അത്രാപവര്ഗിണാം തേഷാമപുനര്മാര്ഗഗാമിനാമ്। അഭാവഃ പുനരുത്പത്തൌ ശാന്താനാമര്ച്ചിഷാമിവ
ഇവിടെ, മോക്ഷം നേടിയവരും വീണ്ടും ജന്മമാര്ഗത്തില് പോകാത്തവരും, പുനര്ജനനത്തില് ഇല്ലാതാകുന്നു; ശാന്തമായ അഗ്നിയുടെ ജ്വാലകള് അണയുന്നതുപോലെ.
തതസ്തേഷു ഗതേഷൂര്ദ്ധ്വം ത്രൈലോക്യാത്സുമഹാത്മസു। തൈഃ സാര്ദ്ധം യേ മഹര്ല്ലോകാത്തദാ നാസാദിതാ ജനാഃ। തച്ഛിഷ്ടാശ്ചേഹ തിഷ്ഠന്തി കല്പാദ്ദേഹമുപാസതേ
അപ്പോള്, മഹാത്മാക്കള് മൂന്നു ലോകങ്ങളില് നിന്ന് മുകളിലേക്ക് പോയാല്, മഹര്ലോകത്തില് നിന്ന് പ്രാപിക്കാത്തവര് ഇവിടെ തുടരുന്നു; അവശേഷിക്കുന്നവര് കല്പാന്തം വരെ ശരീരത്തെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഗന്ധര്വാദ്യാഃ പിശാചാന്താ മാനുഷാ ബ്രാഹ്മണാദയഃ। പശവഃ പക്ഷിണശ്ചൈവ സ്ഥാവരാഃ സസരീസൃപാഃ
ഗന്ധര്വ്വന്മാര് മുതലായി പിശാച് വരെ, മനുഷ്യരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും, മൃഗങ്ങള്, പക്ഷികള്, ചലനമില്ലാത്തവ, ഉരഗങ്ങള് എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്.
തിഷ്ഠത്സു തേഷു തത്കാലം പൃഥിവീതലവാസിഷു। സഹസ്രം യത്തു രശ്മീനാം സൂര്യസ്യേഹ വിഭാസതേ। തേ സപ്തരശ്മയോ ഭൂത്വാ ഹ്യേകൈകോ ജായതേ രവിഃ
അവര് ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തില് കഴിയുമ്പോള്, അന്ന് സൂര്യന്റെ ആയിരം കിരണങ്ങള് പ്രകാശിക്കുന്നു; ആ ഏഴു കിരണങ്ങള് ഓരോന്നും വേറേ വേറേ സൂര്യന്മാരായി മാറുന്നു.
ക്രമേണോത്തിഷ്ഠമാനാസ്തേ ത്രീന് ലോകാന് പ്രദഹന്ത്യുത। ജങ്ഗമാഃ സ്ഥാവരാഃ ചൈവ നദീഃ സംര്വാശ്ച പര്വതാന്। പൂര്വേ ശുഷ്കാ ഹ്യനാവൃഷ്ട്യാ സൂര്യൈസ്തൈശ്ച പ്രധൂപിതാഃ
അവള് ക്രമമായി ഉയരുമ്പോള്, മൂന്നു ലോകങ്ങളും, ചലനമുള്ളവയും ചലനമില്ലാത്തവയും, നദികളും പര്വ്വതങ്ങളും എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു; മുമ്പുള്ളവ മഴയില്ലാതെ ഉണങ്ങി, ആ സൂര്യന്മാര് കത്തിക്കുന്നു.
തദാ തേ വിവിശുഃ സര്വേ നിര്ദ്ദഗ്ധാഃ സൂര്യരശ്മിഭിഃ। ജങ്ഗമാഃ സ്ഥാവരാഃ സര്വേ ധര്മാധര്മാത്മകാസ്തു വൈ
അപ്പോള്, എല്ലാ ചലനമുള്ളവരും ചലനമില്ലാത്തവരും, പുണ്യവും പാപവും ഉള്ളവര്, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളില് കത്തിക്കളയപ്പെടുന്നു.
