ചതുര്ബാഹുശ്ചതുഷ്പാദശ്ചതുര്നേത്രശ്ചതുര്മുഖഃ। തദാ സംവത്സരോ ഭൂത്വാ യജ്ഞരൂപീ ഭവിഷ്യതി। ഷഡങ്ഗശ്ച ത്രിശീര്ഷശ്ച ത്രിസ്ഥാനേ ത്രിശരീരവാന് ।। ൨൩.
നാലു കൈകളും നാലു കാലുകളും നാലു കണ്ണുകളും നാലു മുഖങ്ങളും ഉള്ളവനായി, ഒരു സംവത്സരം ആയി, യാഗരൂപം ധരിക്കും; ആറു അംശങ്ങളും മൂന്നു തലകളും മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങളും മൂന്നു ശരീരങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കും.
കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചൈവ ചതുര്യുഗമ്। ഏതസ്യ പാദാശ്ചത്വാരഃ അങ്ഗാനി ക്രതവസ്തഥാ ।। ൨൩.
കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, കലിയുഗം — ഈ നാലു യുഗങ്ങൾ അവന്റെ നാലു കാലുകളാണ്; യാഗങ്ങൾ അവന്റെ അംശങ്ങളാണ്.
ഭുജാശ്ച വേദാശ്ചത്വാരോ ഋതുഃ സന്ധിമുഖാനി ച। ദ്വേ മുഖേ ദ്വേ ച അയനേ നേത്രാശ്ച ചതുരസ്തഥാ ।। ൨൩.
നാലു കൈകളും നാലു വേദങ്ങളും, ঋതുക്കൾ സംധിമുഖങ്ങൾ, രണ്ട് മുഖങ്ങൾ, രണ്ട് അയനങ്ങൾ, നാലു കണ്ണുകളും അവനുണ്ട്.
ശിരാംസി ത്രീണി പര്വാണി ഫാല്ഗുന്യാഷാഢകൃത്തികാഃ। ദിവ്യാന്തരിക്ഷഭൌമാനി ത്രീണി സ്ഥാനാനി യാനി തു। സമ്ഭവഃ പ്രലയശ്ചൈവ ആശ്രമൌ ദ്വൌ പ്രകീര്ത്തിതൌ ।। ൨൩.
മൂന്നു തലകളും സംധികൾ, ഫാൽഗുണി, ആശാഢ, കൃത്തിക എന്നീ നക്ഷത്രങ്ങൾ; ദിവ്യ, അന്തരീക്ഷ, ഭൂമിയെന്നിങ്ങനെ മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങൾ; ഉത്ഭവവും പ്രളയവും, രണ്ടു ആശ്രമങ്ങളും പറയുന്നു.
സ യദാ കാലരൂപാഭോ വരാഹത്വേ വ്യവസ്ഥിതഃ। ഭവിഷ്യതി യദാ സാധ്യോ വിഷ്ണുര്നാരായണഃ പ്രഭുഃ ।। ൨൩.
അവൻ കാലത്തിന്റെ രൂപംപോലെ വാരാഹനായി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, സാധ്യനും വിഷ്ണുവും നാരായണനും പ്രഭുവായിത്തന്നെ ഉണ്ടാകും.
തദാ ത്വമപി ദേവേശ ചതുര്വ്വക്ത്രോ ഭവിഷ്യസി। ബ്രഹ്മലോകനമസ്കാര്യോ വിഷ്ണുര്നാരായണഃ പ്രഭുഃ ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനായ നീയും നാലുമുഖനാകും; ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ആരാധ്യനായ ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, നാരായണനും പ്രഭുവായിരിക്കും.
ഏകാര്ണവേ പ്ലവേ ചൈവ ശയാനം പുരുഷം ഹരിമ്। യദാ ദ്രക്ഷ്യസി ദേവേശം ധ്യാനയുക്തം മഹാമുനിമ് ।। ൨൩.
നീ ഒരിക്കൽ ഏകസമുദ്രത്തിൽ ഒരു തൂണിൽ കിടക്കുന്ന ഹരിയെ, ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ മഹാമുനിയെ, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവിനെ കാണുമ്പോൾ—
തദാവാം മമ യോഗേന മോഹിതൌ നഷ്ടചേതസൌ। അന്യോന്യസ്പര്ദ്ധിനൌ രാത്രാവവിജ്ഞായ പരസ്പരമ് ।। ൨൩.
