ഏവം ദേവയുഗാനാന്തു സഹസ്രാണി പരസ്പരാത്। ഗതാനി ബ്രഹ്മലോകം വൈ അപരാവര്ത്തിനീം ഗതിമ്
ഇങ്ങനെ, ദേവയുഗങ്ങളുടെ ആയിരങ്ങൾ ഒന്നിന് ശേഷം ഒന്നായി കടന്ന്, അവർ ബ്രഹ്മലോകം എന്ന തിരിച്ചുവരാത്ത സ്ഥിതിയിലേക്ക് എത്തി.
ആധിപത്യം വിനാ തേ വൈ ഐശ്വര്യേണ തു തത്സമാഃ। ഭവന്തി ബ്രഹ്മണസ്തുല്യാ രൂപേണ വിഷയേണ ച
ആധിപത്യം ഇല്ലെങ്കിലും, ഐശ്വര്യത്തിൽ തുല്യരായി, അവർ രൂപത്തിലും ഭോഗത്തിലും ബ്രഹ്മാവിനോട് സമാനരാവുന്നു.
തത്ര തേ ഹ്യവതിഷ്ഠന്തി പ്രീതിയുക്താഃ പ്രസങ്ഗമാത്। ആനന്ദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രാപ്യ മുച്യന്തേ ബ്രഹ്മണാ സഹ
അവിടെ, അവര് പരസ്പരം സ്നേഹത്തോടെ, ബന്ധത്തിന്റെ ഫലമായി, ബ്രഹ്മാനന്ദം പ്രാപിച്ച്, ബ്രഹ്മനോടൊപ്പം മോക്ഷം നേടുന്നു.
അവശ്യമ്ഭാവിനാഽര്ഥേന പ്രാകൃതേനൈവ തേ സ്വയമ്। നാനാ ത്വേനാഭിസമ്ബദ്ധാസ്തദാ തത്കാലഭാവിനഃ
അവശ്യമായ സംഭവത്തിന്റെ പ്രകൃത്യാനുസൃതമായി, അവര് സ്വയം പലവിധത്തില് ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; അപ്പോള് അവര്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ സംഭവിക്കുന്നു.
സ്വരൂപതോ ബുദ്ധിപൂര്വം യഥാ ഭവതി ജാഗ്രതഃ। തത്കാലഭാവി തേഷാം തു തഥാ ജ്ഞാനം പ്രവര്ത്തതേ
യഥാര്ഥ സ്വഭാവത്തോടും ബുദ്ധിയോടും ചേര്ന്ന് ജാഗ്രതാവസ്ഥയില് അറിവ് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ആ സമയത്ത് അവര്ക്ക് അറിവ് ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
പ്രത്യാഹാരേ തു ഭേദാനാം യേഷാം ഭിന്നാഭിസൂഷ്മണാമ്। തൈഃ സാര്ദ്ധം പ്രതിസൃജ്യന്തേ കാര്യാണി കരണാനി ച
പ്രത്യാഹാര സമയത്ത്, ആരുടെ സൂക്ഷ്മഭാഗങ്ങള് വ്യത്യസ്തമാണോ, അവരുടെ കൂടെ പ്രവര്ത്തികളും ഉപകരണങ്ങളും തിരികെ ചേര്ുന്നു.
നാനാത്വദര്ശനാത്തേഷാം ബ്രഹ്മലോകനിവാസിനാമ്। വിനഷ്ടസ്വാധികാരാണാം സ്വേന ധര്മേണ തിഷ്ഠതാമ്
ബ്രഹ്മലോകത്തില് താമസിക്കുന്നവരില് വൈവിധ്യം കാണുന്നതിനാല്, അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ധര്മത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു.
