തിര്യ്യക്സ്രോതസ്തു ദൃഷ്ട്വാ വൈ ദ്വിതീയം വിശ്വമീശ്വരഃ। അഹംകൃതാ അഹംമനാ അഷ്ടാവിംശദ്വിധാത്മകാഃ
തിര്യക്സ്രോതസ്സിനെ കണ്ടു, ഭഗവാൻ രണ്ടാം ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു; അഹങ്കാരവും സ്വയം അഭിമാനവും നിറഞ്ഞ, ഇരുപത്തിയെട്ട് വകഭേദങ്ങളുള്ളതായിരുന്നു അതു.
ഏകാദശേന്ദ്രിയവിധാ നവധാ ചോദയസ്തഥാ। അഷ്ടൌ ച താരകാദ്യാശ്ച തേഷാം ശക്തിവിധാഃ സ്മൃതാഃ
പതിനൊന്ന് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ഒമ്പത് ഉത്തേജനങ്ങൾ, എട്ട് നക്ഷത്രാദികൾ—ഇവയുടെ ശക്തികൾ ഇങ്ങനെ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.
അതഃ പ്രകാശാസ്തേ സര്വ്വേ ആവൃതാശ്ച ബഹിഃ പുനഃ। യസ്മാത്തിര്യക് പ്രവര്ത്തേത തിര്യ്യക്സ്രോതാഃ സ ഉച്യതേ
അതിനാൽ ഇവ എല്ലാം അകത്തും പുറത്തും പ്രകാശമുള്ളവയാണെങ്കിലും, പുറത്തു വീണ്ടും മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; വശത്തേക്ക് പോകുന്നതിനാൽ ഇവയെ തിര്യക്സ്രോതസ്സുകാരെന്ന് പറയുന്നു.
തിര്യക്സ്രോതാശ്ച ദൃഷ്ട്വാ വൈ ദ്വിതീയം വിശ്വമീശ്വരഃ। അഭിപ്രായമഥോദ്ധൂതം ദൃഷ്ട്വാ സര്വ്വന്തഥാഭിധമ്। തസ്യാഭിധ്യായതോ നിത്യം സാത്ത്വികഃ സമവര്ത്തത
തിര്യക്സ്രോതസ്സുകാരെ കണ്ടു, ഭഗവാൻ രണ്ടാം ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു; ഉദ്ദേശം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നതും എല്ലാം അങ്ങനെ പേരിട്ടതും കണ്ടു, അവൻ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ സാത്വിക സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു.
ഊര്ദ്ധ്വസ്രോതാസ്തൃതീയസ്തു സ ചൈവോര്ദ്ധ്വവ്യവസ്ഥിതഃ। യസ്മാദ്വ്യവര്ത്തതോഹ്ദ്ധ്വന്തു ഊര്ദ്ധ്വസ്രോതാസ്തതഃ സ്മൃതഃ
മൂന്നാമത്തേത് ഊർദ്ധ്വഗമനമുള്ള പ്രവാഹമാണ്, അതു മുകളിലായി നിലകൊള്ളുന്നു; മുകളിലേക്ക് പോകുന്നതിനാൽ അതിനെ ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ്സ് എന്നു പറയുന്നു.
തേ സുഖപ്രീതിബഹുലാ ബഹിരന്തശ്ച സംവൃതാ। പ്രകാശാ ബഹിരന്തശ്ച ഊര്ദ്ധ്വസ്രോതോദ്ഭവാഃ സ്മൃതാഃ
അവർ സന്തോഷവും ആനന്ദവും നിറഞ്ഞവരാണ്; അകത്തും പുറത്തും മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അകത്തും പുറത്തും പ്രകാശമുള്ള ഇവരെ ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ്സിൽ നിന്നുള്ളവരെന്ന് പറയുന്നു.
തേന വാ താദയോ ജ്ഞേയാഃ സൃഷ്ടാത്മാനോ വ്യവസ്ഥിതാഃ। ഊര്ദ്ധ്വസ്രോതാസ്തൃതീയോ വൈ തേന സര്ഗസ്തു സ സ്മൃതഃ
ഇതിലൂടെ സ്വഭാവം ഉറപ്പുള്ള ജീവികൾ അറിയപ്പെടണം; ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ്സ് മൂന്നാമത്തേതാണ്, ആ സൃഷ്ടിയെ അതുപോലെയാണ് വിളിക്കുന്നത്.
