അഷ്ടാവിംശേ പുനഃ പ്രാപ്തേ പരിവര്ത്തേ ക്രമാഗതേ। പരാശരസുതഃ ശ്രീമാന് വിഷ്ണുര്ലോകപിതാമഹഃ ।। ൨൩.
ഇരുപത്തിയെട്ടാം പരിവർത്തനം ക്രമമായി വന്നപ്പോൾ, പരാശരന്റെ പുത്രനായ ശ്രേഷ്ഠനായ വിഷ്ണു, ലോകപിതാമഹൻ, ജനിക്കും.
യദാ ഭവിഷ്യതി വ്യാസോ നാമ്നാ ദ്വൈപായനഃ പ്രഭുഃ। തദാ ഷഷ്ഠേന ചാംശേന കൃഷ്ണഃ പുരുഷസത്തമഃ। വസുദേവാദ്യദുശ്രേഷ്ഠോ വാസുദേവോ ഭവിഷ്യതി ।। ൨൩.
അപ്പോൾ വ്യാസൻ ദ്വൈപായനൻ എന്ന പ്രഭുവായിരിക്കും; അപ്പോൾ ആറിൽ ഒരു ഭാഗംകൊണ്ട്, വസുദേവന്റെ പുത്രനും യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനുമായ കൃഷ്ണൻ, വാസുദേവനായി ജനിക്കും.
തദാ ചാഹം ഭവിഷ്യാമി യോഗാത്മാ യോഗമായയാ। ലോകവിസ്മയനാര്ഥായ ബ്രഹ്മചാരിശരീരകഃ ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ഞാൻ യോഗാത്മാവായി, യോഗമായയുടെ ശക്തിയാൽ, ലോകങ്ങളെ അത്ഭുതപ്പെടുത്താൻ ബ്രഹ്മചാരിയുടെ രൂപത്തിൽ ജനിക്കും.
ശ്മശാവേ മൃതമുത്സൃഷ്ടം ദൃഷ്ട്വാ ലോകമനാഥകമ്। ബ്രാഹ്മണാനാം ഹിതാര്ഥായ പ്രവിഷ്ടോ യോഗമായയാ ।। ൨൩.
ശ്മശാനത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട മരിച്ചവരെ കണ്ടു, ലോകം രക്ഷകരില്ലാതെ ആയപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ഞാൻ യോഗമായയാൽ അവിടെ പ്രവേശിച്ചു.
ദിവ്യാം മേരുഗുഹാം പുണ്യാം ത്വയാ സാര്ദ്ധഞ്ച വിഷ്ണുനാ। ഭവിഷ്യാമി തദാ ബ്രഹ്മന് നകുലീ നാമ നാമതഃ ।। ൨൩.
ബ്രഹ്മനേ, അന്നേരത്ത് ഞാനും നീയും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് ദിവ്യമായും പുണ്യമായും മേരുപർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ 'നകുലി' എന്ന പേരിൽ വാസം ചെയ്യും.
കായാരോഹണമിത്യേവം സിദ്ധക്ഷേത്രഞ്ച വൈതദാ। ഭവിഷ്യതി തു വിഖ്യാതം യാവദ്ഭൂമിര്ദ്ധരിഷ്യതി ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ആ സ്ഥലം 'കായാരോഹണം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാകും; അതൊരു സിദ്ധിപ്രദമായ സ്ഥലം ആകും, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം.
തത്രാപി മമ തേ പുത്രാ ഭവിഷ്യന്തി തപസ്വിനഃ । കുശഇകശ്ചൈവ ഗാര്ഗ്യശ്ച മിത്രകോ രുഷ്ട ഏവ ച ।। ൨൩.
അവിടെ എന്റെ പുത്രന്മാർ ആയ തപസ്സുചെയ്യുന്നവർ ജനിക്കും: കുശൈകൻ, ഗാർഗ്യൻ, മിത്രകൻ, റുഷ്ടൻ ഇവർ.
യോഗയുക്താ മഹാത്മാനോ ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ। പ്രാപ്യ മാഹേശ്വരം യോഗം വിമലാ ഹ്യൂര്ദ്ധ്വരേതസഃ। രുദ്രലോകം ഗമിഷ്യന്തി പുനരാവൃത്തിദുര്ലഭമ് ।। ൨൩.
