തമോമാത്രാവൃതോ ബ്രഹ്മാ തദാപ്രഭൃതി ദുഃഖിതഃ। തതഃ സ വിദധേ ബുദ്ധിമര്ഥനിശ്ചയഗാമിനീമ് ।। ൧൦.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട്, അതിനുശേഷം ദുഃഖിതനായി. പിന്നെ അവൻ ഉദ്ദേശ്യനിശ്ചയത്തിലേക്കുള്ള ബുദ്ധി സൃഷ്ടിച്ചു.
അഥാത്മനി സമസ്രാക്ഷീത്തമോമാത്രാം നിയാമികാമ് । രാജസത്വം പരാജിത്യ വര്ത്തമാനം സ ധര്മതഃ ।। ൧൦.
അതിനുശേഷം, തന്റെ ഉള്ളിൽ അന്ധകാരത്തിന്റെ അളവ് നിയന്ത്രകനായി സ്ഥാപിച്ചു, രാജസിക ഗുണത്തെ ജയിച്ച്, ധർമ്മപഥത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോന്നു.
തപ്യതേ തേന ദുഃഖേന ശോകഞ്ചക്രേ ജഗത്പതിഃ। തമശ്ച വ്യനുദത്തസ്മാദ്രജസ്തമസമാവൃണോത് ।। ൧൦.
ആ ദുഃഖത്തിലും ശോകത്തിലും ലോകത്തിന്റെ അധിപൻ വല്ലാതെ വേദനിച്ചു. അവനിൽ നിന്നു ഇരുണ്ടതെല്ലാം അകന്നു പോയി, പക്ഷേ രാജസവും തമസവും അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി.
തത്തമഃ പ്രതിനുത്തം വൈ മിഥുനം സ വ്യജായത। അധര്മാച്ചരണാജ്ജജ്ഞേ ഹിംസാ ശോകാദജായത ।। ൧൦.
അവിടെ നിന്നു ഇരുണ്ടതെല്ലാം അകന്നപ്പോൾ, ഒരു ദമ്പതികൾ ഉദിച്ചുവന്നു. അധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഹിംസയും, ആ ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ശോകവും ജനിച്ചു.
തതസ്തസ്മിന് സമുദ്ഭൂതേ മിഥുനേ ചരണാത്മനി। തതശ്ച ഭഗവാനാസീത് പ്രീതശ്ചൈവമശിശ്രിയത് ।। ൧൦.
അങ്ങനെ ആ ദമ്പതികൾ, പ്രവർത്തിയുടെ രൂപത്തിൽ, ഉദിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ അതിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു അതിനകത്ത് പ്രവേശിച്ചു.
സ്വാം തനും സ തതോ ബ്രഹ്മാ താമപോഹദഭാസ്വരാമ്। ദ്വിധാകരോത്സ തം ദേഹമര്ദ്ധേന പുരുഷോഽഭവത് ।। ൧൦.
പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പ്രകാശമുള്ള ശരീരം വിട്ടു. ആ രൂപം രണ്ടായി വിഭജിച്ചു, അതിൽ ഒരു ഭാഗം പുരുഷനായി.
അര്ദ്ധേന നാരീ സാ തസ്യ ശതരൂപാ വ്യജായത। പ്രാകൃതാം ഭൂതധാത്രീം താം കാമാന്വൈ സൃഷ്ടവാന് വിഭുഃ ।। ൧൦.
മറ്റൊരു ഭാഗം അവന്റെ ഭാര്യയായി, ശതരൂപ എന്ന പേരിൽ, ഉദിച്ചു. അവൾ സകല ജീവികളുടെ ആദിമാതാവായി, പരമേശ്വരൻ ആഗ്രഹത്തോടെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സാ ദിവം വൃഥിവീഞ്ചൈവ മഹിമ്നാ വ്യാപ്യ ധിഷ്ഠിതാ। ബ്രഹ്മണഃ സാ തനുഃ പൂര്വാ ദിവമാവൃത്ത്യ തിഷ്ഠതി ।। ൧൦.