തേ തുല്യലക്ഷണാഃ സിദ്ധാഃ ശുദ്ധാത്മാനോ നിരഞ്ജനാഃ। പ്രകൃതൌ കാരണാതീതാഃ സ്വാത്മന്യേവ വ്യവസ്ഥിതാഃ
അവര് സമാന ലക്ഷണങ്ങളുള്ള, സിദ്ധന്മാര്, ശുദ്ധാത്മാക്കള്, മലിനതയില്ലാത്തവര്, പ്രകൃതിക്കും കാരണത്തിനും അതീതരായി, തങ്ങളുടെ ആത്മാവില് തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രഖ്യാപയിത്വാ ഹ്യാത്മാനം പ്രകൃതിസ്തേഷു സര്വശഃ। പുരുഷാവ്യവഹൃതത്വേന പ്രതീതാ ന പ്രവര്ത്തതേ
പ്രകൃതി അവരില് പൂര്ണമായി വെളിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം, പുരുഷനോട് പ്രവര്ത്തനശൂന്യമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു; അതിനാല് ഇനി പ്രവര്ത്തനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
പ്രവര്തിതേ പുനഃ സര്ഗേ തേഷാം വാ കാരണം പുനഃ। സംയോഗേ പ്രാകൃതേ തേഷാം യുക്താനാം തത്ത്വദര്ശിനാമ്
സൃഷ്ടിയില് വീണ്ടും പ്രവര്ത്തനം തുടങ്ങുമ്പോള്, അവര്ക്ക് വീണ്ടും കാരണമുണ്ടാകുന്നു; പ്രകൃതിയുമായി ചേര്ന്ന, സത്യത്തെ കാണുന്നവര്ക്ക് അതു സംഭവിക്കുന്നു.
അത്രാപവര്ഗിണാം തേഷാമപുനര്മാര്ഗഗാമിനാമ്। അഭാവഃ പുനരുത്പത്തൌ ശാന്താനാമര്ച്ചിഷാമിവ
ഇവിടെ, മോക്ഷം നേടിയവരും വീണ്ടും ജന്മമാര്ഗത്തില് പോകാത്തവരും, പുനര്ജനനത്തില് ഇല്ലാതാകുന്നു; ശാന്തമായ അഗ്നിയുടെ ജ്വാലകള് അണയുന്നതുപോലെ.
തതസ്തേഷു ഗതേഷൂര്ദ്ധ്വം ത്രൈലോക്യാത്സുമഹാത്മസു। തൈഃ സാര്ദ്ധം യേ മഹര്ല്ലോകാത്തദാ നാസാദിതാ ജനാഃ। തച്ഛിഷ്ടാശ്ചേഹ തിഷ്ഠന്തി കല്പാദ്ദേഹമുപാസതേ
അപ്പോള്, മഹാത്മാക്കള് മൂന്നു ലോകങ്ങളില് നിന്ന് മുകളിലേക്ക് പോയാല്, മഹര്ലോകത്തില് നിന്ന് പ്രാപിക്കാത്തവര് ഇവിടെ തുടരുന്നു; അവശേഷിക്കുന്നവര് കല്പാന്തം വരെ ശരീരത്തെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഗന്ധര്വാദ്യാഃ പിശാചാന്താ മാനുഷാ ബ്രാഹ്മണാദയഃ। പശവഃ പക്ഷിണശ്ചൈവ സ്ഥാവരാഃ സസരീസൃപാഃ
ഗന്ധര്വ്വന്മാര് മുതലായി പിശാച് വരെ, മനുഷ്യരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും, മൃഗങ്ങള്, പക്ഷികള്, ചലനമില്ലാത്തവ, ഉരഗങ്ങള് എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്.
തിഷ്ഠത്സു തേഷു തത്കാലം പൃഥിവീതലവാസിഷു। സഹസ്രം യത്തു രശ്മീനാം സൂര്യസ്യേഹ വിഭാസതേ। തേ സപ്തരശ്മയോ ഭൂത്വാ ഹ്യേകൈകോ ജായതേ രവിഃ
അവര് ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തില് കഴിയുമ്പോള്, അന്ന് സൂര്യന്റെ ആയിരം കിരണങ്ങള് പ്രകാശിക്കുന്നു; ആ ഏഴു കിരണങ്ങള് ഓരോന്നും വേറേ വേറേ സൂര്യന്മാരായി മാറുന്നു.
ക്രമേണോത്തിഷ്ഠമാനാസ്തേ ത്രീന് ലോകാന് പ്രദഹന്ത്യുത। ജങ്ഗമാഃ സ്ഥാവരാഃ ചൈവ നദീഃ സംര്വാശ്ച പര്വതാന്। പൂര്വേ ശുഷ്കാ ഹ്യനാവൃഷ്ട്യാ സൂര്യൈസ്തൈശ്ച പ്രധൂപിതാഃ
അവള് ക്രമമായി ഉയരുമ്പോള്, മൂന്നു ലോകങ്ങളും, ചലനമുള്ളവയും ചലനമില്ലാത്തവയും, നദികളും പര്വ്വതങ്ങളും എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു; മുമ്പുള്ളവ മഴയില്ലാതെ ഉണങ്ങി, ആ സൂര്യന്മാര് കത്തിക്കുന്നു.
