വായുപുരാണമ്

പ്രയോജനാനി ചത്വാരി പ്രാണായാമസ്യ വിദ്ധിവൈ। ശാന്തിഃ പ്രശാന്തിര്ദീപ്തിശ്ച പ്രസാദശ്ച ചതുഷ്ടയമ് ।। ൧൧.

പ്രാണായാമത്തിന് നാല് ഉദ്ദേശങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് അറിയുക: ശാന്തി, ആഴത്തിലുള്ള ശാന്തി, ദീപ്തി, പ്രസാദം — ഈ നാലും.

ഘോരാകാരശിവാനാന്തു കര്മണാം ഫലസമ്ഭവമ്। സ്വയംകൃതാനി കാലേന ഇഹാമുത്ര ച ദേഹിനാമ് ।। ൧൧.

ഭയങ്കരവും മംഗളകരവുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ, ശരീരധാരികൾ സ്വയം ചെയ്തതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, സമയമാകുമ്പോൾ ഈ ലോകത്തും അന്ത്യലോകത്തും ഉണ്ടാകുന്നു.

പിതൃമാതൃ പ്രദുഷ്ടാനാം ജ്ഞാതിസമ്ബന്ധിസങ്കരൈഃ। ക്ഷപണം ഹി കഷായാണാം പാപാനാം ശാന്തിരുച്യതേ ।। ൧൧.

പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും വഞ്ചിച്ചവർക്കും ബന്ധുക്കളുമായുള്ള ബന്ധം ദോഷപ്പെടുത്തിയവർക്കും, പാപങ്ങളുടെ ദോഷങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും ദുർവൃത്തികൾക്ക് ശാന്തി വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് പ്രായശ്ചിത്തമെന്ന് പറയുന്നു.

ലോഭമാനാത്മകാനാം ഹി പാപാനാമപി സംയമഃ । ഇഹാമുത്ര ഹിതാര്ഥായ പ്രശാന്തിസ്തപ ഉച്യതേ ।। ൧൧.

ലോഭവും അഹങ്കാരവും മൂലമാക്കിയ പാപങ്ങൾക്കു, ആത്മനിയന്ത്രണമാണ് തപസ്സെന്നു പറയുന്നത്; അതു ഈ ലോകത്തും അന്ത്യലോകത്തും ഭേദം വരുത്തുന്നു.

സൂര്യേന്ദുഗ്രഹതാരാണാം തുല്യസ്തു വിഷയോ ഭവേത്। ഋഷീണാഞ്ച പ്രസിദ്ധാനാം ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസമ്പദാമ് ।। ൧൧.

സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും ഉള്ള ലോകം, ജ്ഞാനവും വിവേകവും സമ്പന്നരായ പ്രശസ്തരായ ഋഷിമാരുടെ ലോകത്തോടു തുല്യമാണ്.

അതീതാനാഗതാനാഞ്ച ദര്ശനം സാമ്പ്രതസ്യ ച । ബുദ്ധസ്യ സമതാം യാന്തി ദീപ്തിഃ സ്യാത്തപ ഉച്യതേ ।। ൧൧.

കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴുള്ളതും കാണാനുള്ള ദർശനം, സമബുദ്ധിയുള്ളവർക്കു ലഭിക്കുന്നു; ഈ പ്രകാശമാണ് തപസ്സെന്നു പറയുന്നത്.

ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥാംശ്ച മനഃ പഞ്ച ച മാരുതാന് । പ്രസാദയതി യേനാസൌ പ്രസാദ ഇതി സംജ്ഞിതഃ ।। ൧൧.

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അവയുടെ വിഷയങ്ങൾ, മനസ്സ്, അഞ്ചു പ്രാണവായുക്കൾ എന്നിവയെ ശമിപ്പിക്കുന്നതിനെ ശാന്തി എന്നു പറയുന്നു.

ഇത്യേഷ ധര്മഃ പ്രഥമഃ പ്രാണായാമശ്ചതുര്വിധഃ। സന്നികൃഷ്ടഫലോ ജ്ഞേയഃ സദ്യഃകാലപ്രസാദജഃ ।। ൧൧.

