വായുപുരാണമ്

പ്രാണായാമഗതിശ്വാപി പ്രാണസ്യായാമ ഉച്യതേ । സ ചാപി ത്രിവിധഃ പ്രോക്തോ മന്ദോ മധ്യോത്തമസ്തഥാ ।। ൧൦.

ശ്വാസത്തിന്റെ നിയന്ത്രിതയാത്രയാണ് പ്രാണായാമം എന്ന് പറയുന്നു. അതിന് മൂന്ന് വിധിയുണ്ട്: മന്ദം, മധ്യം, ഉത്തമം.

പ്രാണാനാഞ്ച നിരോധസ്തു സ പ്രാണായാമസംജ്ഞിതഃ । പ്രാണായാമപ്രമാണന്തു മാത്രാ വൈ ദ്വാദശ സ്മൃതാഃ ।। ൧൦.

ശ്വാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനെ പ്രാണായാമം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പ്രാണായാമത്തിന്റെ അളവ് പന്ത്രണ്ട് മാത്രികകളാണ് എന്ന് പറയുന്നു.

മന്ദോ ദ്വാദശമാത്രസ്തു ഉദ്വാതാ ദ്വാദശ സ്മൃതാഃ । മധ്യമശ്ച ദ്വിരുദ്വാതശ്ചതുര്വിംശതിമാത്രികഃ ।। ൧൦.

മന്ദപ്രാണായാമം പന്ത്രണ്ട് മാത്രികകളാണ്, പന്ത്രണ്ട് ഉച്ച്വാസങ്ങൾ. മധ്യമം ഇരട്ട ഉച്ച്വാസങ്ങളോടെ ഇരുപത്തിനാലു മാത്രികകളാണ്.

ഉത്തമസ്തത്ര്ത്രിരുദ്വാതോ മാത്രാഃ ഷട്‌ത്രിംശദുച്യതേ। സ്വേദകമ്പവിഷാദാനാം ജനനോ ഹ്യുത്തമഃ സ്മൃതഃ ।। ൧൦.

അവിടെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ അളവ് മുപ്പത്താറ് മാത്രയാണെന്ന് പറയുന്നു; ഈ അളവ് ചുരുണ്ടു, വിറയലും, നിരാശയും ഉണ്ടാക്കുന്നതിന് ഏറ്റവും നല്ലതാണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു.

ഇത്യേതത് ത്രിവിധം പ്രോക്തം പ്രാണായാമസ്യ ലക്ഷണമ്। പ്രമാണഞ്ച സമാസേന ലക്ഷണഞ്ച നിബോധത ।। ൧൦.

ഇങ്ങനെ പ്രാണായാമത്തിന്റെ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു; ഇപ്പോൾ അതിന്റെ അളവും നിർവചനവും ചുരുക്കത്തിൽ കേൾക്കൂ.

സിംഹോ വാ കുഞ്ജരോ വാപി തഥാഽന്യോ വാ മൃഗോ വനേ। ഗൃഹീതഃ സേവ്യമാനസ്തു മൃദുഃ സമുപജായതേ ।। ൧൦.

സിംഹം, ആന, അല്ലെങ്കിൽ വനത്തിൽ മറ്റേതെങ്കിലും മൃഗം പിടികൂടി വളർത്തുമ്പോൾ, അതു മൃദുവായി മാറുന്നു.

തഥാ പ്രാണോ ദുരാധര്ഷഃ സര്വേഷാമകൃതാത്മനാമ് । യോഗതഃ സേവ്യമാനസ്തു സ ഏവാഭ്യാസതോ വ്രജേത് ।। ൧൦.

അദേഹത്തോടും, അതുപോലെ, ശാന്തമല്ലാത്തവരുടെ പ്രാണൻ നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്; എന്നാൽ യോഗം വഴി ആവർത്തിച്ച് പരിശീലിക്കുമ്പോൾ, അതു നിയന്ത്രണത്തിൽ വരുന്നു.

സ ചൈവ ഹി യഥാ സിംഹഃ കുഞ്ജരോ വാപി ദുര്ബലഃ। കാലാന്തരവശാദ്യോഗാദ്ഗമ്യതേ പരിമര്ദ്ദനാത് ।। ൧൦.

സിംഹമോ ആനയോ ശക്തിയുള്ളതായിരുന്നാലും, കാലക്രമത്തിൽ പരിശീലനത്തിലും നിയന്ത്രണത്തിലും അവ ദുർബലമാകുന്നതുപോലെ, പ്രാണനും അങ്ങനെ ദുർബലമാകുന്നു.

പരിധായ മനോ മന്ദം വശ്യത്വം ചാധിഗച്ഛതി । പരിധായ മനോദേവം തഥാ ജീവതി മാരുതഃ ।। ൧൦.

മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ, അതു മന്ദമായിരുന്നാലും, നിയന്ത്രണം നേടാം; ഈ രീതിയിൽ മനസ്സിനെ പിടിച്ചാൽ, ജീവവായു നിലനിൽക്കുന്നു.

വശ്യത്വം ഹി യഥാ വായുര്ഗച്ഛതേ യോഗമാസ്ഥിതഃ। തദാ സ്വച്ഛന്ദതഃ പ്രാണം നയതേ യത്ര ചേച്ഛതി ।। ൧൦.

വായു യോഗത്തിൽ ഉറച്ചാൽ, അതു നിയന്ത്രണത്തിൽ വരുന്നതുപോലെ, പ്രാണൻ ഇച്ഛാനുസരണം എവിടെയും കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയുന്നു.

യഥാ സിംഹോ ഗജോ വാപി വശ്യത്വാദവതിഷ്ഠതേ। അഭയായ മനുഷ്യാണാം മൃഗേഭ്യഃ സംപ്രവര്ത്തതേ ।। ൧൦.

സിംഹമോ ആനയോ നിയന്ത്രിതമായാൽ, മനുഷ്യരെ കാട്ടുമൃഗങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ, നിയന്ത്രിതമായ പ്രാണനും അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

യഥാ പരിചിതശ്ചായം വായുര്വൈ വിശ്വതോമുഖഃ। പരിധ്യായമാനഃ സംരുദ്ധഃ ശരീരേ കില്ബിഷം ദഹത് ।। ൧൦.

ഈ വായു എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു; അതിനെ നിയന്ത്രിച്ച് ശരീരത്തിൽ പിടിച്ചാൽ, ദോഷങ്ങൾ കത്തിച്ചുകളയുന്നു.

പ്രാണായാമേന യുക്തസ്യ വിപ്രസ്യ നിയതാത്മനഃ। സര്വേ ദോഷാഃ പ്രണശ്യന്തി സത്ത്വസ്ഥശ്ചൈവ ജായതേ ।। ൧൦.

പ്രാണായാമത്തിൽ അഭ്യസിച്ച, നിയന്ത്രിത മനസ്സുള്ള ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നശിക്കുന്നു; അവൻ ശുദ്ധമായ സത്ത്വത്തിൽ ഉറച്ചവനാകുന്നു.

തപാംസി യാനി തപ്യന്തേ വ്രതാനി നിയമാശ്ച യേ। സര്വയജ്ഞഫലഞ്ചൈവ പ്രാണായാമശ്ച തത്സമഃ ।। ൧൦.

എല്ലാ തപസ്സുകളും, വ്രതങ്ങളും, നിയമങ്ങളും, എല്ലാ യജ്ഞഫലങ്ങളും — ഇവയ്ക്കു തുല്യമായതാണ് പ്രാണായാമം.

അബ്ബിന്ദും യഃ കുശാഗ്രേണ മാസി മാസി സമശ്രുതേ। സംവത്സരശതം സാഗ്രം പ്രാണായാമഞ്ച തത്സമമ് ।। ൧൦.

മാസം മാസം കുശഗ്രത്തിൽ ഒരു വെള്ളത്തുള്ളി വയ്ക്കുന്നവൻ, നൂറു വർഷത്തോളം — അതിനോട് തുല്യമാണ് പ്രാണായാമം.

പ്രാണായാമൈര്ദഹേര്ദോഷാന് ധാരണാഭിശ്ച കില്ബിഷമ്। പ്രത്യാഹാരേണ വിഷയാന് ധ്യാനേനാനാശ്വരാന് ഗുണാന് ।। ൧൦.

പ്രാണായാമം വഴി ദോഷങ്ങൾ കത്തിച്ചുകളയുന്നു; ധാരണയിലൂടെ പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; പ്രത്യാഹാരത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ധ്യാനത്തിൽ നശ്വരമായ ഗുണങ്ങൾ അതിക്രമിക്കുന്നു.

തസ്മാദ്യുക്തഃ സദാ യോഗീ പ്രാണായാമപരോ ഭവേത് । സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ പരം ബ്രഹ്മാധിഗച്ഛതി ।। ൧൦.

അതിനാൽ, എപ്പോഴും യോഗത്തിൽ അർപ്പിതനായി, പ്രാണായാമത്തിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവൻ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, പരമ ബ്രഹ്മം നേടുന്നു.

ഏകം മഹാന്തം ദിവസമഹോരാത്രമഥാപി വാ। അര്ദ്ധമാസം തഥാ മാസമയനാബ്ദയുഗാനി ച ।। ൧൧.

ഒരു ദിവസം, വലിയ ദിവസം-രാത്രി, അല്ലെങ്കിൽ അരമാസം, മാസം, ഒരു വർഷം, ഒരു യുഗം —

മഹായുഗസഹസ്രാണി ഋഷയസ്തപസി സ്ഥിതാഃ। ഉപാസതേ മഹാത്മാനഃ പ്രാണം ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ ।। ൧൧.

ആയിരക്കണക്കിന് മഹായുഗങ്ങളിൽ തപസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഋഷികൾ, ദിവ്യദൃഷ്ടിയോടെ ജീവവായുവിനെ ആരാധിക്കുന്നു.

അതഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രാണായാമപ്രയോജനമ്। ഫലഞ്ചൈവ വിശേഷേണ യഥാഹ ഭഗവാന് പ്രഭുഃ ।। ൧൧.

ഇനി ഞാൻ പ്രാണായാമത്തിന്റെ ഉദ്ദേശവും, അതിന്റെ പ്രത്യേക ഫലവും, ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ വിശദീകരിക്കാം.

പ്രയോജനാനി ചത്വാരി പ്രാണായാമസ്യ വിദ്ധിവൈ। ശാന്തിഃ പ്രശാന്തിര്ദീപ്തിശ്ച പ്രസാദശ്ച ചതുഷ്ടയമ് ।। ൧൧.

പ്രാണായാമത്തിന് നാല് ഉദ്ദേശങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് അറിയുക: ശാന്തി, ആഴത്തിലുള്ള ശാന്തി, ദീപ്തി, പ്രസാദം — ഈ നാലും.

ഘോരാകാരശിവാനാന്തു കര്മണാം ഫലസമ്ഭവമ്। സ്വയംകൃതാനി കാലേന ഇഹാമുത്ര ച ദേഹിനാമ് ।। ൧൧.

ഭയങ്കരവും മംഗളകരവുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ, ശരീരധാരികൾ സ്വയം ചെയ്തതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, സമയമാകുമ്പോൾ ഈ ലോകത്തും അന്ത്യലോകത്തും ഉണ്ടാകുന്നു.

പിതൃമാതൃ പ്രദുഷ്ടാനാം ജ്ഞാതിസമ്ബന്ധിസങ്കരൈഃ। ക്ഷപണം ഹി കഷായാണാം പാപാനാം ശാന്തിരുച്യതേ ।। ൧൧.

പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും വഞ്ചിച്ചവർക്കും ബന്ധുക്കളുമായുള്ള ബന്ധം ദോഷപ്പെടുത്തിയവർക്കും, പാപങ്ങളുടെ ദോഷങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും ദുർവൃത്തികൾക്ക് ശാന്തി വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് പ്രായശ്ചിത്തമെന്ന് പറയുന്നു.

ലോഭമാനാത്മകാനാം ഹി പാപാനാമപി സംയമഃ । ഇഹാമുത്ര ഹിതാര്ഥായ പ്രശാന്തിസ്തപ ഉച്യതേ ।। ൧൧.

ലോഭവും അഹങ്കാരവും മൂലമാക്കിയ പാപങ്ങൾക്കു, ആത്മനിയന്ത്രണമാണ് തപസ്സെന്നു പറയുന്നത്; അതു ഈ ലോകത്തും അന്ത്യലോകത്തും ഭേദം വരുത്തുന്നു.

സൂര്യേന്ദുഗ്രഹതാരാണാം തുല്യസ്തു വിഷയോ ഭവേത്। ഋഷീണാഞ്ച പ്രസിദ്ധാനാം ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസമ്പദാമ് ।। ൧൧.

സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും ഉള്ള ലോകം, ജ്ഞാനവും വിവേകവും സമ്പന്നരായ പ്രശസ്തരായ ഋഷിമാരുടെ ലോകത്തോടു തുല്യമാണ്.

അതീതാനാഗതാനാഞ്ച ദര്ശനം സാമ്പ്രതസ്യ ച । ബുദ്ധസ്യ സമതാം യാന്തി ദീപ്തിഃ സ്യാത്തപ ഉച്യതേ ।। ൧൧.

കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴുള്ളതും കാണാനുള്ള ദർശനം, സമബുദ്ധിയുള്ളവർക്കു ലഭിക്കുന്നു; ഈ പ്രകാശമാണ് തപസ്സെന്നു പറയുന്നത്.

ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥാംശ്ച മനഃ പഞ്ച ച മാരുതാന് । പ്രസാദയതി യേനാസൌ പ്രസാദ ഇതി സംജ്ഞിതഃ ।। ൧൧.

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അവയുടെ വിഷയങ്ങൾ, മനസ്സ്, അഞ്ചു പ്രാണവായുക്കൾ എന്നിവയെ ശമിപ്പിക്കുന്നതിനെ ശാന്തി എന്നു പറയുന്നു.

ഇത്യേഷ ധര്മഃ പ്രഥമഃ പ്രാണായാമശ്ചതുര്വിധഃ। സന്നികൃഷ്ടഫലോ ജ്ഞേയഃ സദ്യഃകാലപ്രസാദജഃ ।। ൧൧.

ഇതാണ് ആദ്യ ധർമ്മം: നാലു വിധത്തിലുള്ള ശ്വാസനിയമനം, അതിന്റെ ഫലം ഉടൻ ലഭിക്കുകയും ഉടനെ മനസ്സിന് ശാന്തി വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

അത ഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രാണായാമസ്യ ലക്ഷണമ്। ആസനം ച യഥാതത്ത്വം യുഞ്ജതോ യോഗമേവ ച ।। ൧൧.

ഇനി ഞാൻ ശ്വാസനിയമത്തിന്റെ ലക്ഷണവും, യോജിച്ചിരിക്കേണ്ട ശരീരഭംഗിയും യഥാർത്ഥ യോഗപദ്ധതിയും വിശദമാക്കാം.