മഹാനാഭശ്ച വിക്രാന്തോ ഭൂതസന്താപനസ്തഥാ। ഹിരണ്യാക്ഷസുതാഃ ഹ്യേതേ ദേവൈരപി ദുരാസദാഃ ।। ൬.
അവരിൽ മഹാനാഭൻ എന്ന ശക്തശാലിയും, ഭൂതസന്താപനൻ എന്നവനും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹിരണ്യാക്ഷന്റെ ഈ പുത്രന്മാർ ദേവന്മാർക്കു പോലും നേരിടാൻ പ്രയാസമായവരായിരുന്നു.
തേഷാം പുത്രാശ്ച പൌത്രാശ്ച ബാഡേയഃ സഗണഃ സ്മൃതഃ। ശതന്താനി സഹസ്രാണി നിഹതാസ്താരകാമയേ ।। ൬.
അവരുടെ പുത്രന്മാരും മക്കളുടെയും കൂട്ടവും ബാഡേയകുലം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അവരുടെ അനുയായികളടക്കം ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ താറകാമയ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ഹിരണ്യകശിപോഃ പുത്രാശ്ചത്വാരസ്തു മഹാബലാഃ। പ്രഹ്ലാദഃ പൂര്വജസ്തേഷാമനുഹ്ലാദസ്തഥൈവ ച। സംഹ്രാദശ്ച ഹ്രദശ്ചൈവ ഹ്രദപുത്രാന്നിബോധത ।। ൬.
ഹിരണ്യകശിപുവിന് നാല് ശക്തശാലി പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ ഏറ്റവും മൂത്തവൻ പ്രഹ്ലാദൻ, പിന്നെ അനുഹ്ലാദൻ, സംഹ്രാദൻ, ഹ്രദൻ എന്നിവരാണ്. ഇനി ഹ്രദന്റെ പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ഹ്രാദോ നിസുന്ദശ്ച തതാ ഹ്രദപുത്രൌ ബഭൂവതുഃ। സുന്ദോപസുന്ദൌ വിക്രാന്തൌ നിസുന്ദതന യാവുഭൌ ।। ൬.
ഹ്രദന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: ഹ്രാദൻ, നിസുന്ദൻ. നിസുന്ദന്റെ പുത്രന്മാർ സുന്ദൻ, ഉപസുന്ദൻ എന്നിങ്ങനെയാണ്; ഇരുവരും ധൈര്യശാലികളായിരുന്നു.
ബ്രഹ്മഘ്നസ്തു മഹാവീര്യോ മൂകസ്തു ഹ്രദദായിനഃ। മാരീചഃ സുന്ദപുത്രസ്തു താഡകാമുപപദ്യതേ ।। ൬.
ബ്രഹ്മഘ്നൻ എന്ന മഹാശക്തശാലിയും, മൂകൻ എന്നവനും ഹ്രദന്റെ പുത്രന്മാരാണ്. സുന്ദന്റെ പുത്രനായ മാരീചൻ താടകയുടെ മകനാണ്.
താഡകാ നിഹതാ സാഽഥ രാഘവേണ ബലീയസാ। മൂകോ വിനിഹതശ്ചാപി കിരാതേ സവ്യസാചിനാ ।। ൬.
താടകയെ ശക്തനായ രാഘവൻ വധിച്ചു. മൂകനെ കിരാതരിൽ നിന്നുള്ള അഗ്നിശരധാരി വധിച്ചു.
ഉത്പന്നാ മഹതാ ചൈവ തപസാ ഭാവിതാഃ സ്വയമ്। തിസ്രഃ കോട്യസ്തു തേഷാം വൈ മണിവര്ത്തനിവാസിനാമ്। അവധ്യാ ദേവതാനാം വൈ നിഹതാഃ സവ്യസാചിനാ ।। ൬.
വലിയ തപസ്സും ആത്മനിയന്ത്രണവും കൊണ്ട് ജനിച്ച, മണിവർത്തയിൽ വസിച്ച മുപ്പത് ലക്ഷത്തോളം പേരുണ്ടായിരുന്നു. ദേവന്മാർക്ക് അജയ്യരായിരുന്ന ഇവരെ അഗ്നിശരധാരി വധിച്ചു.
