വായുപുരാണമ്

പ്രധാനാത് ക്ഷോഭ്യമാണാത്തു രജോ വൈ സമവര്ത്തത। രജഃ പ്രവര്ത്തകം തത്ര ബീജേഷ്വപി യഥാ ജലമ്

പ്രധാനത്തിൽ ഉണർവ് വന്നപ്പോൾ രജോഗുണം ഉദിച്ചു; അങ്ങോട്ട് പ്രവർത്തനത്തിന് തുടക്കം നൽകുന്നത് രജസ്സാണ്, വിത്തുകളിൽ വെള്ളംപോലെ.

ഗുണവൈഷമ്യമാസാദ്യ പ്രസൂയന്തേ ഹ്യധിഷ്ഠിതാഃ। ഗുണേഭ്യഃ ക്ഷോഭ്യ മാണേഭ്യസ്ത്രയോ ദേവാ വിജജ്ഞിരേ। ആശ്രിതാഃ പരമാ ഗുഹ്യാഃ സര്വാത്മാനഃ ശരീരിണഃ

ഗുണങ്ങൾ അസമമായപ്പോൾ അവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ജീവികൾ പിറന്നു; ഉണർന്ന ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് മൂന്നു ദേവന്മാർ ജനിച്ചു—അവരാണ് സൂക്ഷ്മരും പരമവും രഹസ്യവുമായ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവുകൾ.

രജോ ബ്രഹ്മാ തമോ ഹ്യഗ്നിഃ സത്ത്വം വിഷ്ണുരജായത। രജഃപ്രകാശകോ ബ്രഹ്മാ സ്രഷ്ട്ടൃത്വേന വ്യവസ്ഥിതഃ

രജസ്സിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവും, തമസ്സിൽ നിന്ന് അഗ്നിയും, സത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുവും ജനിച്ചു; രജസ്സിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടികർത്താവായി നിലകൊള്ളുന്നു.

തമഃപ്രകാശകോഽഗ്നിസ്തു കാലത്വേന വ്യവസ്ഥിതഃ। സത്ത്വപ്രകാശകോ വിഷ്ണുരൌദാസീന്യേ വ്യവസ്ഥിതഃ

തമസ്സിനെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നി കാലമായി നിലകൊള്ളുന്നു; സത്ത്വത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന വിഷ്ണു നിരപേക്ഷതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

ഏത ഏവ ത്രയോ ദേവാ ഏത ഏവ ത്രയോഽഗ്നയഃ। പരസ്പരാശ്രിതാ ഹ്യേതേ പരസ്പരമനുവ്രതാഃ

ഈ മൂവരും ദേവന്മാരാണ്, ഇവരാണ് അഗ്നികളും; ഇവർ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചും അന്യോന്യം ഭക്തിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

പരസ്പരേണ വര്ത്തന്തേ ധാരയന്തി പരസ്പരമ്। അന്യോന്യമിഥുനാഹ്യേതേ ഹ്യന്യോന്യമുപജീവിനഃ। ക്ഷണം വിയോഗോ ന ഹ്യേഷാന്ന ത്യജന്തി പരസ്പരമ്

ഇവർ പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു; ഇവർ തമ്മിൽ ദമ്പതികളായി പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്; ഒരു നിമിഷം പോലും ഇവർ വേർപെടുന്നില്ല, ഒരിക്കലും പരസ്പരം ഉപേക്ഷിക്കാറില്ല.

ഈശ്വരോ ഹി പരോ ദേവോ വിഷ്ണുസ്തു മഹതഃ പരഃ । ബ്രഹ്മാ തു രജസോദ്രിക്തഃ സര്ഗായേഹ പ്രവര്ത്തതേ। പരശ്ച പുരുഷോ ജ്ഞേയഃ പ്രകൃതിശ്ച പരാ സ്മൃതാ

പരമേശ്വരൻ ഏറ്റവും ഉന്നതനായ ദേവനാണ്; വിഷ്ണു മഹത്തിനെക്കാൾ ഉയർന്നവനാണ്; ബ്രഹ്മാവ് രജസ്സിൽ സമൃദ്ധനായി സൃഷ്ടിക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; പരമൻ പുരുഷനെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു, പ്രകൃതിയെ പരമയെന്നു പറയുന്നു.