അപ്പോൾ എന്റെ യോഗശക്തിയാൽ നിങ്ങൾ ഇരുവരും മയങ്ങും, മനസ്സു തെറ്റിപ്പോകും, പരസ്പരം തിരിച്ചറിയാതെ രാത്രിയിലൊക്കെയും തമ്മിൽ മത്സരിക്കും.
ഏകൈകസ്യോദരസ്ഥാംസ്തു ദൃഷ്ട്വാ ലോകാംശ്ചരാചരാന്। വിസ്മയം പരമം ഗത്വാ ധ്യാനാദ്ബുദ്ധ്വാ തു മാനുഷൌ ।। ൨൩.
നിങ്ങൾ ഒരാളുടെ വയറ്റിൽ മറ്റൊരാളെയും, ചലിക്കുന്നവയും അചലങ്ങളുമായ ലോകങ്ങളെ കണ്ടു, അത്ഭുതത്തിൽ മുഴുകി, ധ്യാനത്തിലൂടെ മനുഷ്യരാണെന്ന് തിരിച്ചറിയും.
തതസ്ത്വം പഝസംഭൂതഃ പഝനാഭഃ സനാതനഃ। പദ്മാങ്കിതസ്തദാ കല്പേ ഖ്യാതിം യാസ്യസി പുഷ്കലാമ് ।। ൨൩.
അതിനുശേഷം, നീ കമലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനും, കമലനാഭനും, ശാശ്വതനും, കമലചിഹ്നം ഉള്ളവനും ആ കാലഘട്ടത്തിൽ വലിയ പ്രശസ്തി നേടും.
തതസ്തസ്മിംസ്തദാ കല്പേ വാരാഹേ സപ്തമേ പ്രഭോഃ। പുനര്വിഷ്ണുര്മഹാതേജാഃ കാലോ ലോകപ്രകാലനഃ। മനുര്വൈവസ്വതോ നാമ തവ പുത്രോ ഭവിഷ്യതി ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ആ കാലഘട്ടത്തിൽ, ഏഴാമത്തെ വാർാഹയുഗത്തിൽ, മഹാതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണു, ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലൻ, വൈവസ്വതനാമമുള്ള മനു നിന്റെ മകനാകും.
തദാ ചതുര്യുഗാവസ്ഥേ കല്പേ തസ്മിന് യുഗാന്തകേ। ഭവിഷ്യാമി ശിഖായുക്തഃ ശ്വേതോ നാമ മഹാമുനിഃ ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ആ കാല്പത്തിൽ, നാലു യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ്, യുഗാന്തത്തിൽ, ഞാൻ ശിഖയുള്ള ശ്വേതനാമമുള്ള മഹാമുനിയായി ജനിക്കും.
ഹിമവച്ഛിഖരേ രമ്യേ ഛാഗലേ പര്വതോത്തമേ। ചതുഃശിഷ്യാഃ ശിവേ യുക്താ ഭവിഷ്യന്തി തദാ മമ ।। ൨൩.
ഹിമവാന്റെ മനോഹരമായ ചൂഡയിൽ, ഉത്തമമായ ചാഗലപർവതത്തിൽ, ശിവഭക്തരായ നാലു ശിഷ്യന്മാർ അപ്പോൾ എനിക്ക് ഉണ്ടാകും.
ശ്വേതശ്ചൈവ ശിഖശ്ചൈവ ശ്വേതാശ്വഃ ശ്വേതലോഹിതഃ। ചത്വാരസ്തേ മഹാത്മാനോ ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ ।। ൨൩.
ശ്വേതൻ, ശിഖൻ, ശ്വേതാശ്വൻ, ശ്വേതലോഹിതൻ—ഇവരാണ് ആ നാലു മഹാത്മാക്കളും, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരും.
തതസ്തേ ബ്രഹ്മഭൂയിഷ്ഠാ ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മഗതിം പരാമ് । തത്സമീപം ഗമിഷ്യന്തി പുനരാവൃത്തിദുര്ലഭമ് ।। ൨൩.
അവർ ബ്രഹ്മാവസ്ഥ കൈവരിച്ച്, പരമമായ ബ്രഹ്മഗതി കണ്ടു, വീണ്ടും ജനനം ദുഷ്കരമായ ആ സ്ഥിതിയിലേക്കു പോകും.
പുനസ്തു മമ ദേവേശോ ദ്വിതീയദ്വാപരേ പ്രഭുഃ। പ്രജാപതിര്യദാ വ്യാസഃ സത്യോ നാമ ഭവിഷ്യതി ।। ൨൩.
പിന്നീട്, രണ്ടാം ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭു, പ്രജാപതി, സത്യനാമമുള്ള വ്യാസനായി ജനിക്കും.
തദാ ലോകഹിതാര്ഥായ സുതാരേ നാമ നാമതഃ। ഭവിഷ്യാമി കലൌ തസ്മിന് ലോകാനുഗ്രഹകാരണാത് ।। ൨൩.
അപ്പോൾ ലോകക്ഷേമത്തിനായി, സുതാര എന്ന പേരിൽ, ആ കലിയുഗത്തിൽ ഞാൻ ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി ജനിക്കും.
തത്രാപി മമ തേ പുത്രാ ഭവിഷ്യാ നാമ നാമതഃ। ദുന്ദുഭിഃ ശതരൂപശ്ച ഋചീകഃ ക്രതുമാംസ്തഥാ ।। ൨൩.
അവിടെ എന്റെ പുത്രന്മാർ ദുന്ദുഭി, ശതരൂപ, ഋചീക, ക്രതുമാൻ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾക്കു അറിയപ്പെടും.
പ്രാപ്യ യോഗം തഥാ ജ്ഞാനം ബ്രഹ്മ ചൈവ സനാതനമ്। രുദ്രലോകം ഗമിഷ്യന്തി പുനരാവൃത്തി ദുര്ലഭമ് ।। ൨൩.
അവർ യോഗവും ജ്ഞാനവും ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മവും കൈവരിച്ച്, പുനർജനനം ദുഷ്കരമായ രുദ്രലോകത്തിലേക്കു പോകും.
തൃതീയേ ദ്വാപരേ ചൈവ യദാ വ്യാസസ്തു ഭാര്ഗവഃ। തദാ ഹ്യഹം ഭവിഷ്യാമി ദമനസ്തു യുഗന്തികേ ।। ൨൩.
മൂന്നാം ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, വ്യാസൻ ഭാർഗവനായപ്പോൾ, യുഗാന്തത്തിൽ ഞാൻ ദമനസ് എന്ന പേരിൽ ജനിക്കും.
തത്രാപി ച ഭവിഷ്യന്തി ചത്വാരോ മമ പുത്രകാഃ। വിശോകശ്ച വികേശശ്ച വിശാപഃ ശാപനാശനഃ ।। ൨൩.
അവിടെ എന്റെ നാലു പുത്രന്മാർ വിഷോകൻ, വികേശൻ, വിശാപൻ, ശാപനാശനൻ എന്നിങ്ങനെയാകും.
തേഽപി തേനൈവ മാര്ഗേണ യോഗോക്തേന മഹൌജസഃ। രുദ്രലോകം ഗമിഷ്യന്തി പുനരാവൃത്തിദുര്ലഭമ് ।। ൨൩.
അവരും അതേ മാർഗ്ഗത്തിൽ, യോഗപാഠം അനുസരിച്ച്, മഹാശക്തിയോടെ, പുനർജനനം ദുഷ്കരമായ രുദ്രലോകത്തിലേക്കു പോകും.
ചതുര്ഥേ ദ്വാപരേ ചൈവ യദാ വ്യാസോഽങ്ഗിരാഃ സ്മൃതഃ। തദാഽപ്യഹം ഭവിഷ്യാമി സുഹോത്രോ നാമ നാമതഃ ।। ൨൩.
നാലാം ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, വ്യാസൻ അങ്കിരസ്സായി അറിയപ്പെടുമ്പോൾ, അപ്പോഴും ഞാൻ സുഹോത്രൻ എന്ന പേരിൽ ജനിക്കും.
തത്രാപി മമ സത്പുത്രാശ്ചത്വാരശ്ച തപോധനാഃ। ഭവിഷ്യന്തി ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ യോഗാത്മാനോ ദൃഢവ്രതാഃ ।। ൨൩.
