ധനൂംഷി ദശ വിസ്തീര്ണഃ ശ്രീമാന് രാജപഥഃ സ്മൃതഃ। നൃവാജിരഥനാഗാനാമസമ്ബാധഃ സുസഞ്ചരഃ
രാജപഥം പത്തു വില്ല് വീതിയാണെന്ന് പറയുന്നു. അതിൽ ആളുകൾക്കും കുതിരകൾക്കും രഥങ്ങൾക്കും ആനകൾക്കും തടസ്സമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയും.
ധനൂംഷി ചൈവ ചത്വാരി ശാഖാരഥ്യാസ്തു തൈഃ കൃതാഃ। ഗൃഹരഥ്യോപരഥ്യാശ്ച ദ്വികാശ്ചാപ്യുപരഥ്യകാഃ
ശാഖാവഴികൾ നാലു വില്ല് വീതിയിലാണ്. വീടുവഴികളും ഉപവഴികളും രണ്ട് വീതം; ചെറുതായ ഉപവഴികളും രണ്ട് വീതം തന്നെയാണ്.
ഘണ്ടാപഥശ്ചതുഷ്പാദസ്ത്രിപദഞ്ച ഗൃഹാന്തരമ്। വൃത്തിമാര്ഗാസ്ത്വര്ദ്ധപദം പ്രാഗ്വംശഃ പദികഃ സ്മൃതഃ
ഘണ്ടാവഴി നാലു അടി വീതിയാണു്; വീടുകൾക്കിടയിലുള്ള വഴി മൂന്നു അടി വീതിയാണു്; വൃത്താകൃതിയിലുള്ള വഴികൾ അര അടി വീതിയാണു്; കിഴക്കോട്ട് നീളുന്ന വരി ഒരു അടി വീതിയാണു്.
അവസ്കരം പരീവാഹം പദമാത്രംസമന്തതഃ। കൃതേഷു തേഷു സ്ഥാനേഷു പുനസ്വക്രുര്ഗൃഹാണി വൈ
ഒരു അടി വീതിയുള്ള വെള്ളച്ചാലു് ചുറ്റും ഉണ്ടാകണം. ഈ സ്ഥലങ്ങൾ ഒരുക്കിയ ശേഷം വീട്ടുടമകൾ വീടുകൾ പണിയണം.
യഥാ തേ പൂര്വമാസന്വൈ വൃക്ഷാസ്തു ഗൃഹസംസ്ഥിതാഃ। തഥാ കര്തും സമാരബ്ധാശ്ചിന്തയിത്വാ പുനഃ പുനഃ
മുന്പ് വീടുകളില് വൃക്ഷങ്ങള് ഉണ്ടായിരുന്നു പോലെ, അങ്ങനെ തന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് അവര് വീണ്ടും വൃക്ഷങ്ങള് ഒരുക്കാന് തുടങ്ങി.
വൃക്ഷാശ്ചൈവഗതാഃ ശാഖാ ന താശ്ചൈവ പരാഗതാഃ। അത ഊര്ദ്ധ്വംഗതാ ശ്ചാന്യാ ഏവം തിര്യ്യഗ്ഗതാഃ പുരാ
വൃക്ഷങ്ങള്ക്ക് ശാഖകള് വ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, അവ ശാഖകള് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് പോയില്ല; അവിടെ നിന്ന് ചിലത് മുകളിലേക്ക്, മറ്റൊന്നുകള് വശത്തേക്ക് പഴയപോലെ പടര്ന്നു.
ബുദ്ധ്വാഽന്വിഷ്യസ്തഥാ ന്യായോ വൃക്ഷശാഖാ യഥാ ഗതാഃ। തഥാ കൃതാസ്തു തൈഃ ശാഖാസ്തസ്മാച്ഛാലാസ്തു താഃ സ്മൃതാഃ
വൃക്ഷശാഖകള് എങ്ങനെ പടരുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി അന്വേഷിച്ച ശേഷം, അവര് അതുപോലെ തന്നെ ശാഖകള് ഉണ്ടാക്കി; അതുകൊണ്ടാണ് അവ ശാലകള് എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഏവം പ്രസിദ്ധാഃ ശാഖാഭ്യഃ ശാലാശ്ചൈവ ഗൃഹാണി ച। തസ്മാത്താ വൈസ്മൃതാഃ ശാലാഃ ശാലാത്വം ചൈവ താസു തത്
ഇങ്ങനെ ശാഖകളില് നിന്നാണ് ശാലകളും വീടുകളും പ്രശസ്തമായത്; അതുകൊണ്ടാണ് അവ ശാലകള് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നത്, അവയ്ക്ക് ശാല എന്ന സ്വഭാവം അവയില് നിലനില്ക്കുന്നു.
