അവ്യക്തബീജപ്രഭവസ്തസ്യൈവാനുഗ്രഹോത്ഥിതഃ। ബുദ്ധിസ്കന്ധമയശ്ചൈവ ഇന്ദ്രിയാങ്കുരകോടരഃ
അവ്യക്തമായ വിത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച, അതിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ നിന്നു ഉയർന്ന, ബുദ്ധിയുടെ കൂട്ടായ്മയിൽ നിന്നുള്ള, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മുളയ്ക്കുന്ന ഗഹ്വരമായത്.
മഹാഭൂതപ്രശാഖശ്ച വിശേഷൈഃ പത്രവാംസ്തഥാ। ധര്മാധര്മസുപുഷ്പസ്തു സുഖദുഃഖഫലോദയഃ
മഹാഭൂതങ്ങളുടെ ശാഖകളോടെ, വിശേഷങ്ങളെന്ന ഇലകളുമായി, ധർമ്മവും അധർമ്മവും എന്ന പുഷ്പങ്ങളാൽ പുഷ്പിച്ചു, സുഖദുഃഖങ്ങൾ എന്ന ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു.
ആജീവഃ സര്വഭൂതാനാമയം വൃക്ഷഃ സനാതനഃ। ഏതദ്ബ്രഹ്മബലം ചൈവ ബ്രഹ്മവൃക്ഷസ്യ തസ്യ ഹ
സകല ജീവികൾക്കും ഈ ശാശ്വത വൃക്ഷം ആയാസം നൽകുന്നു. ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തിയും, ആ ബ്രഹ്മവൃക്ഷത്തിന്റെ ബലവും.
അവ്യക്തം കാരണം യത്തന്നിത്യം സദസദാത്മകമ്। ഇത്യേഷോഽനുഗ്രഹഃ സര്ഗോ ബ്രഹ്മണഃ പ്രാകൃതസ്തു യഃ
അവ്യക്തമായത് കാരണമാകുന്നു, അതു ശാശ്വതവും സത്തും അസത്തും ആയ സ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്. ഇങ്ങനെ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടിയാണ് ഇത്, അതായത് ആദി സൃഷ്ടി.
മുഖ്യാദയസ്തു ഷട്സര്ഗാ വൈകൃതാ ബുദ്ധിപൂര്വകാഃ। ത്രൈകാലേ സമവര്തന്ത ബ്രഹ്മണസ്തേഽഭിമാനിനഃ ॥൧.൯.
പ്രധാനമായും മറ്റു ആറു സൃഷ്ടികളും ബുദ്ധിയാൽ ആരംഭിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളാണ്. അവ മൂന്നു കാലങ്ങളിലും സംഭവിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മാവുമായി ഐക്യബോധമുള്ളവർക്കാണ് അവ.
സര്ഗാഃ പരസ്പരസ്യാഥ കാരണം തേ ബുധൈഃ സ്മൃതാഃ। ദിവ്യൌ സുപര്ണൌ സയുജൌ സശാഖൌ പടവിദ്രുമൌ
സൃഷ്ടികൾ പരസ്പരം പരസ്പരത്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു. ദൈവികമായ രണ്ടു പക്ഷികൾ, ശാഖകളോടുകൂടി, പാട്ടുവൃക്ഷവും പവഴവൃക്ഷവുമാണ്.
ദ്യൌര്മൂര്ദ്ധാനം യസ്യ വിപ്രാസ്തുവന്തി ഖന്നാഭിം വൈ ചന്ദ്രസൂര്യൌ ച നേത്രേ। ദിശഃ ശ്രോത്രേ ചരണൌ ചാസ്യ ഭൂമിഃ സോഽചിന്ത്യാത്മാ സര്വഭൂത പ്രസൂതിഃ
ആകാശം തലയായവൻ, ബ്രാഹ്മണർ പാടുന്നവൻ, നാഭി ആകാശമായവൻ, കണ്ണുകൾ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, കാതുകൾ ദിശകളും, കാലുകൾ ഭൂമിയും ആയവൻ—അവൻ അകത്തറിയാനാകാത്ത ആത്മാവും സകല ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും ആണു.