ദഗ്ധദേഹാസ്തതസ്തേ വൈ ഗതാഃ പാപയുഗാത്യയേ। യോന്യാ തയാ ഹ്യനിര്മുക്താഃ ശുഭപാപാനുബന്ധയാ
ശരീരങ്ങള് കത്തിക്കളഞ്ഞ ശേഷം, പാപയുഗം അവസാനിക്കുമ്പോള്, പുണ്യപാപബന്ധം മൂലം ജന്മത്തില് നിന്ന് മോചിതരാകാത്തവര് പുറപ്പെടുന്നു.
തതസ്തേ ഹ്യുപപദ്യന്തേ തുല്യരൂപാ ജനേ ജനാഃ। വിശുദ്ധിബഹുലാഃ സര്വേ മാനസീം സിദ്ധിമാസ്ഥിതാഃ
അതിനുശേഷം, മനുഷ്യര് സമാന രൂപമുള്ളവരില് ജനിക്കുന്നു; എല്ലാവരും വിശുദ്ധിയിലും മാനസികസിദ്ധിയിലും സമൃദ്ധരാണ്.
ഉഷിത്വാ രജനീം തത്ര ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തജന്മനഃ। പുനഃ സര്ഗേ ഭവന്തീഹ ബ്രഹ്മണോ മാനസീപ്രജാഃ
അവര് അവിടെ ബ്രഹ്മന്റെ അവ്യക്തജനനലോകത്തില് ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞ്, പുതിയ സൃഷ്ടിയില് ബ്രഹ്മന്റെ മാനസപുത്രന്മാരായി ഇവിടെ ജനിക്കുന്നു.
തതസ്തേഷു പ്രവൃത്തേഷു ജനേ ത്രൈലോക്യവാസിഷു। നിര്ദഗ്ധേഷു ച ലോകേഷു തേഷു സൂര്യൈസ്തു സപ്തഭിഃ। വൃഷ്ട്യാ ക്ഷിതൌ പ്ലാവിതായാം വിശീര്ണേഷ്വാലയേഷു ച
അപ്പോള്, ആ ജനങ്ങള് മൂന്നു ലോകങ്ങളില് ജീവികളായി ഉദിച്ചുവരുമ്പോഴും, ആ ലോകങ്ങള് ഏഴു സൂര്യന്മാര് കത്തിച്ചുകളയുമ്പോഴും, ഭൂമി മഴകൊണ്ട് മുങ്ങുകയും വാസസ്ഥലങ്ങള് നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സമുദ്രാശ്ചൈവ മേഘാശ്ച ആപഃ സര്വാശ്ച പാര്ഥിവാഃ। വ്രജന്ത്യേകാര്ണവത്വം ഹി സലിലാഖ്യാസ്തദാശ്രിതാഃ
സമുദ്രങ്ങളും മേഘങ്ങളും എല്ലാ വെള്ളങ്ങളും ഭൂമിയിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഒറ്റ ജലസമുദ്രമായി മാറുന്നു, കാരണം അവയെല്ലാം വെള്ളത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ആഗതാഗതികം തദ്വൈ യദാ തു സലിലം ബഹു। സംഛാദ്യേമാം സ്ഥിതാം ഭൂമിമര്ണവാഖ്യാ തദാ ച സാ
വരുന്നു പോകുന്നു ചെയ്യുന്ന ആ ജലം വളരെ അധികം ആയപ്പോൾ, അതു ഭൂമിയെ മുഴുവൻ മൂടുന്നു; അപ്പോൾ അതിനെ സമുദ്രം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ആഭാതി യസ്മാന്നാഭാന്തി ഭാസന്തോ വ്യാപ്തിദീപ്തിഷു। സര്വതഃ സമനുപ്ലാവ്യ താസാഞ്ചാമ്ഭോ വിഭാവ്യതേ
മറ്റുള്ളവ പ്രകാശിക്കാതെ, അതു തന്നെ മുഴുവൻ പ്രകാശിച്ച് വ്യാപിച്ച് എല്ലാം മുക്കിയശേഷം, അതിന്റെ ജലം അവയിൽ വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.