പ്രസീദതി മനസ്താസു മനഃ പ്രസാദയന്തി താഃ। തസ്മാദ്ഗൃഹാണി ശാലാശ്ച പ്രാസാദാശ്ചൈവ സംജ്ഞിതാഃ
അവയില് മനസ്സ് സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, അവ മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് വീടുകളും ശാലകളും കൊട്ടാരങ്ങളും അങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
കൃത്വാ ദ്വന്ദ്വോപഘാതാംസ്താന് വാര്ത്തോപായമചിന്തയന്। നഷ്ടേഷു മധുനാ സാര്ദ്ധം കല്പവൃക്ഷേഷു വൈ തദാ। വിഷാദവ്യാകുലാസ്താവൈ പ്രജാസ്തൃഷ്ണാക്ഷുധാത്മികാഃ
അവരില് പരസ്പര സംഘര്ഷങ്ങള് ഉണ്ടാക്കി, ഉപജീവന മാര്ഗങ്ങള് ആലോചിച്ചപ്പോള്, ആ കാലത്ത് കല്പവൃക്ഷങ്ങളും തേനും ഇല്ലാതായപ്പോള്, ജനങ്ങള് ദുഃഖവും ദാഹവും വിശപ്പും കൊണ്ട് വിഷാദത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തതഃ പ്രാദുര്ബഭൌ താസാം സിദ്ധിസ്ത്രേതായുഗേ പുനഃ। വാര്താര്ഥസാധികാപ്യന്യാ വൃത്തിസ്താസാം ഹി കാമതഃ
അതിനുശേഷം ത്രേതായുഗത്തില് അവര്ക്ക് വീണ്ടും സൗഭാഗ്യം ലഭിച്ചു; മറ്റൊരു ഉപജീവന മാര്ഗവും അവര്ക്ക് ആഗ്രഹം പോലെ ലഭിച്ചു.
താസാം വൃഷ്ട്യുദകാനീഹ യാനി നിമ്നൈര്ഗതാനി തു। വൃഷ്ട്യാ തദഭാവത്സ്രോതഃ ഖാതാനി നിമ്നഗാഃ സ്മൃതാഃ
മഴവെള്ളം താഴ്ന്ന സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് ഒഴുകി ചെന്നത്, ആ മഴയാല് ഒഴുകിയ വെള്ളം ഒഴുക്കുകളായി മാറി; ആ കുഴിച്ച ചാനലുകളാണ് നദികള് എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏവം നദ്യഃ പ്രവൃത്താസ്തു ദ്വിതീയേ വൃഷ്ടിസര്ജ്ജനേ। യേ പരസ്താദപാം സ്തോകാ ആപന്നാഃ പൄഥിവീതലേ
ഇങ്ങനെ രണ്ടാംമുറ മഴവെള്ളത്തില് നിന്നാണ് നദികള് ഉത്ഭവിച്ചത്; അതിന് മുമ്പ് ഭൂമിയില് എത്തിയ ചെറിയ വെള്ളം തന്നെയാണ്.
അപാമ്ഭൂമേശ്ച സംയോഗാദോഷധ്യസ്താസു ചാഭവന്। പുഷ്പമൂലഫലിന്യസ്തു ഓഷധ്യസ്താഃ പ്രജജ്ഞിരേ
ജലം മണ്ണുമായി ചേരുമ്പോള് അവിടെ ഔഷധികള് ഉണ്ടായി; അവയില് പുഷ്പം, വേര്, പഴം എന്നിവയുള്ള ഔഷധികള് ജനിച്ചു.