അവർ യോഗത്തിൽ ലയിച്ച മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, ശുദ്ധരും ഊർദ്ധ്വരേതസ്സുകാരും ആയിരിക്കും. അവർ മഹേശ്വരയോഗം നേടുകയും, പിന്നെ പുനർജന്മം വളരെ ദുർലഭമായ രുദ്രലോകത്തിൽ എത്തുകയും ചെയ്യും.
ഇത്യേതദ്വൈ മയാ പ്രോക്തമവതാരേഷു ലക്ഷണമ്। മന്വാദികൃഷ്ണപര്യന്തമഷ്ടാവിംശയുഗക്രമാത്। തത്ര സ്മൃതിസമൂഹാനാം വിഭാഗോ ധര്മലക്ഷണമ് ।। ൨൩.
ഇങ്ങനെ, മനുവിൽ നിന്ന് കൃഷ്ണൻ വരെ ഇരുപത്തിയെട്ട് യുഗക്രമത്തിൽ അവതാരങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. അവിടെ, അനേകം സ്മൃതികളുടെ വിഭജനം തന്നെയാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ അടയാളം.
ചത്വാരി ഭാരതേ വര്ഷേ യുഗാനി മുനയോ വിദുഃ । കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച തിഷ്യം ചേതി ചതുര്യുഗമ് ।। ൨൪.
ഭാരതഭൂമിയിൽ നാലു യുഗങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് മുനികൾ അറിയുന്നു: കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, തിഷ്യയുഗം — ഇതാണ് നാലു യുഗങ്ങൾ.
ഏതത്സഹസ്രപര്യന്തമഹര്യദ്ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതമ്। യാമാദ്യാസ്തു ഗണാഃ സപ്ത രോമവന്തശ്ചതുര്ദ്ദശ ।। ൨൪.
ഇങ്ങനെ ആയിരം യുഗങ്ങൾ കൂടി ചേർന്നതാണു ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്ന് പറയുന്നു. യാമാദികൾ ഏഴു വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്; രോമവന്തന്മാർ പതിനാലു വിഭാഗങ്ങളാണ്.
സശരീരാഃ ശ്രയന്തേ സ്മ ജനലോകം സഹാനുഗാഃ। ഏവം ദേവേഷ്വതീതേഷു മഹര്ല്ലോകാജ്ജനം തപഃ ।। ൨൪.
അവർ ശരീരത്തോടെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ജനലോകത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു പോകും; ദേവന്മാർ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ മഹർലോകത്തിൽ നിന്ന് ജനലോകത്തേക്കും, പിന്നെ തപോലോകത്തേക്കും പോകും.
മന്വന്തരേഷ്വതീതേഷു ദേവാഃ സര്വേ മഹൌജസഃ। തതസ്തേഷു ഗതേഷൂര്ദ്ധ്വം സായുജ്യം കല്പവാസിനാമ് ।। ൨൪.
മുൻകാല മന്വന്തരങ്ങളിൽ വലിയ ശക്തിയുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരും, ആ കാലഘട്ടങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ, കല്പവാസികളുമായി ഐക്യത്തിനെത്തും.
സമേത്യ ദേവൈസ്തേ ദേവാഃ പ്രാപ്തേ സങ്കാലനേ തദാ। മഹര്ലോകം പരിത്യജ്യ ഗണാസ്തേ വൈ ചതുര്ദ്ദശ ।। ൨൪.
സംഹാരം വരുമ്പോൾ, ആ പതിനാലു ദേവഗണങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന് മഹർലോകം വിട്ട് പുറപ്പെടും.
ഭൂതദിഷ്വവശിഷ്ടേഷു സ്ഥാവരാന്തേഷു വൈ തദാ । ശൂന്യേഷു തേഷു ലോകേഷു മഹാന്തേഷു ഭുവാദിഷു। ദേവേഷ്വഥ ഗതേഷൂര്ദ്ധ്വം കല്പവാസിഷു വൈ ജനമ് ।। ൨൪.
അന്നേരം, ഭൂതങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോഴും, സ്താവരങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമി മുതലായ വലിയ ലോകങ്ങൾ ശൂന്യമായപ്പോൾ, ദേവന്മാർ ഉയർന്നുപോയാൽ, കല്പവാസികൾ ജനലോകത്തേക്ക് പോകും.