അവൾ തന്റെ മഹത്വത്തിൽ ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും വ്യാപിച്ചു നിലകൊണ്ടു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ പഴയ ശരീരം സ്വർഗത്തിൽ എത്തി അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
യാ ത്വര്ദ്ധാത് സൃജതേ നാരീ ശതരൂപാ വ്യജായത। സാ ദേവീ നിയുതന്തപ്ത്വാ തപഃ പരമദുശ്ചരമ് ।। ൧൦.
അവൻ സൃഷ്ടിച്ച ആ സ്ത്രീഭാഗത്തിൽ നിന്നു ശതരൂപ ജനിച്ചു. ആ ദേവി അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു.
ഭര്താരന്ദീപ്തയശസം പുരുഷം പ്രത്യപദ്യത। സ വൈ സ്വായമ്ഭുവഃ പൂര്വം പുരുഷോ മനുരുച്യതേ ।। ൧൦.
അവൾ മഹത്വമുള്ള, പ്രശസ്തനായ പുരുഷനെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിച്ചു. അവൻ തന്നെ ആദിമനു, സ്വയം ജനിച്ചവൻ, മനുവെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യൈവസപ്തതിയുഗം മന്വന്തരമിഹോച്യതേ । ലബ്ധാ തു പുരുഷഃ പത്നീം ശതരൂപാമയോനിജാമ് ।। ൧൦.
അവന്റെ എഴുപതു യുഗങ്ങളായ കാലഘട്ടം ഇവിടെ മന്വന്തരം എന്നു പറയുന്നു. അമ്മയില്ലാതെ ജനിച്ച ശതരൂപയെ ഭാര്യയായി ആ പുരുഷൻ ലഭിച്ചു.
തയാ സ രമതേ സാര്ദ്ധം തസ്മാത്സാ രതിരുച്യതേ। പ്രഥമഃ സംപ്രയോഗഃ സ കല്പാദൌ സമവര്ത്തത ।। ൧൦.
അവളോടൊപ്പം അവൻ സുഖത്തോടെ ജീവിച്ചു, അതുകൊണ്ടു അതിനെ രതി എന്നു വിളിക്കുന്നു. ആ ആദ്യത്തെ ഐക്യം കല്പത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സംഭവിച്ചു.
വിരാജമസൃജത് ബ്രഹ്മാ സോഽഭവത് പുരുഷോ വിരാട് । സമ്രാണ്മാനസരൂപാത്തു വൈ രാജസ്തു മനുഃ സ്മൃതഃ ।। ൧൦.
ബ്രഹ്മാവ് വിരാജിനെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവൻ വിശ്വപുരുഷനായി. മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച രാജാവിന്റെ രൂപത്തിൽ മനുവാണ് രാജാവെന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
സ വൈരാജഃ പ്രജാസര്ഗഃ സ സര്ഗേ പുരുഷോ മനുഃ। വൈരാജാത്പുരുഷാദ്വീരാച്ഛതരൂപാ വ്യജായത ।। ൧൦.
വിരാജിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടിയാണ് സൃഷ്ടിക്കാലത്തെ മനു എന്ന പുരുഷൻ. വിരാജിൽ നിന്നു, ആ പുരുഷനിൽ നിന്നു, ശതരൂപ ജനിച്ചു.
പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ പുത്രൌ പുത്രവതാം വരൌ । കന്യേ ദ്വേ ച മഹാഭാഗേ യാഭ്യാം ജാതാഃ പ്രജാസ്ത്വിമാഃ ।। ൧൦.
പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും, പുത്രവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ; മഹത്വമുള്ള രണ്ടു പുത്രിമാരിൽ നിന്നാണ് ഈ സകല ജീവികളും ജനിച്ചത്.
ദേവീ നാമ്നാ തഥാകൂതിഃ പ്രസൂതിശ്ചൈവ തേ ശുഭേ। സ്വായമ്ഭുവഃ പ്രസൂതിന്തു ദക്ഷായ വ്യസൃജത് പ്രഭുഃ ।। ൧൦.