അഫാലകൃഷ്ടാശ്ചാനുപ്താ ഗ്രാമ്യാഽരണ്യാശ്ചതുര്ദശ। ഋതുപുഷ്പഫലാശ്ചൈവ വൃക്ഷാ ഗുല്മാശ്ച ജജ്ഞിരേ
വിത്ത് ഇടാതെയും ഉഴുകാതെയും, ഗ്രാമത്തിലും കാടിലും പതിനാലു തരത്തിലുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും പുഷ്പഫലമുള്ള കുരുമുളകളും കാലാനുസരണം ജനിച്ചു.
പ്രാദുര്ഭാവശ്ച ത്രേതായാം വാര്ത്തായാമൌഷധസ്യ തു। തൈനൌഷധേന വര്ത്തന്തേ പ്രജാസ്ത്രേതായുഗേ തദാ
ത്രേതായുഗത്തില് ഉപജീവനത്തിനായി ഔഷധികള് ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ആ ഔഷധികളാല് ജനങ്ങള് ത്രേതായുഗത്തില് ജീവിച്ചു.
തതഃ പുനരഭൂത്താസാം രാഗോ ലോഭശ്ച സര്വശഃ। അവശ്യമ്ഭാവിനാര്ഥേന ത്രേതായുഗവശേന തു
അതിനുശേഷം അവരില് പൂർണ്ണമായും മോഹവും ലാലസയും ഉദിച്ചു, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു അതു സംഭവിച്ചു.
തതസ്താഃ പര്യഗൃഹ്ണന്ത നദീക്ഷേത്രാണി പര്വതാന്। വൃക്ഷാന് ഗുലര്മൌഷധീശ്ചൈവ പ്രസഹ്യ തു യഥാബലമ്
അതിനുശേഷം അവര് നദികളും വയലുകളും പര്വ്വതങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും കുരുമുളകളും ഔഷധികളും തങ്ങളുടെ ശക്തിക്ക് അനുസരിച്ച് ബലമായി കൈവശപ്പെടുത്തി.
സിദ്ധാത്മാനസ്തു യേ പൂര്വം വ്യാഖ്യാതാഃ പ്രാകൃതേ മയാ। ബ്രഹ്മണാ മാനവാസ്തേ വൈ ഉത്പന്നാ യോജനാദിഹ
മുന്പ് ഞാന് പറഞ്ഞ പ്രകൃത്യാ സിദ്ധന്മാര് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ക്രമീകരണത്തിലൂടെ ഇവിടെ ജനിച്ചു.
ശാന്താശ്ച സുഷ്മിണശ്ചൈവ കര്മിണോ ദുഃഖിനസ്തദാ। തതഃ പ്രവര്ത്തമാനാസ്തേ ത്രേതായാം ജര്ജ്ഞിരേ പുനഃ
ശാന്തരും സുന്മനസ്സും കര്മ്മശീലികളും ആയിരുന്നെങ്കിലും, ദുഃഖം അനുഭവിച്ചവരാണ് അവര്; ത്രേതായുഗത്തില് അവര് വീണ്ടും ജനിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാ ദ്രോഹിജനാസ്തഥാ। ഭാവിതാഃ പൂര്വജാതീഷു കര്മഭിശ്ച ശുഭാശുഭൈഃ
ബ്രാഹ്മണര്, ക്ഷത്രിയര്, വൈശ്യര്, ശൂദ്രര്, ദ്വേഷമുള്ളവര് എന്നിവരെ അവരുടെ മുന്പത്തെ ജന്മവും നല്ലതും ചീത്തയുമായ കര്മ്മങ്ങളും അനുസരിച്ച് രൂപീകരിച്ചു.
ഇതസ്തേഭ്യോ ബലാ യേ തു സത്യശീലാ ഹ്യഹിംസകാഃ। വീതലോഭാ ജിതാത്മാനോ നിവസന്തി സ്മ തേഷു വൈ
അവരില് ശക്തരായ, സത്യനിഷ്ഠരായ, അഹിംസാപരരായ, ലാലസയില്ലാത്ത, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവര് അവരോടൊപ്പം താമസിച്ചു.
പ്രതിഗൃഹ്ണന്തി കുര്വന്തി തേഭ്യശ്ചാന്യേഽല്പതേജസഃ। ഏവം വിപ്രതിപന്നേഷു പ്രപന്നേഷു പരസ്പരമ്
അവർ പരസ്പരം സ്വീകരിക്കുകയും അർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു. അതുപോലെ ശക്തി കുറവുള്ള മറ്റുള്ളവരും തമ്മിൽ തർക്കത്തിലും ഭിന്നതയിലും അർപ്പണങ്ങൾ നടത്തി.