തദാ തേ വിവിശുഃ സര്വേ നിര്ദ്ദഗ്ധാഃ സൂര്യരശ്മിഭിഃ। ജങ്ഗമാഃ സ്ഥാവരാഃ സര്വേ ധര്മാധര്മാത്മകാസ്തു വൈ
അപ്പോള്, എല്ലാ ചലനമുള്ളവരും ചലനമില്ലാത്തവരും, പുണ്യവും പാപവും ഉള്ളവര്, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളില് കത്തിക്കളയപ്പെടുന്നു.
ദഗ്ധദേഹാസ്തതസ്തേ വൈ ഗതാഃ പാപയുഗാത്യയേ। യോന്യാ തയാ ഹ്യനിര്മുക്താഃ ശുഭപാപാനുബന്ധയാ
ശരീരങ്ങള് കത്തിക്കളഞ്ഞ ശേഷം, പാപയുഗം അവസാനിക്കുമ്പോള്, പുണ്യപാപബന്ധം മൂലം ജന്മത്തില് നിന്ന് മോചിതരാകാത്തവര് പുറപ്പെടുന്നു.
തതസ്തേ ഹ്യുപപദ്യന്തേ തുല്യരൂപാ ജനേ ജനാഃ। വിശുദ്ധിബഹുലാഃ സര്വേ മാനസീം സിദ്ധിമാസ്ഥിതാഃ
അതിനുശേഷം, മനുഷ്യര് സമാന രൂപമുള്ളവരില് ജനിക്കുന്നു; എല്ലാവരും വിശുദ്ധിയിലും മാനസികസിദ്ധിയിലും സമൃദ്ധരാണ്.
ഉഷിത്വാ രജനീം തത്ര ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തജന്മനഃ। പുനഃ സര്ഗേ ഭവന്തീഹ ബ്രഹ്മണോ മാനസീപ്രജാഃ
അവര് അവിടെ ബ്രഹ്മന്റെ അവ്യക്തജനനലോകത്തില് ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞ്, പുതിയ സൃഷ്ടിയില് ബ്രഹ്മന്റെ മാനസപുത്രന്മാരായി ഇവിടെ ജനിക്കുന്നു.
തതസ്തേഷു പ്രവൃത്തേഷു ജനേ ത്രൈലോക്യവാസിഷു। നിര്ദഗ്ധേഷു ച ലോകേഷു തേഷു സൂര്യൈസ്തു സപ്തഭിഃ। വൃഷ്ട്യാ ക്ഷിതൌ പ്ലാവിതായാം വിശീര്ണേഷ്വാലയേഷു ച
അപ്പോള്, ആ ജനങ്ങള് മൂന്നു ലോകങ്ങളില് ജീവികളായി ഉദിച്ചുവരുമ്പോഴും, ആ ലോകങ്ങള് ഏഴു സൂര്യന്മാര് കത്തിച്ചുകളയുമ്പോഴും, ഭൂമി മഴകൊണ്ട് മുങ്ങുകയും വാസസ്ഥലങ്ങള് നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സമുദ്രാശ്ചൈവ മേഘാശ്ച ആപഃ സര്വാശ്ച പാര്ഥിവാഃ। വ്രജന്ത്യേകാര്ണവത്വം ഹി സലിലാഖ്യാസ്തദാശ്രിതാഃ
സമുദ്രങ്ങളും മേഘങ്ങളും എല്ലാ വെള്ളങ്ങളും ഭൂമിയിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഒറ്റ ജലസമുദ്രമായി മാറുന്നു, കാരണം അവയെല്ലാം വെള്ളത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ആഗതാഗതികം തദ്വൈ യദാ തു സലിലം ബഹു। സംഛാദ്യേമാം സ്ഥിതാം ഭൂമിമര്ണവാഖ്യാ തദാ ച സാ
വരുന്നു പോകുന്നു ചെയ്യുന്ന ആ ജലം വളരെ അധികം ആയപ്പോൾ, അതു ഭൂമിയെ മുഴുവൻ മൂടുന്നു; അപ്പോൾ അതിനെ സമുദ്രം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ആഭാതി യസ്മാന്നാഭാന്തി ഭാസന്തോ വ്യാപ്തിദീപ്തിഷു। സര്വതഃ സമനുപ്ലാവ്യ താസാഞ്ചാമ്ഭോ വിഭാവ്യതേ
മറ്റുള്ളവ പ്രകാശിക്കാതെ, അതു തന്നെ മുഴുവൻ പ്രകാശിച്ച് വ്യാപിച്ച് എല്ലാം മുക്കിയശേഷം, അതിന്റെ ജലം അവയിൽ വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.