തത്സംഹത്യാ തതോ ബ്രഹ്മാ ദേവര്ഷിഗണദാനവാന്। സംസ്ഥാപയതി വൈ സര്വ്വാന് ദാഹവൃഷ്ട്യാ യുഗക്ഷയേ ।। ൨൪.
അങ്ങനെയുള്ള സംഗമത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവു ദേവന്മാരെയും, ഋഷിമാരെയും, ദാനവന്മാരെയും, യുഗാന്തത്തിൽ അഗ്നിയും മഴയും കൊണ്ടുള്ള സംഹാരത്തിന് ശേഷം, വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കും.
യോഽതീതഃ സപ്തമഃ കല്പോ മയാ വഃ പരികീര്തിതഃ। സമുദ്രൈഃ സപ്തഭിര്ഗാഢമേകീഭൂതൈര്മഹാര്ണവൈഃ । ആസീദേകാര്ണവം ഘോരമവിഭാഗം തമോമയമ് ।। ൨൪.൮ മായയൈകാര്ണവേ തസ്മിന് ശങ്ഖചക്രഗദാധരഃ। ജീമൂതാഭോഽമ്ബുജാക്ഷശ്ച കിരീടീ ശ്രീപതിര്ഹരിഃ ।। ൨൪.
ഏഴാമത്തെ കല്പം, ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞത്, ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ഒന്നായി ചേർന്ന് വലിയ മഹാസമുദ്രമായിരുന്നു; അതൊരു ഭയാനകമായ, അന്ധകാരത്തിൽ മുഴുകിയ ഏക സമുദ്രമായിരുന്നു.
നാരായണമുഖോദ്ഗീര്ണഃ സോഽഷ്ടമഃ പുരുഷോത്തമഃ। അഷ്ടബാഹുര്മഹോരസ്കോ ലോകാനാം യോനിരുച്യതേ। കിമപ്യചിന്ത്യം യുക്താത്മാ യോഗമാസ്ഥായ യോഗവിത് ।। ൨൪.
ആ ഏകസമുദ്രത്തിൽ, നാരായണൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ, അഷ്ടബാഹുവും വിശാലവക്ഷസ്സുമുള്ള ലോകങ്ങളുടെ ഉറവിടമായ പരമപുരുഷൻ, യോഗത്തിൽ ലയിച്ച മനസ്സോടെ, അവിടെയുണ്ടായി.
ഫണാസഹസ്രകലിതം തമപ്രതിമവര്ചസമ്। മഹാഭോഗപതേര്ഭോഗമന്വാസ്തീര്യ മഹോച്ഛ്രയമ്। തസ്മിന്മഹതി പര്യങ്കേ ശേതേ വൈ കനകപ്രഭേ ।। ൨൪.
ആ അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ളവൻ, ആയിരം ഫണികളുള്ള മഹാഭോഗപതിയുടെ വലിയ പൊൻപോലുള്ള ആസനത്തിൽ, അതിന്റെ വലിയ ചുരുളുകൾ വിരിച്ചുകൊണ്ട്, അതിൽ വിശ്രമിച്ചു.
ഏവം തത്ര ശയാനേന വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ। ആത്മാരാമേണ ക്രീഡാര്ഥം സൃഷ്ടം നാഭ്യാം തു പങ്കജമ് ।। ൨൪.
അങ്ങനെ, തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ ലയിച്ചും, ക്രീഡയ്ക്കായി, മഹാവിഷ്ണു അവിടെ കിടന്നിരിക്കുമ്പോൾ, തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ഒരു താമര സൃഷ്ടിച്ചു.
ശതയോജനവിസ്തീര്ണം തരുണാദിത്യവര്ച്ചസമ്। ബജ്രദണ്ഡം മഹോത്സേധം ലീലയാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ ।। ൨൪.
ആ താമര, നൂറു യോജന വീതിയുള്ളതും, ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ളതും, വജ്രംപോലുള്ള ദണ്ഡവും വലിയ ഉയരവും ഉള്ളതുമായതും, മഹാവിഷ്ണു ലീലയായി സൃഷ്ടിച്ചു.
തസ്യൈവം ക്രീഡമാനസ്യ സമീപം ദേവമീഢുഷഃ। ഹേമബ്രഹ്മാണ്ഡജോ ബ്രഹ്മാ രുക്മവര്ണോഹ്യതീന്ദ്രിയഃ। ചതുര്മുഖോ വിശാലാക്ഷഃ സമാഗമ്യ യദൃച്ഛയാ ।। ൨൪.
