തസ്യൈവസപ്തതിയുഗം മന്വന്തരമിഹോച്യതേ । ലബ്ധാ തു പുരുഷഃ പത്നീം ശതരൂപാമയോനിജാമ് ।। ൧൦.
അവന്റെ എഴുപതു യുഗങ്ങളായ കാലഘട്ടം ഇവിടെ മന്വന്തരം എന്നു പറയുന്നു. അമ്മയില്ലാതെ ജനിച്ച ശതരൂപയെ ഭാര്യയായി ആ പുരുഷൻ ലഭിച്ചു.
തയാ സ രമതേ സാര്ദ്ധം തസ്മാത്സാ രതിരുച്യതേ। പ്രഥമഃ സംപ്രയോഗഃ സ കല്പാദൌ സമവര്ത്തത ।। ൧൦.
അവളോടൊപ്പം അവൻ സുഖത്തോടെ ജീവിച്ചു, അതുകൊണ്ടു അതിനെ രതി എന്നു വിളിക്കുന്നു. ആ ആദ്യത്തെ ഐക്യം കല്പത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സംഭവിച്ചു.
വിരാജമസൃജത് ബ്രഹ്മാ സോഽഭവത് പുരുഷോ വിരാട് । സമ്രാണ്മാനസരൂപാത്തു വൈ രാജസ്തു മനുഃ സ്മൃതഃ ।। ൧൦.
ബ്രഹ്മാവ് വിരാജിനെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവൻ വിശ്വപുരുഷനായി. മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച രാജാവിന്റെ രൂപത്തിൽ മനുവാണ് രാജാവെന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
സ വൈരാജഃ പ്രജാസര്ഗഃ സ സര്ഗേ പുരുഷോ മനുഃ। വൈരാജാത്പുരുഷാദ്വീരാച്ഛതരൂപാ വ്യജായത ।। ൧൦.
വിരാജിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടിയാണ് സൃഷ്ടിക്കാലത്തെ മനു എന്ന പുരുഷൻ. വിരാജിൽ നിന്നു, ആ പുരുഷനിൽ നിന്നു, ശതരൂപ ജനിച്ചു.
പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ പുത്രൌ പുത്രവതാം വരൌ । കന്യേ ദ്വേ ച മഹാഭാഗേ യാഭ്യാം ജാതാഃ പ്രജാസ്ത്വിമാഃ ।। ൧൦.
പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും, പുത്രവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ; മഹത്വമുള്ള രണ്ടു പുത്രിമാരിൽ നിന്നാണ് ഈ സകല ജീവികളും ജനിച്ചത്.
ദേവീ നാമ്നാ തഥാകൂതിഃ പ്രസൂതിശ്ചൈവ തേ ശുഭേ। സ്വായമ്ഭുവഃ പ്രസൂതിന്തു ദക്ഷായ വ്യസൃജത് പ്രഭുഃ ।। ൧൦.
ആ ദേവി ആകൂതി എന്ന പേരിലും പ്രസൂതി എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. സ്വായംഭുവൻ പ്രസൂതിയെ ദക്ഷനു നൽകി.
പ്രാണോ ദക്ഷസ്തു വിജ്ഞേയഃ സങ്കല്പോ മനുരുച്യതേ। രുചേഃ പ്രജാപതേശ്ചൈവ ആകൂതിം പ്രത്യപാദയത് ।। ൧൦.
ദക്ഷൻ പ്രാണനാണ്, മനുവിനെ സങ്കൽപം എന്നു വിളിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച സൃഷ്ടാവായ രുചി ആകൂതിയെ ഏറ്റെടുത്തു.
ആകൂത്യാം മിഥുനം യജ്ഞേ മാനസസ്യ രുചേഃ ശുഭമ്। യജ്ഞശ്ച ദക്ഷിണാ ചൈവ യമകൌ സമ്ബഭൂവതുഃ ।। ൧൦.
ആകൂതിയിൽ, യാഗത്തിൽ, മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച രുചിക്ക് ഒരു ദമ്പതികൾ ജനിച്ചു. യജ്ഞനും ദക്ഷിണയും, ഇരട്ടക്കുട്ടികൾ, അവിടെ ഉദിച്ചു.
യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണായാഞ്ച പുത്രാ ദ്വാദശ ജജ്ഞിരേ। യാമാ ഇതി സമാഖയാതാ ദേവാഃ സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ ।। ൧൦.
യജ്ഞനും ദക്ഷിണയും ചേർന്ന് പന്ത്രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവരെ യാമന്മാർ എന്നു വിളിക്കുന്നു; സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിലെ ദേവന്മാർ.
യമസ്യ പുത്രാ യജ്ഞസ്യ തസ്മാദ്യാമാസ്തു തേ സ്മൃതാഃ। അജിതാശ്ചൈവ ശൂകാശ്ച ഗണൌ ദ്വൌ ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതൌ ।। ൧൦.
യമന്റെ പുത്രന്മാർ, യജ്ഞന്റെ പുത്രന്മാർ, അതിനാൽ അവരെ യാമന്മാർ എന്നു ഓർക്കുന്നു. അജിതന്മാരും ശൂകന്മാരും, രണ്ടു കൂട്ടങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സംഘമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
യാമാഃ പൂര്വം പരിക്രാന്താ യതഃ സംജ്ഞാ ദിവൌകസഃ। സ്വായമ്ഭൂവസുതായാന്തു പ്രസൂത്യാം ലോകമാതരഃ ।। ൧൦.
ദേവന്മാർക്ക് കാലത്തിന്റെ അളവുകൾ തുടങ്ങിയത് സ്വായംഭുവന്റെ പുത്രിമാരുടെ ജനനത്തോടെയാണ്. അവരാണ് ലോകങ്ങളുടെ മാതാക്കളായവർ.
തസ്യാം കന്യാശ്ചതുര്വിംശദ്ദക്ഷസ്ത്വജനയത് പ്രഭുഃ। സര്വാസ്താശ്ച മഹാഭാഗാഃ സര്വാഃ കമലലോചനാഃ ।। ൧൦.
ശക്തനായ ദക്ഷൻ അവളിൽ നിന്ന് ഇരുപത്തിയൊന്ന് പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിച്ചു. അവരൊക്കെയും ഭാഗ്യശാലികളും കമലപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവരുമായിരുന്നു.
യോഗപത്ന്യശ്ച താഃ സര്വാഃ സര്വാസ്താ യോഗമാതരഃ। ശ്രദ്ധാ ലക്ഷ്മീ ധൄതിസ്തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിര്മേധാ ക്രിയാ തഥാ। ബുദ്ധിര്ല്ലജ്ജാ വപുഃ ശാന്തിഃ സിദ്ധിഃ കീര്ത്തിസ്ത്രയോദശീ ।। ൧൦.
അവരൊക്കെയും യോഗപത്നിമാരായി, യോഗത്തിന്റെ മാതാക്കളായി. അവരിൽ പതിമൂന്നു പേരാണ്: ശ്രദ്ദ, ലക്ഷ്മി, ധൃതി, തൃഷ്ടി, പുഷ്ടി, മേധ, ക്രിയ, ബുദ്ധി, ലജ്ജ, വപു, ശാന്തി, സിദ്ധി, കീർത്തി.
പത്ന്യര്ഥേ പ്രതിജഗ്രാഹ ധര്മോ ദാക്ഷായണീഃ പ്രഭുഃ। ദ്വാരാണ്യേതാനി ചൈവാസ്യ വിഹിതാനി സ്വയമ്ഭുവാ ।। ൧൦.
ഭാര്യകൾക്കായി ധർമ്മൻ ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരെ സ്വീകരിച്ചു. ഇവയാണ് സ്വായംഭുവൻ നിർദേശിച്ച മാർഗങ്ങൾ.
താഭ്യഃ ശിഷ്ടാ യവീയസ്യ ഏകാദശ സുലോചനാഃ। ഖ്യാതിഃ സത്യഥ സംഭൂതിഃ സ്മൃതിഃ പ്രീതിഃ ക്ഷമാ തഥാ ।। ൧൦.
അവശേഷിച്ച, ഇളയ പതിനൊന്ന് കന്യകൾ: ഖ്യാതി, സത്യ, സംഭൂതി, സ്മൃതി, പ്രീതി, ക്ഷമ—ഇവരൊക്കെയും മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവരാണ്.