അധിഷ്ഠിതോഽസൌ ഹി മഹേശ്വരേണ പ്രവര്ത്തതേ ചോദ്യമാനഃ സമന്താത്। അനുപ്രവര്ത്തന്തി മഹാന്ത ഏവ ചിരസ്ഥിതാഃ സ്വേ വിഷ്യേ പ്രിയത്വാത്

അവൻ മഹേശ്വരന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ എല്ലാ ദിശകളിലും പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; വലിയവർ തങ്ങളുടെ മേഖലയിലേയ്ക്ക് അനുരാഗത്താൽ പിന്തുടരുന്നു.

പ്രധാനം ഗുണവൈഷമ്യാത്സര്ഗകാലേ പ്രവര്ത്തതേ। ഈശ്വരാധിഷ്ഠിതാത് പൂര്വന്തസ്മാത്സദസദാത്മകാത്। ബ്രഹ്മാ ബുദ്ധിശ്ച മിഥുനം യുഗപത്സമ്ബഭൂവതുഃ

ഗുണങ്ങൾ അസമമായപ്പോൾ സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് പ്രധാനം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഈശ്വരന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ, അതിൽ നിന്ന്, സത്താസത്ത്വരൂപമായതിൽ നിന്ന്, ബ്രഹ്മാവും ബുദ്ധിയും ഒരുമിച്ച് ഉദിച്ചു.

തസ്മാത്തമോഽവ്യക്തമയഃ ക്ഷേത്രജ്ഞോ ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതഃ। സംസിദ്ധഃ കാര്യകരണൈര്ബ്രഹ്മാഽഗ്രേ സമവര്ത്തത

അവിടെ നിന്ന്, അവ്യക്തമായ തമസ്സിൽ നിന്ന്, ക്ഷേത്രജ്ഞനായ ബ്രഹ്മാവ്, പ്രവർത്തനത്തിനും അറിവിനും വേണ്ട എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളോടും കൂടിയവനായി ആദ്യം ഉദിച്ചു.

തേജസാ പ്രഥമനോ ധീമാനവ്യക്തഃ സംപ്രകാശതേ। സ വൈ ശരീരീ പ്രഥമഃ കാരണത്വേ വ്യവസ്ഥിതഃ

അവ്യക്തനും ധീമാനുമായ അവൻ തന്റെ തേജസ്സാൽ ആദ്യം പ്രകാശിക്കുന്നു; ശരീരമുള്ളവനായി കാരണം എന്ന നിലയിൽ ആദ്യം നിലകൊള്ളുന്നു.

അപ്രതീഘേന ജ്ഞാനേന ഐശ്വര്യേണ ച സോഽന്വിതഃ। ധര്മേണ ചാപ്രതീഘേന വൈരാഗ്യേണ സമന്വിതഃ

അവൻ തടസ്സമില്ലാത്ത അറിവും, ഐശ്വര്യവും, തടസ്സമില്ലാത്ത ധർമ്മവും, വൈരാഗ്യവും ഉള്ളവനാണ്.

തസ്യേശ്വരസ്യാപ്രതിഘം ജ്ഞാനം വൈരാഗ്യലക്ഷണമ്। ധര്മൈശ്വര്യകൃതാ ബുദ്ധിര്ബ്രാഹ്മീ ജജ്ഞേഽഭിമാനിനഃ

അവൻ്റെ അറിവ് തടസ്സമില്ലാത്തതും വൈരാഗ്യലക്ഷണവുമാണ്; ധർമ്മത്തിലും ഐശ്വര്യത്തിലും നിന്നുള്ള ബുദ്ധി ബ്രാഹ്മിയായ് അഹങ്കാരിയ്ക്ക് ജനിക്കുന്നു.

അവ്യക്താജ്ജായതേ ചാസ്യ മനസാ ച യദിച്ഛതി। വശീകൃതത്വാദ്വൈഗുണ്യാത് സുരേശത്വാത്സ്വഭാവതഃ

അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് അവൻ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം ജനിക്കുന്നു; അവൻ്റെ വശീകരണശക്തിയാൽ, ഗുണഭേദത്താൽ, ദേവന്മാരിൽ അധിപതിത്വം കൊണ്ടും സ്വഭാവത്താലും.