ഊര്ദ്ധ്വസ്രോതഃസു സൃഷ്ടേഷു ദേവേഷു സ തദാ പ്രഭുഃ। പ്രീതിമാനഭവദ്ബ്രഹ്മാ തതോഽന്യം സോഽഭ്യമന്യത। സസര്ജ്ജ സര്ഗമന്യം സ സാധകം പ്രഭുരീശ്വരഃ
ഊർദ്ധ്വസ്രോതസ്സിൽ നിന്നുള്ള ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് അതിൽ സന്തോഷത്തോടെ മറ്റൊരു സൃഷ്ടി ആഗ്രഹിച്ചു; അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഫലപ്രദമായ മറ്റൊരു സൃഷ്ടി നടത്തി.
അഥാഭിധ്യായതസ്തസ്യ സത്യാഭിധ്യായിനസ്തദാ। പ്രാദുര്ബ്ബഭൂവ ചാവ്യക്താദര്വ്വാക്സ്രോതഃ സുസാധകമ്। യസ്മാദര്വാക്വ്യവര്ത്തേത തതോഽര്വ്വാക്സ്രോത ഉച്യതേ
അപ്പോൾ സത്യസന്ധനായ് ആൾ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്ക് അനുയോജ്യമായ ഒരു താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന പ്രവാഹം പ്രത്യക്ഷമായി. അത് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ താഴ്ന്ന പ്രവാഹം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
തേ ച പ്രകാശബഹുലാസ്തമഃ സത്ത്വരജോധികാഃ। തസ്മാത്തേ ദുഃഖബഹുലാ ഭൂയോ ഭൂയശ്ച കാരിണഃ
അവയിൽ പ്രകാശം കൂടുതലായിരിക്കും, എന്നാൽ ഇരുണ്ടതും സത്ത്വവും രജസ്സും അധികം ഉള്ളവയുമാണ്. അതുകൊണ്ടു അവയിൽ കൂടുതൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞതും, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവർത്തിക്കുന്നതുമാണ്.
പ്രകാശാ ബഹിരന്തശ്ച മനുഷ്യാഃ സാധകാശ്ച തേ। ലക്ഷണൈസ്താരകാദ്യൈസ്തേ അഷ്ടധാ ച വ്യവസ്ഥിതാഃ
അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും പ്രകാശമുള്ള മനുഷ്യരും, സിദ്ധികളുള്ളവരും, നക്ഷത്രങ്ങൾ മുതലായ ലക്ഷണങ്ങൾകൊണ്ട് എട്ടു വിഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സിദ്ധാത്മാനോ മനുഷ്യാസ്തേ ഗന്ധര്വസഹധര്മ്മിണഃ। ഇത്യേഷ തേജസഃ സര്ഗോ ഹ്യര്വ്വാക്സ്രോതാഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ
അവ മനുഷ്യർ സിദ്ധാത്മാക്കളാണ്, ഗന്ധർവന്മാരുടെ സ്വഭാവം പങ്കുവെക്കുന്നവർ. ഇങ്ങനെ പ്രകാശസ്വരൂപമായ, താഴ്ന്ന പ്രവാഹത്തിൽ ഉള്ള സൃഷ്ടി വിവരിച്ചു.
പഞ്ചമോഽനുഗ്രഹഃ സര്ഗശ്ചതുര്ദ്ധാ സ വ്യവസ്ഥിതഃ। വിപര്യ്യയേണ ശക്ത്യാ ച തുഷ്ട്യാ സിദ്ധ്യാ തഥൈവ ച। വിവൃത്തം വര്ത്തമാനഞ്ച തേഽര്ഥം ജാനന്തി തത്ത്വതഃ
അനുഗ്രഹം എന്ന അഞ്ചാമത്തെ സൃഷ്ടി നാലു വിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു: മറിച്ചുള്ളത്, ശക്തിയുള്ളത്, തൃപ്തിയുള്ളത്, സിദ്ധിയുള്ളത്. അവർ കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നു.
ഭൂതാദികാനാം സത്ത്വാനാം ഷഷ്ഠഃ സര്ഗഃ സ ഉച്യതേ। വിപര്യ്യയേണ ഭൂതാദിരശക്ത്യാ ച വ്യവസ്ഥിതഃ
ഭൂതാദികൾ തുടങ്ങി വരുന്ന ജീവികളുടെ ആറാമത്തെ സൃഷ്ടി അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു. മറിച്ചുള്ളതും, ശക്തിയില്ലാത്തതുമായ നിലയിലാണ് ഭൂതാദികൾ തുടങ്ങി അവ നിലകൊള്ളുന്നത്.
പ്രഥമോ മഹതഃ സര്ഗോ വിജ്ഞേയോ മഹതസ്തു സഃ। തന്മാത്രാണാം ദ്വിതീയസ്തു ഭൂതസര്ഗഃ സ ഉച്യതേ
മഹത് മുതൽ വരുന്ന ആദ്യത്തെ സൃഷ്ടി മഹതിൽ നിന്നാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. രണ്ടാം സൃഷ്ടി തന്മാത്രകളുടെ സൃഷ്ടിയാണ്, അതിനെ ഭൂതസൃഷ്ടി എന്നും പറയുന്നു.