തദമ്ഭസ്തനുതേ യസ്മാത് സര്വാം പൃഥ്വീം സമന്തതഃ। ധാതുസ്തനോതിര്വിസ്താരേ തേനാമ്ഭസ്തനവഃ സ്മൃതാഃ
അത് മുഴുവൻ ഭൂമിയിലുടനീളം പടർന്നുപോകുന്നതിനാൽ, അതിന്റെ വ്യാപനം കൊണ്ടു ജലം പടരുന്നതെന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അരമിത്യേഷ ശീഘ്രന്തു നിപാതഃ കവിഭിഃ സ്മൃതഃ। ഏകാര്ണവേ ഭവന്ത്യാപോ ന ശീഘ്രാസ്തേന തേ നരാഃ
‘അരം’ എന്നത് കവിൾ വേഗത്തിൽ താഴെ പോകുന്നതായി ഓർമ്മിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഒറ്റ സമുദ്രത്തിൽ വെള്ളങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്നില്ല, അതുകൊണ്ടാണ് മനുഷ്യരേ, അവയെ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത്.
തസ്മിന് യുഗസഹസ്രാന്തേ സംസ്ഥിതേ ബ്രഹ്മണോഽഹനി। രാജന്യാം വര്ത്തമാനായാന്താവത്തത് സലിലാത്മനാ
ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, രാജവംശം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, എല്ലാം വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാത്രമാവുന്നു.
തതസ്തു സലിലേ തസ്മിന്നഷ്ടേഽഗ്നൌ പൃഥിവീതലേ। പ്രശാന്തവാതേഽന്ധകാരേ നിരാലോകേ സമന്തതഃ
അപ്പോൾ ആ വെള്ളം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ മേൽഭാഗത്ത്, അഗ്നി ശമിച്ചിരിക്കുന്നു, കാറ്റ് നിശ്ശബ്ദമാണ്, ഇരുണ്ടിരിക്കുന്നു, എല്ലായിടത്തും വെളിച്ചം ഇല്ല.
യേനൈവാധിഷ്ഠിതം ഹീദം ബ്രഹ്മാ സ പുരുഷഃ പ്രഭുഃ। വിഭാഗമസ്യ ലോകസ്യ പുനര്വൈ കര്തുമിച്ഛതി
ഈ ലോകം നിയന്ത്രിക്കുന്ന ആ പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവ്, വീണ്ടും ലോകത്തിന്റെ വിഭജനം സൃഷ്ടിക്കണമെന്നാഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏകാര്ണവേ തദാ തസ്മിന്നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ। തദാ സ ഭവതി ബ്രഹ്മാ സഹസ്രാക്ഷഃ സഹസ്രപാത്
അപ്പോൾ ആ ഒറ്റ സമുദ്രത്തിൽ, നിലനിൽക്കുന്നതും ചലിക്കുന്നതും എല്ലാം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് ആയിരം കണ്ണും ആയിരം കാലും ഉള്ളവനായി മാറുന്നു.
സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷോ രുക്മവര്ണോ ഹ്യതീന്ദ്രിയഃ। ബ്രഹ്മാ നാരായണാഖ്യസ്തു സുഷ്വാപ സലിലേ തദാ
ആയിരം തലയും സ്വർണ്ണംപോലെയുള്ള വർണ്ണവും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ളതുമായ പുരുഷൻ, ബ്രഹ്മാവും നാരായണനും, അപ്പോൾ വെള്ളത്തിൽ ഉറങ്ങുന്നു.
സത്ത്വോദ്രേകാത് പ്രബുദ്ധസ്തു ശൂന്യം ലോകമവേക്ഷ്യ ച। ഇമഞ്ചോദാഹരന്ത്യത്ര ശ്ലോകം നാരായണം പ്രതി
സത്ത്വഗുണം അധികം വന്നു ഉണർന്നപ്പോൾ, ലോകം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടു, അപ്പോൾ നാരായണനെ കുറിച്ച് ഈ ശ്ലോകം ഉദ്ധരിക്കുന്നു.
ആപോ നാരാഖ്യാസ്തനവ ഇത്യപാന്നാമ ശുശ്രുമഃ। ആപൂര്യ നാഭിം തത്രാസ്തേ തേന നാരായണഃ സ്മൃതഃ
വെള്ളങ്ങളെ ‘നര’ എന്നും അവയുടെ വ്യാപനം ‘തനു’ എന്നും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അവ നാഭി നിറച്ച് അവിടെ വസിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് നാരായണൻ എന്ന് ഓർമ്മിക്കുന്നത്.