ആ ദേവി ആകൂതി എന്ന പേരിലും പ്രസൂതി എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. സ്വായംഭുവൻ പ്രസൂതിയെ ദക്ഷനു നൽകി.
പ്രാണോ ദക്ഷസ്തു വിജ്ഞേയഃ സങ്കല്പോ മനുരുച്യതേ। രുചേഃ പ്രജാപതേശ്ചൈവ ആകൂതിം പ്രത്യപാദയത് ।। ൧൦.
ദക്ഷൻ പ്രാണനാണ്, മനുവിനെ സങ്കൽപം എന്നു വിളിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച സൃഷ്ടാവായ രുചി ആകൂതിയെ ഏറ്റെടുത്തു.
ആകൂത്യാം മിഥുനം യജ്ഞേ മാനസസ്യ രുചേഃ ശുഭമ്। യജ്ഞശ്ച ദക്ഷിണാ ചൈവ യമകൌ സമ്ബഭൂവതുഃ ।। ൧൦.
ആകൂതിയിൽ, യാഗത്തിൽ, മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച രുചിക്ക് ഒരു ദമ്പതികൾ ജനിച്ചു. യജ്ഞനും ദക്ഷിണയും, ഇരട്ടക്കുട്ടികൾ, അവിടെ ഉദിച്ചു.
യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണായാഞ്ച പുത്രാ ദ്വാദശ ജജ്ഞിരേ। യാമാ ഇതി സമാഖയാതാ ദേവാഃ സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ ।। ൧൦.
യജ്ഞനും ദക്ഷിണയും ചേർന്ന് പന്ത്രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവരെ യാമന്മാർ എന്നു വിളിക്കുന്നു; സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിലെ ദേവന്മാർ.
യമസ്യ പുത്രാ യജ്ഞസ്യ തസ്മാദ്യാമാസ്തു തേ സ്മൃതാഃ। അജിതാശ്ചൈവ ശൂകാശ്ച ഗണൌ ദ്വൌ ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതൌ ।। ൧൦.
യമന്റെ പുത്രന്മാർ, യജ്ഞന്റെ പുത്രന്മാർ, അതിനാൽ അവരെ യാമന്മാർ എന്നു ഓർക്കുന്നു. അജിതന്മാരും ശൂകന്മാരും, രണ്ടു കൂട്ടങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സംഘമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
യാമാഃ പൂര്വം പരിക്രാന്താ യതഃ സംജ്ഞാ ദിവൌകസഃ। സ്വായമ്ഭൂവസുതായാന്തു പ്രസൂത്യാം ലോകമാതരഃ ।। ൧൦.
ദേവന്മാർക്ക് കാലത്തിന്റെ അളവുകൾ തുടങ്ങിയത് സ്വായംഭുവന്റെ പുത്രിമാരുടെ ജനനത്തോടെയാണ്. അവരാണ് ലോകങ്ങളുടെ മാതാക്കളായവർ.
തസ്യാം കന്യാശ്ചതുര്വിംശദ്ദക്ഷസ്ത്വജനയത് പ്രഭുഃ। സര്വാസ്താശ്ച മഹാഭാഗാഃ സര്വാഃ കമലലോചനാഃ ।। ൧൦.
ശക്തനായ ദക്ഷൻ അവളിൽ നിന്ന് ഇരുപത്തിയൊന്ന് പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിച്ചു. അവരൊക്കെയും ഭാഗ്യശാലികളും കമലപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവരുമായിരുന്നു.
യോഗപത്ന്യശ്ച താഃ സര്വാഃ സര്വാസ്താ യോഗമാതരഃ। ശ്രദ്ധാ ലക്ഷ്മീ ധൄതിസ്തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിര്മേധാ ക്രിയാ തഥാ। ബുദ്ധിര്ല്ലജ്ജാ വപുഃ ശാന്തിഃ സിദ്ധിഃ കീര്ത്തിസ്ത്രയോദശീ ।। ൧൦.