വൈകാരികസ്തൃതീയസ്തു സര്ഗ ഐന്ദ്രിയ കഃ സ്മൃതഃ। ഇത്യേഷ പ്രാകൃതഃ സര്ഗഃ സമ്ഭൂതോ ഭുദ്ധിപൂര്വകഃ
മൂന്നാമത്തെ സൃഷ്ടി വൈകാരികം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്, അതായത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി. ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ പ്രകൃതിസൃഷ്ടി ഉണ്ടാകുന്നു.
മുഖ്യസര്ഗശ്ചതുര്ഥസ്തു മുഖ്യാ വൈ സ്ഥാവരാഃ സ്മൃതാഃ। തിര്യ്യക്സോതാശ്ച യഃ സര്ഗസ്തിര്യ്യഗ്യോനിഃ സ പഞ്ചമഃ
നാല്പതിയാം സൃഷ്ടിയാണ് മുഖ്യമായത്, മുഖ്യജീവികൾ അചഞ്ചലങ്ങളായവരായി അറിയപ്പെടുന്നു. തിര്യക് പ്രവാഹം ഉള്ള സൃഷ്ടിയാണ് അഞ്ചാമത്തെത്, അതാണ് മൃഗജനനം.
തഥോര്ദ്ധ്വസ്രോതസാം ഷഷ്ഠോ ദേവസര്ഗസ്തു സ സ്മൃതഃ। തഥാര്വാക്സ്രോതസാം സര്ഗഃ സപ്തമഃ സ തു മാനുഷഃ
അങ്ങനെ, ഉയർന്ന പ്രവാഹമുള്ളവരുടെ ആറാമത്തെ സൃഷ്ടി ദേവസൃഷ്ടിയായി അറിയപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ, താഴ്ന്ന പ്രവാഹമുള്ളവരുടെ ഏഴാമത്തെ സൃഷ്ടിയാണ് മനുഷ്യസൃഷ്ടി.
അഷ്ടമോഽനുഗ്രഹഃ സര്ഗഃ സാത്ത്വികസ്താമസസ്തു സഃ। പഞ്ചൈതേ വൈകൃതാഃ സര്ഗാഃ പ്രാകൃതാസ്തു ത്രയഃ സ്മൃതാഃ
എട്ടാമത്തെ സൃഷ്ടി അനുഗ്രഹം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിൽ സത്ത്വവും തമസ്സും ഉണ്ട്. ഇവയിൽ അഞ്ചു സൃഷ്ടികൾ വ്യത്യസ്തമായവയും, മൂന്നു സൃഷ്ടികൾ പ്രകൃതിസംബന്ധമായവയുമാണ്.
പ്രാകൃതോ വൈകൃതശ്ചൈവ കൌമാരോ നവമഃ സ്മൃതഃ। പ്രാകൃതാസ്തു ത്രയഃ സര്ഗാഃ കൃതാസ്തേ ബുദ്ധിപൂര്വ്വകാഃ
പ്രകൃതിയും വ്യത്യസ്തതയും ചേർന്ന ഒമ്പതാമത്തെ സൃഷ്ടിയാണ് കൗമാരസൃഷ്ടി. മൂന്നു പ്രകൃതിസൃഷ്ടികൾ ബുദ്ധിപൂർവ്വം പൂർത്തിയായി.
ബുദ്ധിപൂര്വ്വം പ്രവര്ത്തന്തേ ഷട്സര്ഗാ ബ്രഹ്മണസ്തു തേ। വിസ്തരാനുഗ്രഹം സര്ഗം കീര്ത്ത്യമാനം നിബോധത
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആറു സൃഷ്ടികൾ ബുദ്ധിപൂർവ്വം ആരംഭിക്കുന്നു. അനുഗ്രഹസൃഷ്ടി വിശദമായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കുക.
ചതുര്ദ്ധാവാസ്ഥിതഃ സോഽഥ സര്വഭൂതേഷു കൃത്സ്നശഃ। വിപര്യയേണ ശക്ത്യാ ച തുഷ്ട്യാ സിദ്ധ്യാ തഥൈവ ച
ആ സൃഷ്ടി എല്ലാ ജീവികളിലും നാലു വിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു: മറിച്ചുള്ളത്, ശക്തിയുള്ളത്, തൃപ്തിയുള്ളത്, സിദ്ധിയുള്ളത്.