വക്രാദ്യസ്യ ബ്രാഹ്മണാഃ സംപ്രസൂതാ യദ്വക്ഷസ്തഃ ക്ഷത്രിയാഃ പൂര്വഭാഗേ। വൈശ്യാശ്വോരോര്യസ്യ പദ്ഭയാം ച ശൂദ്രാഃ സര്വേ വര്ണാ ഗാത്രതഃ സംപ്രസൂതാഃ
വായിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണർ ജനിച്ചു, നെഞ്ചിൽ നിന്ന് കിഴക്കുഭാഗത്ത് ക്ഷത്രിയർ, തോളുകളിൽ നിന്ന് വൈശ്യർ, കാലുകളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രർ—എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളും അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
മഹേശ്വരഃ പരോഽവ്യക്താദണ്ഡമവ്യക്തസംഭവമ്। അണ്ഡാജ്ജജ്ഞേ പുനര്ബ്രഹ്മാ യേന ലോകാഃ കൃതാസ്ത്വിമേ
മഹേശ്വരൻ അവ്യക്തത്തിന് അതീതനായി, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു അണ്ടം ജനിച്ചു. അണ്ടത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു; അവനാണ് ഈ ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചത്.
ഏവംഭൂതേഷു ലോകേഷു ബ്രഹ്മണാ ലോകകര്തൃണാ। യദാ താ ന പ്രവര്ത്തന്തേ പ്രജാഃ കേനാപി ഹേതുനാ ।। ൧൦.
ഇങ്ങനെ രൂപം കൊണ്ട ലോകങ്ങളിൽ, ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവ്, ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ—
തമോമാത്രാവൃതോ ബ്രഹ്മാ തദാപ്രഭൃതി ദുഃഖിതഃ। തതഃ സ വിദധേ ബുദ്ധിമര്ഥനിശ്ചയഗാമിനീമ് ।। ൧൦.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട്, അതിനുശേഷം ദുഃഖിതനായി. പിന്നെ അവൻ ഉദ്ദേശ്യനിശ്ചയത്തിലേക്കുള്ള ബുദ്ധി സൃഷ്ടിച്ചു.
അഥാത്മനി സമസ്രാക്ഷീത്തമോമാത്രാം നിയാമികാമ് । രാജസത്വം പരാജിത്യ വര്ത്തമാനം സ ധര്മതഃ ।। ൧൦.
അതിനുശേഷം, തന്റെ ഉള്ളിൽ അന്ധകാരത്തിന്റെ അളവ് നിയന്ത്രകനായി സ്ഥാപിച്ചു, രാജസിക ഗുണത്തെ ജയിച്ച്, ധർമ്മപഥത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോന്നു.
തപ്യതേ തേന ദുഃഖേന ശോകഞ്ചക്രേ ജഗത്പതിഃ। തമശ്ച വ്യനുദത്തസ്മാദ്രജസ്തമസമാവൃണോത് ।। ൧൦.
ആ ദുഃഖത്തിലും ശോകത്തിലും ലോകത്തിന്റെ അധിപൻ വല്ലാതെ വേദനിച്ചു. അവനിൽ നിന്നു ഇരുണ്ടതെല്ലാം അകന്നു പോയി, പക്ഷേ രാജസവും തമസവും അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി.
തത്തമഃ പ്രതിനുത്തം വൈ മിഥുനം സ വ്യജായത। അധര്മാച്ചരണാജ്ജജ്ഞേ ഹിംസാ ശോകാദജായത ।। ൧൦.
അവിടെ നിന്നു ഇരുണ്ടതെല്ലാം അകന്നപ്പോൾ, ഒരു ദമ്പതികൾ ഉദിച്ചുവന്നു. അധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഹിംസയും, ആ ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ശോകവും ജനിച്ചു.
തതസ്തസ്മിന് സമുദ്ഭൂതേ മിഥുനേ ചരണാത്മനി। തതശ്ച ഭഗവാനാസീത് പ്രീതശ്ചൈവമശിശ്രിയത് ।। ൧൦.