അനുഹ്ലാദസുതോ വായുഃ ശിനീവാലീ തഥൈവ ച । തേഷാന്തു ശതസാഹസ്രോ ഗണോ ഹാലാഹലഃ സ്മൃതഃ ।। ൬.
അനുഹ്ലാദന്റെ പുത്രൻ വായുവും, ശിനീവാലിയും ആയിരുന്നു. ഇവരുടെ കൂട്ടം, ഒരു ലക്ഷം പേരടങ്ങുന്നതാണ് ഹാലാഹലൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
വൈരോചനസ്തു പ്രാഹ്ലാദിഃ പഞ്ച തസ്യാത്മജാഃ സ്മൃതാഃ। ഗവേഷ്ഠീ കാലനേമിശ്ച ജമ്ഭോ ബാഷ്കല ഏവ ച। ശമ്ഭുസ്തു അനുജസ്തേഷാം സ്മൃതാഃ പ്രാഹ്ലാദിസൂനവഃ ।। ൬.
പ്രഹ്ലാദന്റെ പുത്രൻ വൈരോചനൻ. അവനു അഞ്ച് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: ഗവേഷ്ഠി, കാലനേമി, ജംഭൻ, ബാഷ്കലൻ, ഏറ്റവും ഇളയവൻ ശംഭു. ഇവരാണ് പ്രഹ്ലാദി വംശത്തിലെ പുത്രന്മാർ.
യഥാപ്രധാനം വക്ഷ്യാമി തേഷാം പുത്രാന് ദുരാസദാന്। ശുമ്ഭശ്ചൈവ നിശുമ്ഭശ്ച വിഷ്വക്സേനോ മഹൌജസഃ ।। ൬.
ഇനി അവരുടെ പുത്രന്മാരെ പ്രധാനമായ ക്രമത്തിൽ പറയാം: ശുംബൻ, നിശുംബൻ, മഹാശക്തിയുള്ള വിശ്വക്ഷേണൻ.
ഗവേഷ്ഠിനഃ സുതാ ഹ്യേതേ ജമ്ഭസ്യ ശതദുന്ദുഭിഃ। തഥാ ദക്ഷശ്ച ഖണ്ഡശ്ച ത്രയസ്തു ജമ്ഭസൂനവഃ ।। ൬.
ഇവരാണ് ഗവേഷ്ഠിയുടെ പുത്രന്മാർ. ജംഭന്റെ പുത്രന്മാർ ശതദുന്ദുഭി, ദക്ഷൻ, ഖണ്ഡൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു പേരാണ്.
വിരോധശ്ച മനുശ്ചൈവ വൃക്ഷായുഃ കുശലീമുഖഃ। ബാഷ്കലസ്യ സുതാ ഹ്യേതേ കാലനേമിസുതാന് ശ്രൃണു ।। ൬.
വിരോധൻ, മനു, വൃക്ഷായു, കുശലീമുഖൻ—ഇവരാണ് ബാഷ്കലന്റെ പുത്രന്മാർ. ഇനി കാലനേമിയുടെ പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ബ്രഹ്മജിത് ക്ഷത്രജിച്ചൈവ ദേവാന്തകനരാന്തകൌ । കാലനേമിസുതാ ഹ്യേതേ ശമ്ഭോസ്തു ശ്രൃണുത പ്രജാഃ ।। ൬.
ബ്രഹ്മജിത്, ക്ഷത്രജിത്, ദേവാന്തകൻ, നരാന്തകൻ—ഇവരാണ് കാലനേമിയുടെ പുത്രന്മാർ. ഇനി ശംഭുവിന്റെ സന്തതിയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ധനുകോ ഹ്യസിലോമാ ച നാബലശ്ച സഗോമുഖഃ। ഗവാക്ഷശ്ചൈവ ഗോമാംശ്ച ശമ്ഭോഃ പുത്രാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ ।। ൬.
ധനുകൻ, അസിലോമൻ, നാബലൻ, സഗോമുഖൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗോമാൻ—ഇവരാണ് ശംഭുവിന്റെ പുത്രന്മാർ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
വിരോചനസ്യ പുത്രസ്തു ബലിരേകഃ പ്രതാപവാന്। ബലേഃ പുത്രശതം ജജ്ഞേ രാജാനഃ സര്വ ഏവ തേ ।। ൬.
വൈരോചനന്റെ പുത്രൻ ബലി, മഹാശക്തശാലിയായിരുന്നു. ബലിക്ക് നൂറ് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരൊക്കെയും രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു.