സ്ഥാവരേഷു വിപര്യാസസ്തിര്യഗ്യോനിഷു ശക്തിതാ। സിദ്ധാത്മാനോ മനുഷ്യാസ്തു തുഷ്ടിര്ദ്ദേവേഷു കൃത്സ്നശഃ
അചഞ്ചലജീവികളിൽ മറിച്ചുള്ളതും, മൃഗജനങ്ങളിൽ ശക്തിയും, മനുഷ്യർ സിദ്ധാത്മാക്കളും, ദേവന്മാരിൽ പൂർണ്ണമായ തൃപ്തിയും ഉണ്ട്.
ഇത്യേതേ പ്രാകൃതാശ്ചൈവ വൈകൃതാശ്ച നവ സ്മൃതാഃ। സര്ഗാഃ പരസ്പരസ്യാഥ പ്രകാരാ ബഹവഃ സ്മൃതാഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ ഒമ്പത് സൃഷ്ടികളും, പ്രകൃതിയും വ്യത്യസ്തതയും ചേർന്നവയുമാണ്. അനേകം സൃഷ്ടിരൂപങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു.
അഗ്രേ സസര്ജ്ജ വൈ ബ്രഹ്മാ മാനസാനാത്മനഃ സമാന്। സനന്ദനഞ്ച സനകം വിദ്വാംസം ച സനാതനമ്
ആദ്യത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിൽ നിന്ന് തനിക്കു തുല്യരായ പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു: സനന്ദനൻ, സനകൻ, ജ്ഞാനിയായ സനാതനൻ.
വിജ്ഞാനേന നിവൃത്താസ്തേ വൈവര്തേന മഹൌജസഃ। സംബുദ്ധാശ്ചൈവ നാനാത്വാദപവിദ്ധാസ്ത്രയോഽപിതേ। അസൃഷ്ട്വൈവ പ്രജാസര്ഗം പ്രതിസര്ഗം ഗതാഃ പുനഃ
അവർ ജ്ഞാനത്താൽ വിട്ടുനിന്നു, മാറ്റം കൊണ്ടും മഹാശക്തിയാൽ ഉണർന്നു. വൈവിധ്യം കാരണം മൂവരും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു; അവർ സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിക്കാതെ വീണ്ടും ലയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തദാ തേഷു വ്യതീതേഷു തദാന്യാന് സാധകാംശ്ച താന്। മാനസാനസൃജദ്ബ്രഹ്മാ പുനഃ സ്ഥാനാഭിമാനിനഃ। ആഭൂതസംപ്ലവാവസ്ഥാന്നാമതസ്താന്നിബോധത
അപ്പോള് അവിടെ കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷം, ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സില് നിന്നും മറ്റൊരു കൂട്ടം ജീവികളെ, അവര് തങ്ങളുടേതായ സ്ഥിതികളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവരായി, സൃഷ്ടിച്ചു. ആ ജീവികള് എല്ലാം മഹാപ്രളയാവസ്ഥയില് നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. അവരുടെ പേരുകള് ഇപ്പോള് കേള്ക്കൂ.
ആപോഽഗ്നിഃ പൃഥിവീ വായുരന്തരിക്ഷം ദിശസ്തഥാ। സ്വര്ഗം ദിവഃ സമുദ്രാംശ്ച നദാന് ശൈലാന് വനസ്പതീന്
ജലം, അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ദിശകള്, സ്വര്ഗം, ആകാശം, സമുദ്രങ്ങള്, നദികള്, പര്വ്വതങ്ങള്, കാടുകളിലെ വൃക്ഷങ്ങള്—
ഓഷധീനാം തഥാത്മാനോ ഹ്യാത്മാനോ വൃക്ഷവീരുധാമ്। ലവാഃ കാഷ്ഠാഃ കലാശ്ചൈവ മുഹൂര്ത്താഃ സന്ധിരാത്ര്യഹാഃ
പച്ചക്കറികളുടെ സാരവും, വൃക്ഷങ്ങളുടെയും ലതകളുടെയും സാരവും, നിമിഷങ്ങള്, മരക്കഷ്ടങ്ങള്, സമയഭാഗങ്ങള്, ക്ഷണങ്ങള്, സംയോജനങ്ങള്, രാവും പകലും—
അര്ദ്ധമാസാശ്ച മാസാശ്ച അയനാബ്ദയുഗാനി ച। സ്ഥാനാഭിമാനിനഃ സര്വേ സ്ഥാനാഖ്യാശ്ചൈവ തേ സ്മൃതാഃ
പകുതിമാസങ്ങള്, മാസങ്ങള്, അയനങ്ങള്, വര്ഷങ്ങള്, യുഗങ്ങള്—ഇവയെല്ലാം തങ്ങളുടേതായ സ്ഥിതികളില് അധികാരികളായവരാണ്. അവര്ക്ക് ആ സ്ഥിതികളുടെ പേരുകള് തന്നെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.