പഞ്ചവിംശേ പുനഃ പ്രാപ്തേ പരിവര്ത്തേ യഥാക്രമമ്। വസിഷ്ഠസ്തു യദാ വ്യാസഃ ശക്തിര്നാമ ഭവിഷ്യതി ।। ൨൩.
ഇരുപത്തിയഞ്ചാം പരിവർത്തനം ക്രമമായി വന്നപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ വ്യാസനായി, ശക്തി എന്ന പേരിൽ ജനിക്കും.
തദാഽപ്യഹം ഭവിഷ്യാമി ദണ്ഡീ മുണ്ഡീശരഃ പ്രഭുഃ। കോടിവര്ഷം സമാസാദ്യ നഗരം ദേവപൂജിതമ് ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ഞാൻ ദണ്ഡി മുന്ഡീഷരെന്ന പ്രഭുവായി, ദേവന്മാർ ആരാധിച്ച നഗരത്തിൽ, കോടിവർഷം കഴിയുന്നവനായി ജനിക്കും.
തത്രാപി മമ തേ പുത്രാ ഭവിഷ്യന്തി ക്രമാഗതാഃ। യോഗാത്മാനോ മഹാത്മാനഃ സര്വേ തേ ഹ്യൂര്ദ്ധ്വരേതസഃ ।। ൨൩.
അവിടെ തന്നെ, എന്റെ മക്കൾ അനുക്രമമായി ജനിക്കും; അവർ എല്ലാവരും യോഗാത്മാക്കളും മഹാത്മാക്കളും, ഉറപ്പുള്ള ബ്രഹ്മചാരികളും ആയിരിക്കും.
ഛഗലഃ കുമ്ഭകര്ഷാശ്യഃ കുമ്ഭശ്ചൈവ പ്രബാഹുകഃ। പ്രാപ്യ മാഹേശ്വരം യോഗം ഗമിഷ്യന്തി തഥൈവ തേ ।। ൨൩.
ചഗലൻ, കുംഭകർഷാശ്യൻ, കുംഭൻ, പ്രബാഹുകൻ എന്നിങ്ങനെ, മഹേശ്വരന്റെ യോഗം പ്രാപിച്ച്, അവർയും അങ്ങനെ തന്നെ പോകും.
ഷഡ്വിംശേ പരിവര്ത്തേ തു യദാ വ്യാസഃ പരാശരഃ। തദാഽപ്യഹം ഭവിഷ്യാമി സഹിഷ്ണുര്നാമ നാമതഃ। പുണ്യം രുദ്രവനം പ്രാപ്യ കലൌ തസ്മിന് യുഗാന്തികേ ।। ൨൩.
ഇരുപത്തിയാറാം പരിവർത്തനത്തിൽ വ്യാസൻ പരാശരനാകുമ്പോൾ, ഞാൻ 'സഹിഷ്ണു' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനായി, ആ കലിയുഗത്തിന്റെ അവസാനം പുണ്യമായ രുദ്രവനം പ്രാപിക്കും.
തത്രാപി മമ തേ പുത്രാ ഭവിഷ്യന്തി സുധാര്മികാഃ। ഉലൂകോ വൈദ്യുതശ്ചൈവ സര്വകോ ഹ്യാശ്വലായനഃ। പ്രാപ്യ മാഹേശ്വരം യോഗം ഗന്താരസ്തേ തഥൈവ ഹി ।। ൨൩.
അവിടെ തന്നെ, എന്റെ മക്കൾ സത്യധർമ്മികൾ ആയുള്ളൂ: ഉലൂകൻ, വൈദ്യുതൻ, സർവകൻ, ആശ്വലായനൻ; അവർ മഹേശ്വരന്റെ യോഗം പ്രാപിച്ച് അങ്ങനെ തന്നെ പോകും.
സപ്തവിംശതിമേ പ്രാപ്തേ പരിവര്ത്തേ ക്രമാഗതേ। ജാതൂകര്ണ്യോ യദാ വ്യാസോ ഭവിഷ്യതി തപോധനഃ ।। ൨൩.
ഇരുപത്തിയേഴാം പരിവർത്തനം ക്രമമായി വന്നപ്പോൾ, ജാതൂകർണൻ, തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായവൻ, വ്യാസനായി ജനിക്കും.
തദാഽപ്യഹം ഭവിഷ്യാമി സോമശര്മ്മാ ദ്വിജോത്തമഃ। പ്രഭാസതീര്ഥമാസാദ്യ യോഗാത്മാ ലോകവിശ്രുതഃ ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ഞാൻ സോമശർമൻ എന്ന ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായി, പ്രഭാസതീർഥം പ്രാപിച്ച, ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തനായ യോഗാത്മാവായി ജനിക്കും.