സന്നതിശചവാനസൂയാ ച ഊര്ജ്ജാ സ്വാഹാ സ്വധാ തഥാ। താസ്തതഃ പ്രത്യപദ്യന്ത പുനരന്യേ മഹര്ഷയഃ ।। ൧൦.
സന്നതി, ശചി, അനസൂയ, ഊർജ്ജ, സ്വാഹ, സ്വധാ—ഇവരെ മറ്റുഗംഭീരമായ മഹർഷിമാർ വിവാഹം ചെയ്തു.
രുദ്രോ ഭൃഗുര്മരീചിശ്ച അങ്ഗിരാഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ । പുലസ്ത്യോഽത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച പിതരോഽഗ്രിസ്തഥൈവ ച ।। ൧൦.
രുദ്രൻ, ഭൃഗു, മരീചി, അങ്കിരാസ്, പുലഹ, ക്രതു, പുലസ്ത്യ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ, പിതാക്കന്മാർ, അഗ്നി—ഇവരും അവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
സതീം ഭവായ പ്രായച്ഛത് ഖ്യാതിഞ്ച ഭൃഗവേ തഥാ। മരീചയേ ച സമ്ഭൂതിം സ്മൃതിമാങ്ഗിരസേ ദദൌ ।। ൧൦.
സതിയെ ഭവനു നൽകി, ഖ്യാതിയെ ഭൃഗുവിന്, സംഭൂതിയെ മരീചിക്ക്, സ്മൃതിയെ അങ്കിരാസിന് നൽകി.
പ്രീതിം ചൈവ പുലസ്ത്യായ ക്ഷമാം വൈ പുലഹായ ച। ക്രതവേ സന്നതിം നാമ അനസൂയാന്തഥാത്രയേ ।। ൧൦.
പ്രീതിയെ പുലസ്ത്യയ്ക്ക്, ക്ഷമയെ പുലഹയ്ക്ക്, സന്നതിയെ ക്രതുവിന്, അനസൂയയെ അത്രിക്ക് നൽകി.
ഊര്ജ്ജം ദദൌ വസിഷ്ഠായ സ്വാഹാം വൈ ഹ്യഗ്നയേ ദദൌ । സ്വധാം ചൈവ പിതൃഭ്യസ്തു താസ്വപത്യാനി വക്ഷ്യതേ ।। ൧൦.
ഊർജ്ജയെ വസിഷ്ഠന്, സ്വാഹയെ അഗ്നിക്ക്, സ്വധയെ പിതാക്കന്മാർക്ക് നൽകി. ഇവരിൽ നിന്നുള്ള സന്തതികൾ പിന്നീട് പറയപ്പെടും.
ഏതേ സര്വേ മഹാഭാഗാഃ പ്രജ്ഞാഃ സ്വാനുഷ്ഠിതാഃ സ്ഥിതാഃ। മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ് ।। ൧൦.
ഈ മഹാഭാഗ്യശാലികളും ജ്ഞാനികളും തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യത്തിൽ സ്ഥിരമായവരായി എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും പ്രളയംവരെ നിലനിന്നു.
ശ്രദ്ധാ കാമം വിജജ്ഞേ വൈ ദര്പോ ലക്ഷ്മീസുതഃ സ്മൃതഃ। ധൃത്യാസ്തു നിയമഃ പുത്രസ്തുഷ്ടയാഃ സന്തോഷ ഉച്യതേ ।। ൧൦.
ശ്രദ്ധയിൽ നിന്ന് കാമൻ ജനിച്ചു; ലക്ഷ്മിയിൽ നിന്ന് ദർപ്പൻ; ധൃതിയിൽ നിന്ന് നിയമം; തൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് സന്തോഷം ജനിച്ചു.
പുഷ്ട്യാ ലാഭഃ സുതശ്ചാപി മേധാപുത്രഃ ശ്രുതസ്തഥാ। ക്രിയായാസ്തു നയഃ പ്രോക്തോ ദണ്ഡഃ സമയ ഏവ ച ।। ൧൦.