അങ്ങനെ ആ ദമ്പതികൾ, പ്രവർത്തിയുടെ രൂപത്തിൽ, ഉദിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ അതിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു അതിനകത്ത് പ്രവേശിച്ചു.
സ്വാം തനും സ തതോ ബ്രഹ്മാ താമപോഹദഭാസ്വരാമ്। ദ്വിധാകരോത്സ തം ദേഹമര്ദ്ധേന പുരുഷോഽഭവത് ।। ൧൦.
പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പ്രകാശമുള്ള ശരീരം വിട്ടു. ആ രൂപം രണ്ടായി വിഭജിച്ചു, അതിൽ ഒരു ഭാഗം പുരുഷനായി.
അര്ദ്ധേന നാരീ സാ തസ്യ ശതരൂപാ വ്യജായത। പ്രാകൃതാം ഭൂതധാത്രീം താം കാമാന്വൈ സൃഷ്ടവാന് വിഭുഃ ।। ൧൦.
മറ്റൊരു ഭാഗം അവന്റെ ഭാര്യയായി, ശതരൂപ എന്ന പേരിൽ, ഉദിച്ചു. അവൾ സകല ജീവികളുടെ ആദിമാതാവായി, പരമേശ്വരൻ ആഗ്രഹത്തോടെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സാ ദിവം വൃഥിവീഞ്ചൈവ മഹിമ്നാ വ്യാപ്യ ധിഷ്ഠിതാ। ബ്രഹ്മണഃ സാ തനുഃ പൂര്വാ ദിവമാവൃത്ത്യ തിഷ്ഠതി ।। ൧൦.
അവൾ തന്റെ മഹത്വത്തിൽ ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും വ്യാപിച്ചു നിലകൊണ്ടു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ പഴയ ശരീരം സ്വർഗത്തിൽ എത്തി അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
യാ ത്വര്ദ്ധാത് സൃജതേ നാരീ ശതരൂപാ വ്യജായത। സാ ദേവീ നിയുതന്തപ്ത്വാ തപഃ പരമദുശ്ചരമ് ।। ൧൦.
അവൻ സൃഷ്ടിച്ച ആ സ്ത്രീഭാഗത്തിൽ നിന്നു ശതരൂപ ജനിച്ചു. ആ ദേവി അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു.
ഭര്താരന്ദീപ്തയശസം പുരുഷം പ്രത്യപദ്യത। സ വൈ സ്വായമ്ഭുവഃ പൂര്വം പുരുഷോ മനുരുച്യതേ ।। ൧൦.
അവൾ മഹത്വമുള്ള, പ്രശസ്തനായ പുരുഷനെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിച്ചു. അവൻ തന്നെ ആദിമനു, സ്വയം ജനിച്ചവൻ, മനുവെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യൈവസപ്തതിയുഗം മന്വന്തരമിഹോച്യതേ । ലബ്ധാ തു പുരുഷഃ പത്നീം ശതരൂപാമയോനിജാമ് ।। ൧൦.
അവന്റെ എഴുപതു യുഗങ്ങളായ കാലഘട്ടം ഇവിടെ മന്വന്തരം എന്നു പറയുന്നു. അമ്മയില്ലാതെ ജനിച്ച ശതരൂപയെ ഭാര്യയായി ആ പുരുഷൻ ലഭിച്ചു.
തയാ സ രമതേ സാര്ദ്ധം തസ്മാത്സാ രതിരുച്യതേ। പ്രഥമഃ സംപ്രയോഗഃ സ കല്പാദൌ സമവര്ത്തത ।। ൧൦.
അവളോടൊപ്പം അവൻ സുഖത്തോടെ ജീവിച്ചു, അതുകൊണ്ടു അതിനെ രതി എന്നു വിളിക്കുന്നു. ആ ആദ്യത്തെ ഐക്യം കല്പത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സംഭവിച്ചു.