ചതുര്മുഖസ്തു ബ്രഹ്മത്വേ കാലത്വേ ചാന്തകോഽഭവത്। സഹസ്രമൂര്ദ്ധാ പുരുഷസ്തിസ്രോഽവസ്ഥാഃ സ്വയമ്ഭുവഃ

നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മാവായും, കാലമായും അന്തകനായും നിലകൊണ്ടു; ആയിരം തലകളുള്ള പുരുഷൻ, സ്വയംഭൂവിന് മൂന്നു നിലകളുണ്ട്.

സത്ത്വം രജശ്ച ബ്രഹ്മത്വേ കാലത്വേ ച രജസ്തമഃ. സാത്വികം പുരുഷത്വേ ച ഗുണവൃത്തിഃ സ്വയമ്ഭുവഃ

ബ്രഹ്മാവിന്റെ അവസ്ഥയിൽ സത്ത്വവും രജസ്സും ഉണ്ടാകുന്നു; കാലത്തിന്റെ അവസ്ഥയിൽ രജസ്സും തമസ്സും കാണാം. പുരുഷന്റെ അവസ്ഥയിൽ സത്ത്വം പ്രധാനമാണ്. സ്വയംഭുവന്റെ ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തി ഇങ്ങനെയാണ്.

ലോകാന് സൃജതി ബ്രഹ്മത്വേ കാലത്വേ സംക്ഷിപത്യപി। പുരുഷത്വേ ഹ്യുദാസീന സ്തിസ്രോഽവസ്ഥാഃ പ്രജാപതേ

ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; കാലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ അവയെ പിൻവലിക്കുന്നു. പുരുഷന്റെ രൂപത്തിൽ അവൻ നിരാസക്തനായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതാണ് പ്രജാപതിയുടെ മൂന്നു നിലകൾ.

ബ്രഹ്മാ കമലഗര്ഭാഭഃ കാലോ ജാത്യാഞ്ജനപ്രഭഃ। പുരുഷഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷോ രൂപം തത്പരമാത്മനഃ

ബ്രഹ്മാവ് താമരയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവനെന്ന രൂപം ഉണ്ട്; കാലം കറുത്ത കാജലിന്റെ പ്രകാശംപോലെയാണ്; പുരുഷൻ താമരക്കണ്ണുള്ളവനാണ്. ഇതാണ് പരമാത്മാവിന്റെ രൂപം.

യോഗേശ്വരഃ ശരീരാണി കരോതി വികരോതി ച। നാനാകൃതിക്രിയാരൂപനാമവൃത്തിഃ സ്വലീലയാ

യോഗേശ്വരൻ തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ശരീരങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു; വിവിധ രൂപങ്ങൾ, പ്രവർത്തികൾ, ഭാവങ്ങൾ, പേരുകൾ എന്നിവയിലേക്ക് അവൻ മാറുന്നു.

ത്രിധാ യദ്വര്ത്തതേ ലോകേ തസ്മാത്രിഗുണ ഉച്യതേ। ചതുര്ദ്ധാ പ്രവിഭക്തത്വാച്ചതുര്വ്യൂഹഃ പ്രകീര്തിതഃ

ലോകത്തിൽ മൂന്നു വിധത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ത്രിഗുണം എന്നു വിളിക്കുന്നു. നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ അതിനെ ചതുര്‍വ്യൂഹം എന്നും പറയുന്നു.

യദാപ്നോതി യദാദത്തേ യച്ചാസ്തി വിഷയം പ്രതി। തച്ചാസ്യ സതതം ഭാവസ്തസ്മാദാത്മാ നിരുച്യതേ

അവൻ നേടുന്നതും സ്വീകരിക്കുന്നതും ഉള്ളതും എല്ലാം അവന്റെ സ്വഭാവമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ ആത്മാവ് എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

ഋഷിഃ സര്വഗതത്വാച്ച ശരീരാദ്യത്സ്വയം പ്രഭുഃ। സ്വാമിത്വമസ്യ തത്സര്വം വിഷ്ണുഃ സര്വപ്രവേശനാത്

സർവ്വവ്യാപിയായതിനാൽ അവൻ ഋഷി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ശരീരത്തിനും മറ്റും സ്വയം ഉടമയായതിനാൽ അവന്റെ ഉടമസ്ഥതയാണ് എല്ലാം. സർവ്വത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിനാൽ അവനെ വിഷ്ണു എന്നും പറയുന്നു.