തത്രാപി മമ തേ പുത്രാ ഭവിഷ്യന്തി തപോധനാഃ। അക്ഷപാദഃ കണാദശ്ച ഉലൂകോ വത്സ ഏവ ച ।। ൨൩.
അവിടെ തന്നെ, എന്റെ മക്കൾ തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ അക്ഷപാദൻ, കണാടൻ, ഉലൂകൻ, വത്സൻ എന്നിങ്ങനെ ജനിക്കും.
യോഗാത്മാനോ മഹാത്മാനോ വിമലാഃ ശുദ്ധബുദ്ധയഃ। പ്രാപ്യ മാഹേശ്വരം യോഗം രുദ്രലോകം തതോ ഗതാഃ ।। ൨൩.
അവർ എല്ലാവരും യോഗാത്മാക്കളും മഹാത്മാക്കളും, നിർമലരും ശുദ്ധബുദ്ധിയുള്ളവരും ആകുന്നു; മഹേശ്വരന്റെ യോഗം പ്രാപിച്ച്, അവർ പിന്നീട് രുദ്രലോകത്തേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
അഷ്ടാവിംശേ പുനഃ പ്രാപ്തേ പരിവര്ത്തേ ക്രമാഗതേ। പരാശരസുതഃ ശ്രീമാന് വിഷ്ണുര്ലോകപിതാമഹഃ ।। ൨൩.
ഇരുപത്തിയെട്ടാം പരിവർത്തനം ക്രമമായി വന്നപ്പോൾ, പരാശരന്റെ പുത്രനായ ശ്രേഷ്ഠനായ വിഷ്ണു, ലോകപിതാമഹൻ, ജനിക്കും.
യദാ ഭവിഷ്യതി വ്യാസോ നാമ്നാ ദ്വൈപായനഃ പ്രഭുഃ। തദാ ഷഷ്ഠേന ചാംശേന കൃഷ്ണഃ പുരുഷസത്തമഃ। വസുദേവാദ്യദുശ്രേഷ്ഠോ വാസുദേവോ ഭവിഷ്യതി ।। ൨൩.
അപ്പോൾ വ്യാസൻ ദ്വൈപായനൻ എന്ന പ്രഭുവായിരിക്കും; അപ്പോൾ ആറിൽ ഒരു ഭാഗംകൊണ്ട്, വസുദേവന്റെ പുത്രനും യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനുമായ കൃഷ്ണൻ, വാസുദേവനായി ജനിക്കും.
തദാ ചാഹം ഭവിഷ്യാമി യോഗാത്മാ യോഗമായയാ। ലോകവിസ്മയനാര്ഥായ ബ്രഹ്മചാരിശരീരകഃ ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ഞാൻ യോഗാത്മാവായി, യോഗമായയുടെ ശക്തിയാൽ, ലോകങ്ങളെ അത്ഭുതപ്പെടുത്താൻ ബ്രഹ്മചാരിയുടെ രൂപത്തിൽ ജനിക്കും.
ശ്മശാവേ മൃതമുത്സൃഷ്ടം ദൃഷ്ട്വാ ലോകമനാഥകമ്। ബ്രാഹ്മണാനാം ഹിതാര്ഥായ പ്രവിഷ്ടോ യോഗമായയാ ।। ൨൩.
ശ്മശാനത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട മരിച്ചവരെ കണ്ടു, ലോകം രക്ഷകരില്ലാതെ ആയപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ഞാൻ യോഗമായയാൽ അവിടെ പ്രവേശിച്ചു.
ദിവ്യാം മേരുഗുഹാം പുണ്യാം ത്വയാ സാര്ദ്ധഞ്ച വിഷ്ണുനാ। ഭവിഷ്യാമി തദാ ബ്രഹ്മന് നകുലീ നാമ നാമതഃ ।। ൨൩.
ബ്രഹ്മനേ, അന്നേരത്ത് ഞാനും നീയും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് ദിവ്യമായും പുണ്യമായും മേരുപർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ 'നകുലി' എന്ന പേരിൽ വാസം ചെയ്യും.
കായാരോഹണമിത്യേവം സിദ്ധക്ഷേത്രഞ്ച വൈതദാ। ഭവിഷ്യതി തു വിഖ്യാതം യാവദ്ഭൂമിര്ദ്ധരിഷ്യതി ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ആ സ്ഥലം 'കായാരോഹണം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാകും; അതൊരു സിദ്ധിപ്രദമായ സ്ഥലം ആകും, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം.