തേഷാം പ്രധാനാശ്ചത്വാരോ വിക്രാന്താഃ സുമഹാബലാഃ। സഹസ്രബാഹുര്ജ്യേഷ്ഠസ്തു ബാണോ ദ്രവിണസമ്മതഃ। കുമ്ഭനാഭോ ഗര്ദ്ദഭാക്ഷഃ കുശിരിത്യേവമാദയഃ ।। ൬.
അവരിൽ നാലുപേർ പ്രധാനമായവരും ധൈര്യശാലികളും അത്യന്തം ശക്തശാലികളും ആയിരുന്നു: സഹസ്രബാഹു, മൂത്തവൻ; ദ്രാവിഡന്മാർക്ക് പ്രിയനായ ബാണൻ; കുംബനാഭൻ, ഗർദ്ദഭാക്ഷൻ, കുശി—ഇവരാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടവർ.
ശകുനീ പൂതനാ ചൈവ കന്യേ ദ്വേ തു ബലേഃ സുതേ। ബലേഃ പുത്രാശ്ച പൌത്രാശ്ച ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ ।। ൬.
ശകുനിയും പൂതനയും ബലിയുടെ രണ്ടു പുത്രിമാരായിരുന്നു. ബലിയുടെ പുത്രന്മാരും മക്കളും നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ജനിച്ചു.
ബലിര്യോ നാമവിഖ്യാതോ ഗണോ വിക്രാന്തപൌരുഷഃ। ബാണസ്യ ചന്ദ്ര മനസോ ലൌഹിത്യമുപപദ്യതേ ।। ൬.
ബലി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ അത്യന്തം ധൈര്യശാലിയും ശക്തിയുള്ളവനും ആയിരുന്നു. ബാണനും ചന്ദ്രനും മനസ്സും ചേർന്ന് ലൗഹിത്യ വംശം ആരംഭിച്ചു.
ദിതിര്വിനഷ്ടപുത്രാ വൈ തോഷയാമാസ കശ്യപമ്। സ കശ്യപഃ പ്രസന്നാത്മാ സമ്യഗാരാധിതസ്തയാ । വരേണ ച്ഛന്ദയാമാസ സാ ച വവ്രേ വരം തതഃ ।। ൬.
തന്റെ മക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദിതി കശ്യപനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അവളാൽ മനസ്സിൽ സന്തോഷം ലഭിച്ച കശ്യപൻ അവളെ ശരിയായി ആദരിച്ചു. അതിനുശേഷം അവൻ അവളോട് ഒരു വരം ചോദിക്കാൻ അനുവദിച്ചു.
സ തു തസ്യൈ വരം പ്രാദാത് പ്രാര്ഥിതം ഭഗവന് പ്രഭുഃ। കിമിച്ഛസി മയി ശുഭ്രേ മാരീചസ്താമഭാഷത ।। ൬.
ഭഗവാനായ മഹാശക്തനായ കശ്യപൻ അവൾ ചോദിച്ച വരം അവളെ അനുവദിച്ചു. 'നിനക്ക് എന്താണ് വേണ്ടത്, ശുദ്ധയായവളേ?' എന്ന് മാരീചൻ ചോദിച്ചു.
മാരീചം കശ്യപം തുഷ്ടം ഭര്താരം പ്രാഞ്ജലിസ്തഥാ। ഹതപുത്രാസ്മി ഭഗവാന് ആദിത്യൈസ്തവ സൂനുഭിഃ ।। ൬.
കശ്യപൻ മാരീചനായി, തൃപ്തനായ ഭർത്താവിനോട് ദിതി കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാനേ, എന്റെ മക്കളെ നിന്റെ മക്കളായ ആദിത്യന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.'
ശക്രഹന്താരമിച്ഛേയം പുത്രം ദീര്ഘതപോഽന്വിതമ്। അഹം തപശ്ചരിഷ്യാമി ഗര്ഭ മാധാതുമര്ഹസി ।। ൬.
'ഇന്ദ്രനെ കൊല്ലാൻ കഴിയുന്ന, ദീർഘകാലം തപസ്സ് ചെയ്യുന്ന ഒരു മകനാണ് എനിക്ക് വേണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഞാൻ കഠിനതപസ്സ് ചെയ്യാം, നീ എനിക്ക് ഗർഭം നൽകണം.'