ഇതാണ് ആദ്യ ധർമ്മം: നാലു വിധത്തിലുള്ള ശ്വാസനിയമനം, അതിന്റെ ഫലം ഉടൻ ലഭിക്കുകയും ഉടനെ മനസ്സിന് ശാന്തി വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

അത ഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രാണായാമസ്യ ലക്ഷണമ്। ആസനം ച യഥാതത്ത്വം യുഞ്ജതോ യോഗമേവ ച ।। ൧൧.

ഇനി ഞാൻ ശ്വാസനിയമത്തിന്റെ ലക്ഷണവും, യോജിച്ചിരിക്കേണ്ട ശരീരഭംഗിയും യഥാർത്ഥ യോഗപദ്ധതിയും വിശദമാക്കാം.

ഓങ്കാരം പ്രഥമം കൃത്വാ ചന്ദ്രസൂയൌം പ്രണമ്യ ച। ആസനം സ്വസ്തികം കൃത്വാ പഝമര്ദ്ധാസനന്തഥാ ।। ൧൧.

ആദ്യം ഓം എന്ന അക്ഷരം ഉച്ചരിച്ച്, ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും നമസ്കരിച്ച്, സ്വസ്തികാസനം അല്ലെങ്കിൽ അർദ്ധപദ്മാസനം സ്വീകരിക്കണം.

സമജാനുരേകജാനുരുത്താനഃ സുസ്ഥിതോഽപി ച। സമോ ദൃഢാസനോ ഭൂത്വാ സംഹൃത്യ ചരണാവുഭൌ ।। ൧൧.

രണ്ടു മുട്ടുകളും സമമായി, ഒരു മുട്ട ഉയർത്തി, ശരീരം നേരെ ഉറപ്പോടെ ഇരിക്കണം; ഇരുവശത്തെയും കാലുകൾ ചേർത്ത് ഭംഗി ഉറപ്പാക്കണം.

സംവൃതാസ്യോഽവബദ്ധാക്ഷ ഉരോ വിഷ്ടഭ്യ ചാഗ്രതഃ। പാര്ഷ്ണിഭ്യാം വൃഷണേ ഛാദ്യ തഥാ പ്രജനനം തതഃ ।। ൧൧.

വായടച്ച്, കണ്ണുകൾ ഉറപ്പിച്ച്, നെഞ്ച് മുന്നോട്ട് വീർപ്പിച്ച്, കാൽമുട്ടുകൾ കൊണ്ട് വൃക്കങ്ങൾ മറച്ച്, അതുപോലെ ജനനേന്ദ്രിയവും മറയ്ക്കണം.

കിഞ്ചിദുന്നാമിതശിരാഃ ശിരോ ഗ്രീവാം തഥൈവ ച। സമ്പ്രേക്ഷ്യ നാസികാഗ്രം സ്വം ദിശശ്ചാനവലോകയന് ।। ൧൧.

തല അല്പം ഉയർത്തി, കഴുത്തും അതുപോലെ, സ്വന്തം മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ കണ്ണുകൾ പതിപ്പിച്ച്, മറ്റേതെങ്കിലും ദിശയിലേക്ക് നോക്കാതിരിക്കുക.

തമഃ പ്രച്ഛാദ്യ രജസാ രജഃ സത്ത്വേന ച്ഛാദയേത് । തതഃ സത്ത്വസ്ഥിതോ ഭൂത്വാ യോഗം യുഞ്ജന് സമാഹിതഃ ।। ൧൧.

അന്ധകാരം രാജസികത്വംകൊണ്ട് മറച്ച്, രാജസികത്വം സാത്വികത്വംകൊണ്ട് മറച്ച്, പിന്നെ സാത്വികത്വത്തിൽ ഉറച്ചു, ഏകാഗ്രതയോടെ യോഗം അഭ്യസിക്കണം.

ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥാംശ്ച മനഃ പഞ്ച സ മാരുതാന്। വിഗൃഹ്യ സമവായേവ പ്രത്യാഹാരമുപക്രമേത് ।। ൧൧.

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അവയുടെ വിഷയങ്ങൾ, മനസ്സ്, അഞ്ചു പ്രാണവായുക്കൾ എന്നിവയെ വേർതിരിച്ച്, അവയെ ഒന്നിച്ചു കൂട്ടുന്നതുപോലെ പ്രത്യാഹാരം ആരംഭിക്കണം.

യസ്തു പ്രത്യാഹരേത് കാമാന് കൂര്മോഽങ്ഗാനീവ സര്വതഃ। തഥാത്മരതിരേകസ്ഥഃ പശ്യത്യാത്മാനമാത്മനി ।। ൧൧.

ആശകളിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പാമ്പുപോലെ മുഴുവൻ വലിച്ചെടുക്കുന്നവൻ, ആത്മാരാമനായി ഏകാഗ്രനായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, ആത്മാവിനെ സ്വന്തത്തിൽ കാണുന്നു.

പൂരയിത്വാ ശരീരന്തു സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരം ശുചിഃ। ആകണ്ഠനാഭിയോഗേന പ്രത്യാഹാരമുപക്രമേത് ।। ൧൧.

ശരീരം അകത്തും പുറത്തും ശുദ്ധമാക്കി, ശ്വാസം കഴുത്തുവരെ നിറച്ച്, പ്രത്യാഹാരം ആരംഭിക്കണം.

കലാമാത്രസ്തു വിജ്ഞേയോ നിമേഷോന്മേഷ ഏവ ച। തഥാ ദ്വാദശമാത്രസ്തു പ്രാണായാമോ വിധീയതേ ।। ൧൧.

ഒരു കാലമാത്ര എന്നത് കണ്ണ് മടക്കുന്നതോ തുറക്കുന്നതോ ഉള്ള സമയം എന്നറിയണം; അങ്ങനെ പന്ത്രണ്ടു കാലമാത്രയാണ് ശ്വാസനിയമനം നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്.

ധാരണാ ദ്വാദശായാമോ യോഗോ വൈ ധാരണാദ്വയമ്। തഥാ വൈ യോഗയുക്തശ്ച ഐശ്വര്യം പ്രതിപദ്യതേ । വീക്ഷതേ പരമാത്മാനം ദീപ്യമാനം സ്വതേജസാ ।। ൧൧.

പന്ത്രണ്ടു ശ്വാസമാത്രയാണ് ധാരണ; അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണു യോഗം. അങ്ങനെ യോഗം നേടിയവൻ ഐശ്വര്യം നേടുകയും, സ്വതേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന പരമാത്മാവിനെ കാണുകയും ചെയ്യുന്നു.

പ്രാണായാമേന യുക്തസ്യ വിപ്രസ്യ നിയതാത്മനഃ। സര്വേ ദോഷാഃ പ്രണശ്യന്തി സത്ത്വസ്ഥശ്ചൈവ ജായതേ ।। ൧൧.

ശ്വാസനിയന്ത്രണത്തിൽ സ്ഥിരതയും ആത്മനിയമവും പുലർത്തുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലാ ദോഷങ്ങളും അകറ്റപ്പെടുന്നു; അവൻ ശുദ്ധിയിൽ സ്ഥിരനാകുന്നു.

ഏവം വൈ നിയതാഹാരഃ പ്രാണായാമപരായണഃ। ജിത്വാ ജിത്വാ സദാ ഭൂമിമാരോഹേത്തു സദാ മുനിഃ ।। ൧൧.

ഇങ്ങനെ, അളവിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ശ്വാസനിയന്ത്രണത്തിൽ മുഴുകുന്നവൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും ജയിച്ച്, സദാ ഭൂമിയിൽ ഉയരേണ്ടതുണ്ട്; അങ്ങനെ അവൻ സദാ ഒരു മുനിയാവുന്നു.

അജിതാ ഹി മഹാഭൂമിര്ദോഷാനുത്പാദയേദ്ബഹൂന് । വിവര്ദ്ധയതി സമ്മോഹം ന രോഹേദജിതാം തതഃ ।। ൧൧.

ജയിക്കപ്പെടാത്ത മഹാഭൂമി അനേകം ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും; അത് ഭ്രമം വർദ്ധിപ്പിക്കും; അതുകൊണ്ട് ജയിക്കാത്തവൻ ഉയരരുത്.

നാലേന തു യഥാ തോയം യന്ത്രേണൈവ ബലാന്വിതഃ। ആപിബേത പ്രയത്നേന തഥാ വായുഞ്ജിതശ്രമഃ ।। ൧൧.

യന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഒരു പൈപ്പിലൂടെ ശക്തിയായി വെള്ളം എടുക്കുന്നതുപോലെ, പരിശ്രമത്തോടെ വായു ആകർഷിക്കണം.

നാഭ്യാം ച ഹൃദയേ ചൈവ കണ്ഠേ ഉരസി ചാനനേ। നാസാഗ്രേ തു തഥാ നേത്രേ ഭ്രുവോര്മധ്യേഽഥ മൂര്ദ്ധനി ।। ൧൧.

നാഭിയിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, കഴുത്തിൽ, നെഞ്ചിൽ, വായിൽ, മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ, കണ്ണുകളിൽ, കണ്പിലക്കെട്ടിൽ, തലമുടിയിൽ—

കിഞ്ചിദൂര്ദ്ധ്വം പരസ്മിംശ്ച ധാരണാ പരമാ സ്മൃതാ। പ്രാണാപാനസമാരോധാത് പ്രാണായാമഃ സ കഥ്യതേ ।। ൧൧.

ഇവയുടെ കുറച്ച് മുകളിലും അതിനപ്പുറത്തും ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ഏകാഗ്രതയാണെന്ന് പറയുന്നു; ശ്വാസവും ഉച്ച്വാസവും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഇതാണ് ശ്വാസനിയമം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

മനസോ ധാരണാ ചൈവ ധാരണേതി പ്രകീര്തിതാ। നിവൃത്തി ര്വിഷയാണാന്തു പ്രത്യാഹാരസ്തു സംജ്ഞിതഃ ।। ൧൧.

മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കുന്നതാണ് ഏകാഗ്രത; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവലിക്കുന്നത് പ്രത്യാഹാരം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

സര്വേഷാം സമവായേ തു സിദ്ധിഃ സ്യാദ്യോഗലക്ഷണാ। തയോത്പന്നസ്യ യോഗസ്യ ധ്യാനം വൈ സിദ്ധിലക്ഷണമ്। ധ്യാനയുക്തഃ സദാ പശ്യേദാത്മാനം സൂര്യചന്ദ്രവത് ।। ൧൧.

ഇവയൊക്കെ ഒന്നിച്ച് വരുമ്പോൾ യോഗത്തിന്റെ ലക്ഷണമായ സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; അങ്ങനെ ലഭിച്ച യോഗത്തിന് ധ്യാനമാണ് സിദ്ധിയുടെ അടയാളം. ധ്യാനത്തിൽ എപ്പോഴും ലീനനായവൻ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പോലെ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു.

സത്ത്വസ്യാനുപപത്തൌ തു ദര്ശനന്തു നവ വിദ്യതേ। അദേശകാലയോഗസ്യ ദര്ശനന്തു ന വിദ്യതേ ।। ൧൧.

ശുദ്ധി ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ദർശനം ഉണ്ടാകില്ല; ശരിയായ സ്ഥലം, സമയങ്ങൾ ഒന്നിച്ചില്ലെങ്കിൽ ദർശനം ഉണ്ടാകില്ല.

അഗ്ന്യഭ്യാശേ വനേ വാപി ശുഷ്കപര്ണചയേ തഥാ। ജന്തുവ്യാപ്തേ ശ്മശാനേ വാ ജീര്ണഗോഷ്ഠേ ചതുഷ്പഥേ ।। ൧൧.

അഗ്നിക്കരികിലും, കാട്ടിലും, ഉണങ്ങിയ ഇലകളുടെ കൂമ്പാരത്തിലും, ജീവികൾ നിറഞ്ഞ സ്ഥലത്തും, ശ്മശാനത്തിലും, പഴയ പശുശാലയിലും, ചതുരശ്രവഴിയിലും—