തദമ്ഭസ്തനുതേ യസ്മാത് സര്വാം പൃഥ്വീം സമന്തതഃ। ധാതുസ്തനോതിര്വിസ്താരേ തേനാമ്ഭസ്തനവഃ സ്മൃതാഃ
അത് മുഴുവൻ ഭൂമിയിലുടനീളം പടർന്നുപോകുന്നതിനാൽ, അതിന്റെ വ്യാപനം കൊണ്ടു ജലം പടരുന്നതെന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അരമിത്യേഷ ശീഘ്രന്തു നിപാതഃ കവിഭിഃ സ്മൃതഃ। ഏകാര്ണവേ ഭവന്ത്യാപോ ന ശീഘ്രാസ്തേന തേ നരാഃ
‘അരം’ എന്നത് കവിൾ വേഗത്തിൽ താഴെ പോകുന്നതായി ഓർമ്മിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഒറ്റ സമുദ്രത്തിൽ വെള്ളങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്നില്ല, അതുകൊണ്ടാണ് മനുഷ്യരേ, അവയെ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത്.
തസ്മിന് യുഗസഹസ്രാന്തേ സംസ്ഥിതേ ബ്രഹ്മണോഽഹനി। രാജന്യാം വര്ത്തമാനായാന്താവത്തത് സലിലാത്മനാ
ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, രാജവംശം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, എല്ലാം വെള്ളത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാത്രമാവുന്നു.
തതസ്തു സലിലേ തസ്മിന്നഷ്ടേഽഗ്നൌ പൃഥിവീതലേ। പ്രശാന്തവാതേഽന്ധകാരേ നിരാലോകേ സമന്തതഃ
അപ്പോൾ ആ വെള്ളം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ മേൽഭാഗത്ത്, അഗ്നി ശമിച്ചിരിക്കുന്നു, കാറ്റ് നിശ്ശബ്ദമാണ്, ഇരുണ്ടിരിക്കുന്നു, എല്ലായിടത്തും വെളിച്ചം ഇല്ല.
യേനൈവാധിഷ്ഠിതം ഹീദം ബ്രഹ്മാ സ പുരുഷഃ പ്രഭുഃ। വിഭാഗമസ്യ ലോകസ്യ പുനര്വൈ കര്തുമിച്ഛതി
ഈ ലോകം നിയന്ത്രിക്കുന്ന ആ പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവ്, വീണ്ടും ലോകത്തിന്റെ വിഭജനം സൃഷ്ടിക്കണമെന്നാഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏകാര്ണവേ തദാ തസ്മിന്നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ। തദാ സ ഭവതി ബ്രഹ്മാ സഹസ്രാക്ഷഃ സഹസ്രപാത്
അപ്പോൾ ആ ഒറ്റ സമുദ്രത്തിൽ, നിലനിൽക്കുന്നതും ചലിക്കുന്നതും എല്ലാം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് ആയിരം കണ്ണും ആയിരം കാലും ഉള്ളവനായി മാറുന്നു.
സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷോ രുക്മവര്ണോ ഹ്യതീന്ദ്രിയഃ। ബ്രഹ്മാ നാരായണാഖ്യസ്തു സുഷ്വാപ സലിലേ തദാ
ആയിരം തലയും സ്വർണ്ണംപോലെയുള്ള വർണ്ണവും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ളതുമായ പുരുഷൻ, ബ്രഹ്മാവും നാരായണനും, അപ്പോൾ വെള്ളത്തിൽ ഉറങ്ങുന്നു.