യ ദദര്ശാന്തം ന വൈ ഹരേഃ ।। ൨൪.
ഗർഭത്തിൽ പാർത്തു, ആ ലോകങ്ങൾ കണ്ടു, അത്ഭുതശക്തിയുള്ളവൻ സഞ്ചരിച്ചു, പക്ഷേ ഹരിയുടെ അവസാനം കണ്ടില്ല.
ജ്ഞാത്വാഗമന്തസ്യ പിതാമഹസ്യ ദ്വാരാണി സര്വാണി പിധായ വിഷ്ണുഃ। വിഭുര്മനഃ കര്ത്തുമിയേഷ ചാശു സുഖം പ്രസുപ്തോഽസ്മി മഹാജലൌഘേ ।। ൨൪.
പിതാമഹൻ പുറത്തുവരാൻ കഴിയാതെ ഇരിക്കുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞ്, വിഷ്ണു എല്ലാ വാതിലുകളും അടച്ചു, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, മഹാപ്രളയജലത്തിൽ സുഖമായി ഉറങ്ങി.
തതോ ദ്വാരാണി സര്വാണി പിഹിതാന്യുപലക്ഷ്യതേ। സൂക്ഷ്മം കൃത്വാത്മനോ രൂപം നാഭ്യാം ദ്വാരമവിന്ദത ।। ൨൪.
അപ്പോൾ, എല്ലാ വാതിലുകളും അടച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു, തന്റെ രൂപം സൂക്ഷ്മമാക്കി, നാഭിയിൽ ഒരു വാതിൽ കണ്ടെത്തി.