തത്രാപി മമ തേ പുത്രാ ഭവിഷ്യന്തി തപസ്വിനഃ । കുശഇകശ്ചൈവ ഗാര്ഗ്യശ്ച മിത്രകോ രുഷ്ട ഏവ ച ।। ൨൩.
അവിടെ എന്റെ പുത്രന്മാർ ആയ തപസ്സുചെയ്യുന്നവർ ജനിക്കും: കുശൈകൻ, ഗാർഗ്യൻ, മിത്രകൻ, റുഷ്ടൻ ഇവർ.
യോഗയുക്താ മഹാത്മാനോ ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ। പ്രാപ്യ മാഹേശ്വരം യോഗം വിമലാ ഹ്യൂര്ദ്ധ്വരേതസഃ। രുദ്രലോകം ഗമിഷ്യന്തി പുനരാവൃത്തിദുര്ലഭമ് ।। ൨൩.
അവർ യോഗത്തിൽ ലയിച്ച മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, ശുദ്ധരും ഊർദ്ധ്വരേതസ്സുകാരും ആയിരിക്കും. അവർ മഹേശ്വരയോഗം നേടുകയും, പിന്നെ പുനർജന്മം വളരെ ദുർലഭമായ രുദ്രലോകത്തിൽ എത്തുകയും ചെയ്യും.
ഇത്യേതദ്വൈ മയാ പ്രോക്തമവതാരേഷു ലക്ഷണമ്। മന്വാദികൃഷ്ണപര്യന്തമഷ്ടാവിംശയുഗക്രമാത്। തത്ര സ്മൃതിസമൂഹാനാം വിഭാഗോ ധര്മലക്ഷണമ് ।। ൨൩.
ഇങ്ങനെ, മനുവിൽ നിന്ന് കൃഷ്ണൻ വരെ ഇരുപത്തിയെട്ട് യുഗക്രമത്തിൽ അവതാരങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. അവിടെ, അനേകം സ്മൃതികളുടെ വിഭജനം തന്നെയാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ അടയാളം.
ചത്വാരി ഭാരതേ വര്ഷേ യുഗാനി മുനയോ വിദുഃ । കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച തിഷ്യം ചേതി ചതുര്യുഗമ് ।। ൨൪.
ഭാരതഭൂമിയിൽ നാലു യുഗങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് മുനികൾ അറിയുന്നു: കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, തിഷ്യയുഗം — ഇതാണ് നാലു യുഗങ്ങൾ.
ഏതത്സഹസ്രപര്യന്തമഹര്യദ്ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതമ്। യാമാദ്യാസ്തു ഗണാഃ സപ്ത രോമവന്തശ്ചതുര്ദ്ദശ ।। ൨൪.
ഇങ്ങനെ ആയിരം യുഗങ്ങൾ കൂടി ചേർന്നതാണു ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്ന് പറയുന്നു. യാമാദികൾ ഏഴു വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്; രോമവന്തന്മാർ പതിനാലു വിഭാഗങ്ങളാണ്.
സശരീരാഃ ശ്രയന്തേ സ്മ ജനലോകം സഹാനുഗാഃ। ഏവം ദേവേഷ്വതീതേഷു മഹര്ല്ലോകാജ്ജനം തപഃ ।। ൨൪.
അവർ ശരീരത്തോടെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ജനലോകത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു പോകും; ദേവന്മാർ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ മഹർലോകത്തിൽ നിന്ന് ജനലോകത്തേക്കും, പിന്നെ തപോലോകത്തേക്കും പോകും.
മന്വന്തരേഷ്വതീതേഷു ദേവാഃ സര്വേ മഹൌജസഃ। തതസ്തേഷു ഗതേഷൂര്ദ്ധ്വം സായുജ്യം കല്പവാസിനാമ് ।। ൨൪.
മുൻകാല മന്വന്തരങ്ങളിൽ വലിയ ശക്തിയുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരും, ആ കാലഘട്ടങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ, കല്പവാസികളുമായി ഐക്യത്തിനെത്തും.
സമേത്യ ദേവൈസ്തേ ദേവാഃ പ്രാപ്തേ സങ്കാലനേ തദാ। മഹര്ലോകം പരിത്യജ്യ ഗണാസ്തേ വൈ ചതുര്ദ്ദശ ।। ൨൪.