സഹസ്രശീര്ഷാ സുമനാഃ സഹസ്രപാത് സഹസ്രചക്ഷുര്വദനഃ സഹസ്രഭുക്। സഹസ്രബാഹുഃ പ്രഥമഃ പ്രജാ പതിസ്ത്രയീപഥേ യഃ പുരുഷോ നിരുച്യതേ
ആയിരം തലയും മനസ്സും കാലും കണ്ണുകളും വായുകളും ആയിരം ഭോജനങ്ങളും ആയിരം കൈകളും ഉള്ളവൻ, സൃഷ്ടികളുടെ ആദ്യാധിപൻ, മൂന്നു മാർഗ്ഗങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനായ പുരുഷൻ.
ആദിത്യവര്ണോ ഭുവനസ്യ ഗോപ്താ ഏകോ ഹ്യപൂര്വഃ പ്രഥമം തുരാഷാട്। ഹിരണ്യഗര്ഭഃ പുരുഷോ മഹാത്മാ സ പഠ്യതേ വൈ തമസഃപരസ്താത്
സൂര്യന്റെ നിറമുള്ളവൻ, ലോകത്തിന്റെ ഏക രക്ഷകൻ, അപൂർവനും ആദ്യനും വേഗവാനുമാണ്; ഹിരണ്യഗർഭൻ എന്ന മഹാത്മാവ്, അന്ധകാരത്തിന് അപ്പുറത്തുള്ളവനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
കല്പാദൌ രജസോദ്രിക്തോ ബ്രഹ്മാ ഭൂത്വാഽസൃജത് പ്രജാഃ। കല്പാന്തേ തമസോദ്രിക്തോ കാലോ ഭൂത്വാഽഗ്രസത് പുനഃ
ഒരു കല്പത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, രാജസിക ഗുണം അധികം വന്നു ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിച്ചു; കല്പാവസാനത്ത്, തമോഗുണം അധികം വന്നു, കാലൻ അവയെ വീണ്ടും വിഴുങ്ങി.
സ വൈ നാരായണാ ഖ്യസ്തു സത്ത്വോദ്രിക്തോഽര്ണവേ സ്വപന്। ത്രിധാ വിഭജ്യ ചാത്മാനം ത്രൈലോക്യേ സമവര്ത്തത
സത്ത്വഗുണം അധികം വന്നു, നാരായണൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ സമുദ്രത്തിൽ ഉറങ്ങി; തന്റെ സ്വരൂപം മൂന്നു ഭാഗമാക്കി, മൂന്നുലോകങ്ങളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സൃജതേ ഗ്രസതേ ചൈവ വീക്ഷന്തേ ച ത്രിഭിസ്തു താന്। ഏകാര്ണവേ തദാ ലോകേ നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ
അവൻ ആ മൂന്നു രൂപങ്ങളാൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും വിഴുങ്ങുകയും നിരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ആ ഒറ്റ സമുദ്രത്തിൽ, നിലനിൽക്കുന്നതും ചലിക്കുന്നതും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ.
ചതുര്യുഗസഹസ്രാന്തേ സര്വതഃ സലിലാവൃതേ। ബ്രഹ്മാ നാരായണാഖ്യസ്തു അപ്രകാശാര്ണവേ സ്വപന്
നാലായിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് എല്ലാം വെള്ളത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടപ്പോൾ, നാരായണൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബ്രഹ്മാവ്, പ്രകാശമില്ലാത്ത സമുദ്രത്തിൽ ഉറങ്ങുന്നു.
ചതുര്വിധാഃ പ്രജാ ഗ്രസ്ത്വാ ബ്രാഹ്മ്യാം രാത്ര്യാം മഹാര്ണവേ। പശ്യന്തി തം മഹര്ല്ലോകാത് സുപ്തം കാലം മഹര്ഷയഃ
ബ്രാഹ്മയുടെ രാത്രിയിൽ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നാലുവിധ ജീവികളും അകത്താക്കി, മഹർലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന മഹർഷിമാർ ആ സമയത്തെ ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ കാണുന്നു.
ഭൃഗ്വാദയോ യഥാ സപ്ത കല്പേ ഹ്യസ്മിന് മഹര്ഷയഃ। തതോ വിവര്ത്തമാനൈസ്തൈര്മഹാന് പരിഗതഃ പരഃ
ഭൃഗു മുതലായ ഏഴ് മഹർഷിമാർ ഈ കല്പത്തിൽ ഉണ്ടെന്നപോലെ, കല്പം മാറുമ്പോഴും ആ മഹാനായവൻ അവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.