തേന ദോഷേണ തേഷാം താ ഓഷധ്യോ മിഷതാം തദാ। പ്രണഷ്ടാ ഹ്രിയമാണാ വൈ മുഷ്ടിബ്യാം സികതാ യഥാ
അവരുടെ ആ ദോഷം മൂലം, അവരുടെ കാഴ്ചക്കു മുന്നിൽ തന്നെ ഔഷധികൾ ഇല്ലാതായി, ഒരാൾ കയ്യിൽ മണൽ പിടിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ അവ ഒഴിഞ്ഞുപോയി.
അഗ്രസദ്ഭൂര്യുഗബലാദ്ഗ്രാമ്യാരണ്യാശ്ചതുര്ദശ। ഫലം ഗൃഹ്ണന്തി പുഷ്പൈശ്ച പുഷ്വം പത്രൈശ്ച യാഃ പുനഃ
അനേകം കാലഘട്ടങ്ങളുടെ ശക്തിയുടെ ഫലമായി, ഗ്രാമ്യവും കാട്ടിലും വളരുന്ന പതിനാലു വിധ ഔഷധികൾ, ഫലം, പൂവ്, ഇല എന്നിവയുള്ളവ, പിടിച്ചുപോയി.
തതസ്താസു പ്രണഷ്ടാസു വിഭ്രാന്താസ്താഃ പ്രജാസ്തദാ। സ്വയമ്ഭുവം പ്രഭും ജഗ്മുഃ ക്ഷുധാവിഷ്ടാഃ പ്രജാപതിമ്
അവ ഔഷധികൾ ഇല്ലാതായപ്പോൾ, ആ സൃഷ്ടികൾ ആശ്ചര്യത്തിലും ഭ്രമത്തിലും ആകി, വിശപ്പിൽ കുഴഞ്ഞ് സ്വയം ജനിച്ച പ്രഭുവായ പ്രജാപതിയെ സമീപിച്ചു.
വൃത്ത്യര്ഥമഭി ലിപ്സന്ത ആദൌ ത്രേതായുഗസ്യ തു। ബ്രഹ്മാ സ്വയമ്ഭൂര്ഭഗവാന് ജ്ഞാത്വാ താസാം മനീഷിതമ്
ജീവിക്കാൻ മാർഗം തേടി, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ഭഗവാൻ സ്വയംഭുവൻ ബ്രഹ്മാവ് അവരുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി,
യുക്തം പ്രത്യക്ഷദൃഷ്ടേന ദര്ശനേന വിചാര്യ ച। ഗ്രസ്താഃ പൃഥിവ്യാ ഓഷധ്യോ ജ്ഞാത്വാ പ്രത്യദുഹത്പുനഃ
യുക്തമായത് നേരിട്ട് കണ്ടും ആലോചിച്ചും, ഔഷധികൾ ഭൂമിയിൽ അകറ്റപ്പെട്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഭൂമിയെ വീണ്ടും പാൽകറി.
കൃത്വാ വത്സം സുമേരും തു ദുദോഹ പൃഥിവീമിമാമ്। ദുഗ്ധേയം ഗൌസ്തദാ തേന ബീജാനി പൃഥിവീതലേ
സുമേരു പർവതത്തെ കன்றാക്കി, ഈ ഭൂമിയെ പാൽകറി. അങ്ങനെ ഭൂമി പശുവായി, വിത്തുകൾ ഭൂമിയുടെ മേൽപ്പുറത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ജജ്ഞിരേ താനി ബീജാനി ഗ്രാമ്യാരണ്യാസ്തു താഃ പുനഃ। ഓഷധ്യഃ ഫലപാകാന്താഃ സപ്തസപ്തദശാസ്തു താഃ
അവ വിത്തുകൾ ഗ്രാമ്യവും കാട്ടിലും വളരുന്നവയായി ജനിച്ചു. അവ ഫലം പാകമായപ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ഔഷധികൾ ആദ്യം ഏഴും പിന്നെ പതിനേഴും ആയി.