അവരൊക്കെയും യോഗപത്നിമാരായി, യോഗത്തിന്റെ മാതാക്കളായി. അവരിൽ പതിമൂന്നു പേരാണ്: ശ്രദ്ദ, ലക്ഷ്മി, ധൃതി, തൃഷ്ടി, പുഷ്ടി, മേധ, ക്രിയ, ബുദ്ധി, ലജ്ജ, വപു, ശാന്തി, സിദ്ധി, കീർത്തി.
പത്ന്യര്ഥേ പ്രതിജഗ്രാഹ ധര്മോ ദാക്ഷായണീഃ പ്രഭുഃ। ദ്വാരാണ്യേതാനി ചൈവാസ്യ വിഹിതാനി സ്വയമ്ഭുവാ ।। ൧൦.
ഭാര്യകൾക്കായി ധർമ്മൻ ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരെ സ്വീകരിച്ചു. ഇവയാണ് സ്വായംഭുവൻ നിർദേശിച്ച മാർഗങ്ങൾ.
താഭ്യഃ ശിഷ്ടാ യവീയസ്യ ഏകാദശ സുലോചനാഃ। ഖ്യാതിഃ സത്യഥ സംഭൂതിഃ സ്മൃതിഃ പ്രീതിഃ ക്ഷമാ തഥാ ।। ൧൦.
അവശേഷിച്ച, ഇളയ പതിനൊന്ന് കന്യകൾ: ഖ്യാതി, സത്യ, സംഭൂതി, സ്മൃതി, പ്രീതി, ക്ഷമ—ഇവരൊക്കെയും മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവരാണ്.
സന്നതിശചവാനസൂയാ ച ഊര്ജ്ജാ സ്വാഹാ സ്വധാ തഥാ। താസ്തതഃ പ്രത്യപദ്യന്ത പുനരന്യേ മഹര്ഷയഃ ।। ൧൦.
സന്നതി, ശചി, അനസൂയ, ഊർജ്ജ, സ്വാഹ, സ്വധാ—ഇവരെ മറ്റുഗംഭീരമായ മഹർഷിമാർ വിവാഹം ചെയ്തു.
രുദ്രോ ഭൃഗുര്മരീചിശ്ച അങ്ഗിരാഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ । പുലസ്ത്യോഽത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച പിതരോഽഗ്രിസ്തഥൈവ ച ।। ൧൦.
രുദ്രൻ, ഭൃഗു, മരീചി, അങ്കിരാസ്, പുലഹ, ക്രതു, പുലസ്ത്യ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ, പിതാക്കന്മാർ, അഗ്നി—ഇവരും അവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
സതീം ഭവായ പ്രായച്ഛത് ഖ്യാതിഞ്ച ഭൃഗവേ തഥാ। മരീചയേ ച സമ്ഭൂതിം സ്മൃതിമാങ്ഗിരസേ ദദൌ ।। ൧൦.
സതിയെ ഭവനു നൽകി, ഖ്യാതിയെ ഭൃഗുവിന്, സംഭൂതിയെ മരീചിക്ക്, സ്മൃതിയെ അങ്കിരാസിന് നൽകി.
പ്രീതിം ചൈവ പുലസ്ത്യായ ക്ഷമാം വൈ പുലഹായ ച। ക്രതവേ സന്നതിം നാമ അനസൂയാന്തഥാത്രയേ ।। ൧൦.
പ്രീതിയെ പുലസ്ത്യയ്ക്ക്, ക്ഷമയെ പുലഹയ്ക്ക്, സന്നതിയെ ക്രതുവിന്, അനസൂയയെ അത്രിക്ക് നൽകി.
ഊര്ജ്ജം ദദൌ വസിഷ്ഠായ സ്വാഹാം വൈ ഹ്യഗ്നയേ ദദൌ । സ്വധാം ചൈവ പിതൃഭ്യസ്തു താസ്വപത്യാനി വക്ഷ്യതേ ।। ൧൦.
ഊർജ്ജയെ വസിഷ്ഠന്, സ്വാഹയെ അഗ്നിക്ക്, സ്വധയെ പിതാക്കന്മാർക്ക് നൽകി. ഇവരിൽ നിന്നുള്ള സന്തതികൾ പിന്നീട് പറയപ്പെടും.