അങ്ങനെ ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ദൈവത്തിന്റെ അടുത്ത്, സ്വർണ്ണബീജത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, സ്വർണ്ണവർണ്ണവും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ളതുമായ, നാലുമുഖവും വിശാലനേത്രവുമുള്ള ബ്രഹ്മാവ്, തന്റെ ഇച്ഛയാൽ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ശ്രിയാ യുക്തേന നവ്യേന സുപ്രഭേണ സുഗന്ധിനാ। തം ക്രീഡമാനം പഝേന ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാ തു ഭേജിവാന് ।। ൨൪.
പുതിയതും ഭംഗിയുള്ളതും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് കളിക്കുന്നവനെ കണ്ടു ബ്രഹ്മാവ് സമീപിച്ചു.
സ വിസ്മയമഥാഗമ്യ ശസ്യ സംപൂര്ണയാ ഗിരാ। പ്രോവാച കോ ഭവാന് ശേതേ ആക്ഷിതോ മ്ധ്യമമ്ഭസാമ് ।। ൨൪.
ആശ്ചര്യത്തോടെ അവിടെ എത്തി, മുഴുവൻ ശബ്ദത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്, ഈ ജലസമൂഹത്തിനിടയിൽ സംരക്ഷണമില്ലാതെ കിടക്കുന്നത്?''
അഥ തസ്യാച്യുതഃ ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മണസ്തു ശുഭം വചഃ। ഉദതിഷ്ഠത പര്യ്യങ്കാദ്വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ ।। ൨൪.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശുഭമായ വാക്കുകൾ കേട്ട അച്യുതൻ, അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ തന്റെ പന്തിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
പ്രത്യുവാചോത്തരം ചൈവ ക്രിയതേ യച്ച കിഞ്ചന। ദ്യൌരന്തരിക്ഷം ഭൂതഞ്ച പരം പദമഹം പ്രഭുഃ ।। ൨൪.
അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ആകാശത്തോ, അന്തരീക്ഷത്തോ, ഭൂമിയിലോ നടക്കുന്നതെല്ലാം, അതിന്റെ മേൽ ഞാൻ പരമാധിപതിയാണ്.'
തമേവമുക്ത്വാ ഭഗവാന് വിഷ്ണുഃ പുനരഥാവ്രവീത് । കസ്ത്വം ഖലു സമായാതഃ സമീപം ഭഗവാന് കുതഃ । കുതസ്വ ഭൂയോ ഗന്തവ്യം കുത്ര വാ തേ പ്രതിശ്രയഃ ।। ൨൪.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഭാഗവാൻ വിഷ്ണു വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'ഭഗവനേ, നീ ആരാണ്, എവിടെ നിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്? ഇനി എവിടേക്കാണ് പോകേണ്ടത്? നിന്റെ ആശ്രയം എവിടെയാണ്?'
കോ ഭവാന് വിശ്വമൂര്തിസ്ത്വം കര്ത്തവ്യം കിഞ്ച തേ മയാ। ഏവം ബ്രുവാണ വൈകുണ്ഠം പ്രത്യുവാച പിതാമഹഃ ।। ൨൪.
'വിശ്വരൂപനായ നീ ആരാണ്? ഞാൻ നിനക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം?' ഇങ്ങനെ ചോദിച്ച വൈകുണ്ഠനോട് പിതാമഹൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
യഥാ ഭവാംസ്തഥാ ചാഹമാദികര്ത്ത പ്രജാപതിഃ। നാരായണസമാഖ്യാതഃ സര്വ്വം വൈ മയി തിഷ്ഠതി ।। ൨൪.
'നീ എങ്ങനെയാണോ, ഞാനും അങ്ങനെയാണ് — ആദികർത്താവും പ്രജാപതിയും നാരായണനെന്നറിയപ്പെടുന്നതും ഞാൻ തന്നെയാണ്. എല്ലാം എന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.'
സവിസ്മയം പരം ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മണാ ലോകകര്തൃണാ। സോഽനുജ്ഞാതോ ഭഗവതാ വൈകുണ്ഠോ വിശ്വസമ്ഭവഃ ।। ൨൪.
ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ പരമവാക്യം കേട്ട്, വിശ്വസംബവമായ വൈകുണ്ഠന് ഭാഗവാൻ അനുമതി നൽകി.