അവിടെ എന്റെ നാലു സത്യസന്താനങ്ങളും, വലിയ തപസ്സുള്ളവരും, യോഗത്തിൽ ലീനരായും, ദൃഢവ്രതന്മാരായും ജനിക്കും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ.
സുമുഖോ ദുര്മുഖശ്ചൈവ ദുര്ദമോ ദുരതിക്രമഃ। പ്രാപ്യ യോഗഗതിം സൂക്ഷ്മാം വിമലാ ദഗ്ധകില്ബിഷാഃ। തേഽപി തേനൈവ മാര്ഗേണ ഗമിഷ്യന്തി ന സംശയഃ ।। ൨൩.
സുമുഖനും ദുര്മുഖനും ദുര്ദമനും ദുരതിക്രമനും യോഗത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വഴി പ്രാപിച്ച്, പാപങ്ങള് മുഴുവന് ദഹിച്ചു നിര്മലരായി, അവരും അതേ വഴിയിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോകും എന്ന് സംശയമില്ല.
പഞ്ചമേ ദ്വാപരേ ചൈവ വ്യാസസ്തു സവിതാ യദാ। തദാ ചാപി ഭവിഷ്യാമി കങ്ഗോ നാമ മഹാതപാഃ। അനുഗ്രഹാര്ഥം ലോകാനാം യോഗാത്മാ നൈകകര്മകൃത് ।। ൨൩.
അഞ്ചാമത്തെ ദ്വാപരയുഗത്തില് വ്യാസന് സവിതാവായിരിക്കുമ്പോള്, ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി, അനേകം കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്ന മഹാതപസ്സുകാരനായ യോഗാത്മാവായി ഞാനും കംഗ എന്ന പേരില് ജനിക്കും.
ചത്വാരസ്തു മഹാഭാഗാ വിരജാഃ ശുദ്ധയോനയഃ । പുത്രാ മമ ഭവിഷ്യന്തി യോഗാത്മാനോ ദൃഢവ്രതാഃ ।। ൨൩.
നാല് മഹാഭാഗ്യശാലികളായ, വികാരരഹിതരായ, ശുദ്ധമായ ജന്മം ലഭിച്ച, യോഗത്തില് ലയിച്ചും ദൃഢവ്രതികളായും എന്റെ പുത്രന്മാര് ഉണ്ടാകും.
സനഃ സനന്ദനശ്ചൈവ പ്രഭുര്യശ്ച സനാതനഃ। ഋതുഃ സനത്കുമാരശ്ച നിര്മമാ നിരഹംകൃതാഃ। മത്സമീപം ഗമിഷ്യന്തി പുനരാവൃത്തിദുര്ലഭമ് ।। ൨൩.
സനകന്, സനന്ദനന്, പ്രഭു, സനാതനന്, ഋതു, സനത്കുമാരന്—ഇവര് എല്ലാവരും സ്വാര്ത്ഥതയും അഹങ്കാരവും വിട്ട്, തിരിച്ചു വരാന് ദുർലഭമായ എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് എത്തും.
പരിവൃത്തേ പുനഃ ഷഷ്ഠേ മൃത്യുര്വ്യാസോ യദാ വിഭുഃ। തദാപ്യഹം ഭവിഷ്യാമി ലോകാക്ഷിര്നാമ നാമതഃ ।। ൨൩.
ആറാമത്തെ ചക്രം കഴിഞ്ഞ് വ്യാസന് മൃത്യുവായ മഹാശക്തനാകുമ്പോള് ഞാനും ലോകാക്ഷി എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടും.
ശിഷ്യാശ്ച മമ തേ ദിവ്യാ യോഗാത്മാനോ ദൃഢവ്രതാഃ। ഭവിഷ്യന്തി മഹാഭാഗാശ്ചത്വാരോ ലോകസമ്മതാഃ ।। ൨൩.
അപ്പോള് എന്റെ ശിഷ്യന്മാര് ദിവ്യരും യോഗത്തില് ലയിച്ചും ദൃഢവ്രതികളും ലോകം അംഗീകരിക്കുന്ന നാല് മഹാഭാഗ്യശാലികളും ആയിരിക്കും.