ഭഗവാന് ഭഗസദ്ഭാവാദ്രാഗോ രാഗസ്യ ശാസനാത്। പരശ്ച തു പ്രകൃതത്വാദവനാദോമിതിഃ സ്മൃതഃ

ഭാഗ്യം ഉള്ളതിനാൽ അവൻ ഭഗവാൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ആസക്തിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാൽ രാഗൻ; പ്രാഥമികസ്വഭാവം കൊണ്ടും രക്ഷകനായതിനാൽ അവനാദൻ എന്നും പരശു എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

സര്വജ്ഞഃ സര്വവിജ്ഞാനാത് സര്വഃ സര്വം യതസ്തതഃ। നരാണാമയനം യസ്മാത്തേന നാരായണഃ സ്മൃതഃ

എല്ലാം അറിയുന്നതിനാൽ അവൻ സർവ്വജ്ഞൻ; എല്ലാം അവനിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിനാൽ സർവ്വൻ; മനുഷ്യരുടെ ആശ്രയസ്ഥാനം ആകുന്നതിനാൽ നാരായണൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

ത്രിധാ വിഭജ്യ സ്വാത്മാനം ത്രൈലോക്യം സമ്പ്രവര്ത്തതേ। സൃജതേ ഗ്രസതേ ചൈവ വീക്ഷതേ ച ത്രിഭിസ്തു യത്। അഗ്രേ ഹിരണ്യഗര്ഭഃ സ പ്രാദുര്ഭൂതശ്ചതുര്മുഖഃ

സ്വയം മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് അവൻ ത്രിലോകത്തെയും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു; ഈ മൂന്നു രൂപങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും സംഹരിക്കുകയും നിരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആദിയിൽ അവൻ ഹിരണ്യഗർഭൻ, നാലുമുഖൻ ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

ആദിത്വാച്ചാദിതേവോഽസാവജാതത്വാദജഃ സ്മൃതഃ। പാതി യസ്മാത്പ്രജാഃ സര്വാഃപ്രജാപതിരതഃ സ്മൃതഃ

ആദിയിൽ ജനിച്ചതിനാൽ ആദിതേയൻ; ജനനം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അജൻ; എല്ലാ ജീവികളെയും രക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ പ്രജാപതി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

ദേവേഷു ച മഹാന് ദേവോ മഹാദേവസ്തതഃ സ്മൃതഃ। സര്വേശത്വാച്ച ലോകാനാമവശ്യത്വാത്തഥേശ്വരഃ

ദേവന്മാരിൽ മഹാദേവൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നത് അവൻ മഹത്തായ ദേവൻ ആകയാൽ ആണ്; ലോകങ്ങളുടെ ഇശ്വരനും എല്ലാം അവനു കീഴിലുമാണ്, അതുകൊണ്ട് ഇശ്വരൻ എന്നും വിളിക്കുന്നു.

ബൃഹത്ത്വാച്ച സ്മൃതോ ബ്രഹ്മാ ഭൂതത്വാദ്ഭൂത ഉച്യതേ। ക്ഷേത്രജ്ഞഃ ക്ഷേത്രവിജ്ഞാനാദ്വിഭുഃ സര്വഗതോ യതഃ

മഹത്വം കൊണ്ടു ബ്രഹ്മാവ്; സകലഭൂതങ്ങളുടെ കാരണമാകയാൽ ഭൂതൻ; ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നതിനാൽ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ; എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ വിവു എന്നും വിളിക്കുന്നു.

യസ്മാത് പുര്യനുശേതേ ച തസ്മാത് പുരുഷ ഉച്യതേ। നോത്പാദിതത്വാത് പൂര്വത്വാത് സ്വയമ്ഭൂരിതി സ സ്മൃതഃ

പുരിയിൽ (ശരീരത്തിൽ) വസിക്കുന്നതിനാൽ പുരുഷൻ; ഉൽപ്പാദനം ഇല്ലാതെ ആദിയിൽ ഉണ്ടായതിനാൽ സ്വയംഭുവൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.