സംഹാരം വരുമ്പോൾ, ആ പതിനാലു ദേവഗണങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന് മഹർലോകം വിട്ട് പുറപ്പെടും.
ഭൂതദിഷ്വവശിഷ്ടേഷു സ്ഥാവരാന്തേഷു വൈ തദാ । ശൂന്യേഷു തേഷു ലോകേഷു മഹാന്തേഷു ഭുവാദിഷു। ദേവേഷ്വഥ ഗതേഷൂര്ദ്ധ്വം കല്പവാസിഷു വൈ ജനമ് ।। ൨൪.
അന്നേരം, ഭൂതങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോഴും, സ്താവരങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമി മുതലായ വലിയ ലോകങ്ങൾ ശൂന്യമായപ്പോൾ, ദേവന്മാർ ഉയർന്നുപോയാൽ, കല്പവാസികൾ ജനലോകത്തേക്ക് പോകും.
തത്സംഹത്യാ തതോ ബ്രഹ്മാ ദേവര്ഷിഗണദാനവാന്। സംസ്ഥാപയതി വൈ സര്വ്വാന് ദാഹവൃഷ്ട്യാ യുഗക്ഷയേ ।। ൨൪.
അങ്ങനെയുള്ള സംഗമത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവു ദേവന്മാരെയും, ഋഷിമാരെയും, ദാനവന്മാരെയും, യുഗാന്തത്തിൽ അഗ്നിയും മഴയും കൊണ്ടുള്ള സംഹാരത്തിന് ശേഷം, വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കും.
യോഽതീതഃ സപ്തമഃ കല്പോ മയാ വഃ പരികീര്തിതഃ। സമുദ്രൈഃ സപ്തഭിര്ഗാഢമേകീഭൂതൈര്മഹാര്ണവൈഃ । ആസീദേകാര്ണവം ഘോരമവിഭാഗം തമോമയമ് ।। ൨൪.൮ മായയൈകാര്ണവേ തസ്മിന് ശങ്ഖചക്രഗദാധരഃ। ജീമൂതാഭോഽമ്ബുജാക്ഷശ്ച കിരീടീ ശ്രീപതിര്ഹരിഃ ।। ൨൪.
ഏഴാമത്തെ കല്പം, ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞത്, ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ഒന്നായി ചേർന്ന് വലിയ മഹാസമുദ്രമായിരുന്നു; അതൊരു ഭയാനകമായ, അന്ധകാരത്തിൽ മുഴുകിയ ഏക സമുദ്രമായിരുന്നു.
നാരായണമുഖോദ്ഗീര്ണഃ സോഽഷ്ടമഃ പുരുഷോത്തമഃ। അഷ്ടബാഹുര്മഹോരസ്കോ ലോകാനാം യോനിരുച്യതേ। കിമപ്യചിന്ത്യം യുക്താത്മാ യോഗമാസ്ഥായ യോഗവിത് ।। ൨൪.
ആ ഏകസമുദ്രത്തിൽ, നാരായണൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ, അഷ്ടബാഹുവും വിശാലവക്ഷസ്സുമുള്ള ലോകങ്ങളുടെ ഉറവിടമായ പരമപുരുഷൻ, യോഗത്തിൽ ലയിച്ച മനസ്സോടെ, അവിടെയുണ്ടായി.
ഫണാസഹസ്രകലിതം തമപ്രതിമവര്ചസമ്। മഹാഭോഗപതേര്ഭോഗമന്വാസ്തീര്യ മഹോച്ഛ്രയമ്। തസ്മിന്മഹതി പര്യങ്കേ ശേതേ വൈ കനകപ്രഭേ ।। ൨൪.
ആ അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ളവൻ, ആയിരം ഫണികളുള്ള മഹാഭോഗപതിയുടെ വലിയ പൊൻപോലുള്ള ആസനത്തിൽ, അതിന്റെ വലിയ ചുരുളുകൾ വിരിച്ചുകൊണ്ട്, അതിൽ വിശ്രമിച്ചു.
ഏവം തത്ര ശയാനേന വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ। ആത്മാരാമേണ ക്രീഡാര്ഥം സൃഷ്ടം നാഭ്യാം തു പങ്കജമ് ।। ൨൪.
അങ്ങനെ, തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ ലയിച്ചും, ക്രീഡയ്ക്കായി, മഹാവിഷ്ണു അവിടെ കിടന്നിരിക്കുമ്പോൾ, തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ഒരു താമര സൃഷ്ടിച്ചു.