വിരാജമസൃജത് ബ്രഹ്മാ സോഽഭവത് പുരുഷോ വിരാട് । സമ്രാണ്മാനസരൂപാത്തു വൈ രാജസ്തു മനുഃ സ്മൃതഃ ।। ൧൦.
ബ്രഹ്മാവ് വിരാജിനെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവൻ വിശ്വപുരുഷനായി. മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച രാജാവിന്റെ രൂപത്തിൽ മനുവാണ് രാജാവെന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
സ വൈരാജഃ പ്രജാസര്ഗഃ സ സര്ഗേ പുരുഷോ മനുഃ। വൈരാജാത്പുരുഷാദ്വീരാച്ഛതരൂപാ വ്യജായത ।। ൧൦.
വിരാജിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടിയാണ് സൃഷ്ടിക്കാലത്തെ മനു എന്ന പുരുഷൻ. വിരാജിൽ നിന്നു, ആ പുരുഷനിൽ നിന്നു, ശതരൂപ ജനിച്ചു.
പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ പുത്രൌ പുത്രവതാം വരൌ । കന്യേ ദ്വേ ച മഹാഭാഗേ യാഭ്യാം ജാതാഃ പ്രജാസ്ത്വിമാഃ ।। ൧൦.
പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും, പുത്രവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ; മഹത്വമുള്ള രണ്ടു പുത്രിമാരിൽ നിന്നാണ് ഈ സകല ജീവികളും ജനിച്ചത്.
ദേവീ നാമ്നാ തഥാകൂതിഃ പ്രസൂതിശ്ചൈവ തേ ശുഭേ। സ്വായമ്ഭുവഃ പ്രസൂതിന്തു ദക്ഷായ വ്യസൃജത് പ്രഭുഃ ।। ൧൦.
ആ ദേവി ആകൂതി എന്ന പേരിലും പ്രസൂതി എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. സ്വായംഭുവൻ പ്രസൂതിയെ ദക്ഷനു നൽകി.
പ്രാണോ ദക്ഷസ്തു വിജ്ഞേയഃ സങ്കല്പോ മനുരുച്യതേ। രുചേഃ പ്രജാപതേശ്ചൈവ ആകൂതിം പ്രത്യപാദയത് ।। ൧൦.
ദക്ഷൻ പ്രാണനാണ്, മനുവിനെ സങ്കൽപം എന്നു വിളിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച സൃഷ്ടാവായ രുചി ആകൂതിയെ ഏറ്റെടുത്തു.
ആകൂത്യാം മിഥുനം യജ്ഞേ മാനസസ്യ രുചേഃ ശുഭമ്। യജ്ഞശ്ച ദക്ഷിണാ ചൈവ യമകൌ സമ്ബഭൂവതുഃ ।। ൧൦.
ആകൂതിയിൽ, യാഗത്തിൽ, മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച രുചിക്ക് ഒരു ദമ്പതികൾ ജനിച്ചു. യജ്ഞനും ദക്ഷിണയും, ഇരട്ടക്കുട്ടികൾ, അവിടെ ഉദിച്ചു.
യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണായാഞ്ച പുത്രാ ദ്വാദശ ജജ്ഞിരേ। യാമാ ഇതി സമാഖയാതാ ദേവാഃ സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ ।। ൧൦.
യജ്ഞനും ദക്ഷിണയും ചേർന്ന് പന്ത്രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവരെ യാമന്മാർ എന്നു വിളിക്കുന്നു; സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിലെ ദേവന്മാർ.
യമസ്യ പുത്രാ യജ്ഞസ്യ തസ്മാദ്യാമാസ്തു തേ സ്മൃതാഃ। അജിതാശ്ചൈവ ശൂകാശ്ച ഗണൌ ദ്വൌ ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതൌ ।। ൧൦.
യമന്റെ പുത്രന്മാർ, യജ്ഞന്റെ പുത്രന്മാർ, അതിനാൽ അവരെ യാമന്മാർ എന്നു ഓർക്കുന്നു. അജിതന്മാരും ശൂകന്മാരും, രണ്ടു കൂട്ടങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സംഘമായി അറിയപ്പെടുന്നു.