പുഷ്ടിയിൽ നിന്ന് ലാഭം, മേധയിൽ നിന്ന് ശ്രുതി, ക്രിയയിൽ നിന്ന് നയം, കൂടാതെ ദണ്ഡവും സമയവും ജനിച്ചു.
ബുദ്ധേര്വൌധസുതശ്ചാപി അപ്രമാദശ്ച താവുഭൌ । ലജ്ജായാ വിനയഃ പുത്രോ വ്യവസായോ വപുഃസുതഃ ।। ൧൦.
ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ഉദസുതനും അപ്രമാദവും ജനിച്ചു; ലജ്ജയിൽ നിന്ന് വിനയം; വപുവിൽ നിന്ന് വ്യവസായം ജനിച്ചു.
ക്ഷേമഃ ശാന്തിസുതശ്ചാപി സുഖം സിദ്ധേര്വ്യജായത। യശഃ കീര്ത്തേഃ സുതശ്ചാപി ഇത്യേതേ ധര്മസൂനവഃ ।। ൧൦.
ശാന്തിയിൽ നിന്ന് ക്ഷേമം, സിദ്ധിയിൽ നിന്ന് സുഖം, കീർത്തിയിൽ നിന്ന് യശസ്—ഇവരാണ് ധർമ്മന്റെ പുത്രന്മാർ.
കാമസ്യ ഹര്ഷഃ പുത്രോ വൈ ദേവ്യാ രത്യാ വ്യജായത। ഇത്യേഷ വൈ സുഖോദര്ക്കഃ സര്ഗോ ധര്മസ്യ കീര്ത്തിതഃ ।। ൧൦.
കാമനിൽ നിന്ന് ഹർഷൻ, രതിദേവിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു. ഇങ്ങനെ സന്തോഷം നൽകുന്ന ധർമ്മന്റെ സൃഷ്ടി വിവരിച്ചു.
ജജ്ഞേ ഹിംസാ ത്വധര്മാദ്ധൈ നികൃതിശ്ചാനൃതാവുഭൌ । നികൃത്യാനൃതയോര്ജജ്ഞേ ഭയം നരക ഏവ ച ।। ൧൦.
അധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഹിംസയും, നികൃതി, അനൃതം എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഭയവും നരകവും ജനിച്ചു.
മായാ ച വേദനാ ചാപി മിഥുനദ്വയമേതയോഃ। ഭയാജ്ജജ്ഞേഽഥ സാ മായാ മൃത്യും ഭൂതാപഹാരിണമ് ।। ൧൦.
നികൃതി, അനൃതത്തിൽ നിന്ന് മായയും വേദനയും ജനിച്ചു. ഭയത്തിൽ നിന്ന് മായ, അവൾ മരണത്തെയും ജീവികളെ അകറ്റുന്നതെയും ഉണ്ടാക്കി.
വേദനായാസ്തതശ്ചാപി ദുഃഖം ജജ്ഞേഽഥ രൌരവാത് । മൃത്യയോര്വ്യാധിജ്വരാ ശോകാഃ ക്രോധോഽസൂയാ ച ജജ്ഞിരേ । ദുഃഖാന്തരാ സ്മൃതാ ഹ്യേതേ സര്വേ ചാധര്മലക്ഷണാഃ ।। ൧൦.
വേദനയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ദു:ഖം ജനിച്ചു; റൗരവത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ വേദനയും. മരണത്തിൽ നിന്ന് രോഗം, ജ്വരം, ദു:ഖം, കോപം, അസൂയ എന്നിവയും ഉദിച്ചു. ഇവയെല്ലാം ദു:ഖത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; എല്ലാം അധർമ്മത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്.
തേഷാം ഭാര്യാഽസ്തി പുത്രോ വാ തേ സര്വേ നിധനാഃ സ്മൃതാഃ । ഇത്യേഷ താമസഃ സര്ഗോ ജജ്ഞേ ധര്മനിയാമകഃ ।। ൧൦.
അവരിൽ ഭാര്യയോ മകനോ ഉണ്ടാകാം, പക്ഷേ എല്ലാവരും മരണമോശം ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ധർമ്മനിയമം പാലിക്കുന്ന അന്ധകാരജന്യ സൃഷ്ടി ഉണ്ടായി.