തസ്യാസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ മാരീചഃ കശ്യപസ്തഥാ। പ്രത്യുവാച മഹാതേജാ ദിതിം പരമദുഃഖിതാമ് ।। ൬.
അവളുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹാതേജസ്സുള്ള മാരീചൻ കശ്യപൻ, അതീവ ദുഃഖിതയായ ദിതിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഏവം ഭവതു ഭദ്രന്തേ ശുചിര്ഭവ തപോധനേ। ജനയിഷ്യസി സത്പുത്രം ശക്രഹന്താരമാഹവേ ।। ൬.
'അങ്ങനെ തന്നെ, നിനക്ക് എല്ലാ ഭാഗ്യവും ഉണ്ടാകട്ടെ. തപസ്സിൽ ശുദ്ധയായിരിക്കുക. നീ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രനെ കൊല്ലാൻ കഴിയുന്ന നല്ലൊരു മകനെ പ്രസവിക്കും.'
പൂര്ണം വര്ഷശതം താവത് ശുചിര്യദി ഭവിഷ്യസി । പുത്രം ത്രിലോകപ്രചരമഥത്വം ജനയിഷ്യസി ।। ൬.
'നീ ഒരു നൂറ്റാണ്ട് മുഴുവൻ ശുദ്ധയായി തുടരുകയാണെങ്കിൽ, മൂന്നു ലോകത്തിലും പ്രശസ്തിയുള്ള ഒരു മകനെ നീ പ്രസവിക്കും.'
ഏവമുക്ത്വാ മഹാതേജാസ്തയാ സമവസത് പ്രഭുഃ । താമാലിങ്ഗ്യ ത്രിഭുവനം ജഗാമ ഭഗവാനൃഷിഃ ।। ൬.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാതേജസ്സുള്ള ഭഗവാൻ അവളോടൊപ്പം താമസിച്ചു. അവളെ അണ്ചു പിടിച്ച് ദൈവമുനിവൻ മൂന്നു ലോകത്തേക്കു പോയി.
ഗതേ ഭര്ത്തരി സാ ദേവീ ദിതിഃ പരമഹര്ഷിതാ। കുശലം വനമാസാദ്യ തപസ്തേപേ സുദാരുണമ് ।। ൬.
ഭർത്താവ് പോയതിനു ശേഷം, ദേവിയായ ദിതി അതിവിശേഷ സന്തോഷത്തോടെ അനുയോജ്യമായ ഒരു കാടിൽ എത്തി കഠിനമായ തപസ്സ് ആരംഭിച്ചു.
തപസ്തസ്യാന്തു കുര്വന്ത്യാം പരിചര്യാഞ്ചകാര ഹ। സഹസ്രാക്ഷഃ സുരശ്രേഷ്ഠഃ പരയാ ഗുണസമ്പദാ ।। ൬.
അവൾ തപസ്സ് ചെയ്യുമ്പോൾ, ആയിരം കണ്ണുള്ള ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഇന്ദ്രൻ, അത്യുത്തമമായ ഗുണങ്ങളോടെ അവളെ സേവിച്ചു.
അഗ്നിം സമിത്കുശം കാഷ്ഠം ഫലം മൂലം തഥൈവ ച। ന്യവേദയത് സഹസ്രാക്ഷോ യച്ചാന്യദപി കിഞ്ചന ।। ൬.
ഇന്ദ്രൻ അവള്ക്ക് അഗ്നി, സമിത്കുശം, കട്ട, പഴം, കിഴങ്ങ് എന്നിവയും ആവശ്യമായ മറ്റെല്ലാം വസ്തുക്കളും നൽകി.
ഗാത്രസംവാഹനൈശ്ചൈവ ശ്രമാപനയനൈസ്തഥാ। ശക്രഃ സര്വേഷു (ലോകേഷു) കാലേഷു ദിതിം പരിചചാര ഹ । ഏവമാരാധിതാ ശക്രമുവാചാഥ ദിതിസ്തഥാ ।। ൬.
ശരീരമസാജും ക്ഷീണം അകറ്റലും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ സമയത്തും എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഇന്ദ്രൻ ദിതിയെ സേവിച്ചു. ഇങ്ങനെ ആദരിക്കപ്പെട്ട ദിതി പിന്നീട് ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു.