വായുപുരാണമ്

സാക്ഷാത് സര്വം വിജാനാതി മഹാത്മാ തേന ചേശ്വരഃ। തസ്മാജ്ജാതാ ഗ്രഹാശ്ചൈവ പ്രജ്ഞാ തേന സ ഉച്യതേ

മഹാത്മാവ് നേരിട്ട് എല്ലാം അറിയുന്നതിനാൽ അതിനെ ഈശ്വരൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്നാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനാൽ അതിനെ പ്രജ്ഞ എന്നും പറയുന്നു.

ജ്ഞാനാദീനി ച രൂപാണി ക്രതുകര്മഫലാനി ച। ചിനോതി യസ്മാദ്ഭോഗാര്ഥാന്തേനാസൌ ചിതിരുച്യതേ

ജ്ഞാനം മുതലായ രൂപങ്ങളും യാഗഫലങ്ങളും അനുഭവത്തിനായി സമാഹരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അതിനെ ചൈതന്യം എന്ന് പറയുന്നു.

വര്ത്തമാനാന്യതീതാനി തഥാ ചാനാഗതാന്യപി। സ്മരതേ സര്വകാര്യാണി തേനാസൌ സ്മൃതിരുച്യതേ

നിലവിലുള്ളതും കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഓർക്കുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ സ്മൃതി എന്ന് പറയുന്നു.

കൃത്സ്നം ച വിന്ദതേ ജ്ഞാനം തസ്മാന്മാഹാത്മ്യമുച്യതേ। തസ്മാദ്വിദേര്വിദേശ്ചൈവ സംവിദിത്യഭിധീയതേ

അവൻ പൂർണ്ണമായ അറിവ് നേടുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അതിന് മഹത്വം എന്നു പറയുന്നത്. അതിനാൽ 'വിദ്' എന്നതും 'വിദേ' എന്നതും 'സംവിത്' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

വിദ്യതേ സ ച സര്വസ്മിന് സര്വം തസ്മിശ്ച വിദ്യതേ। തസ്മാത്സംവിദിതി പ്രോക്തോ മഹാന്വൈ ബുദ്ധിമത്തരൈഃ

അവൻ എല്ലാറ്റിലും നിലകൊള്ളുന്നു, എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ജ്ഞാനികൾ അവനെ 'സംവിത്' എന്ന മഹാനെന്നു വിളിക്കുന്നത്.

ജ്ഞാനാത്തു ജ്ഞാനമിത്യാഹ ഭഗവാന് ജ്ഞാനസന്നിധിഃ। ദ്വന്ദ്വാനാം വിപുരീഭാവാദ്വിപുരം പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ

അറിവിൽ നിന്നാണ് അറിവ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആധാരമായ ഭഗവാൻ പറയുന്നു. ദ്വന്ദങ്ങളുടെ വിപരീതത്വം കൊണ്ടാണ് ജ്ഞാനികൾ അതിനെ 'വിപുരം' എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

സര്വേശത്വാച്ച ലോകാനാമവശ്യം ച തഥേശ്വരഃ। ബൃഹത്വാച്ച സ്മൃതോ ബ്രഹ്മാ ഭൂതത്വാദ്ഭവ ഉച്യതേ

എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ അധിപനാണ് അവൻ, അതിനാൽ അവൻ നിർബന്ധമായും ഇശ്വരൻ ആണ്. അവന്റെ വിശാലത കൊണ്ടാണ് ബ്രഹ്മാ എന്നു വിളിക്കുന്നത്; അവൻ സത്യമാണെന്നതിനാൽ ഭവ എന്ന പേരും ലഭിച്ചു.

ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞവിജ്ഞാനാദേകത്വാച്ച സ കഃ സ്മൃതഃ। യസ്മാത് പുര്യനുശേതേ ച തസ്മാത് പുരുഷ ഉച്യതേ। നോത്പാദിതത്വാത് പൂര്വത്വാത് സ്വയമ്ഭൂരിതി ചോച്യതേ

ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും ഒന്നായതിനാൽ അവനെ 'ക' എന്ന് ഓർക്കുന്നു. അവൻ നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നതിനാൽ 'പുരുഷൻ' എന്നും, സ്വയം സൃഷ്ടിയില്ലാതെ ആദിയിൽ ഉണ്ടായതിനാൽ 'സ്വയംഭൂ' എന്നും വിളിക്കുന്നു.

പര്യായവാചകൈഃ ശബ്ദൈസ്തത്ത്വമാദ്യമനുത്തമമ്। വ്യാഖ്യാതം തത്ത്വഭാവജ്ഞൈരേവം സദ്ഭാവചിന്തകൈഃ

പാര്യായപദങ്ങളാൽ ഈ പരമമായതും തുല്യരഹിതവുമായ തത്വം, തത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവം അറിയുന്നവരും സത്യം ചിന്തിക്കുന്നവരും വിശദീകരിച്ചു.

മഹാന് സൃഷ്ടിം വികുരുതേ ചോദ്യമാനഃ സിസൃക്ഷയാ। സങ്കല്പോഽധ്യവസായശ്ച തസ്യ വൃത്തിദ്വയം സ്മൃതമ്

മഹാനായവൻ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ പ്രേരിതനായി ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവന്റെ രണ്ടു പ്രവൃത്തികൾ ഉദ്ദേശവും നിർണയവുമാണ് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.

ധര്മാദീനി ച രൂപാണി ലോകതത്ത്വാര്ഥഹേതവഃ। ത്രിഗുണസ്തു സ വിജ്ഞേയഃ സത്ത്വരാജസതാമസഃ

ധർമ്മം മുതലായ രൂപങ്ങൾ ലോകതത്വത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിന് കാരണങ്ങളാണ്; അവൻ സത്വം, രജസ്, തമസ് എന്ന മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവനാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.

ത്രിഗുണാദ്രജസോദ്രിക്താദഹങ്കാരസ്തതോഽഭവത്। മഹതാ ചാവൃതഃ സര്ഗോ ഭൂതാദിവികൃതസ്തു സഃ

മൂന്ന് ഗുണങ്ങളിൽ രജസ് അധികം ആയപ്പോൾ അഹങ്കാരം ഉദിച്ചു; മഹത്താൽ സൃഷ്ടി മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഭൂതങ്ങൾ മുതലായ മാറ്റങ്ങൾ അതാണ്.

തസ്മാച്ച തമസോദ്രിക്താദഹങ്കാരാദജായത। ഭൂതതന്മാത്രസര്ഗസ്തു ഭൂതാദിസ്താമസസ്തു സഃ

തമസ് അധികം ആയപ്പോൾ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഭൂതതന്മാത്രങ്ങൾ ജനിച്ചു; ഭൂതങ്ങൾ മുതലായ മാറ്റങ്ങൾ തമസിന്‍റേതാണ്.

thumb|മഹാഭൂതാഃ ആകാശം ശുഷിരം തസ്മാദുദ്രിക്തം ശബ്ദലക്ഷണമ്। ആകാശം ശബ്ദമാത്രന്തു ഭൂതാദിശ്ചാവൃണോത് പുനഃ

അതിനാൽ ശൂന്യമായ ആകാശം, ശബ്ദം എന്ന ലക്ഷണത്തോടെ ഉദിച്ചു; ആകാശം ശബ്ദം മാത്രമാണ്, വീണ്ടും ഭൂതങ്ങൾ മുതലായ മാറ്റങ്ങൾ അതിനെ മൂടി.

ശബ്ദമാത്രന്തദാകാശം സ്പര്ശമാത്രം സസര്ജ ഹ। ഭൂതാദിസ്തു വികുര്വാണഃ ശബ്ദമാത്രം സസര്ജ്ജ ഹ

ആകാശം എന്നതിൽ ശബ്ദം മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചു, അതിന്റെ സ്വഭാവമായി സ്പർശം ഉണ്ടാക്കി; ഭൂതങ്ങൾ മുതലായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ച്, ശബ്ദം മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചു.

ബലവാന് ജായതേ വായുഃ സ വൈ സ്പര്ശഗുണോ മതഃ। ആകാശം ശബ്ദമാത്രന്തു സ്പര്ശമാത്രം സമാവൃണോത്

അതിൽ നിന്ന് ശക്തിയുള്ള വായു ജനിച്ചു, അതിന് സ്പർശം എന്ന ഗുണം ഉണ്ട് എന്ന് കരുതുന്നു; ആകാശം ശബ്ദം മാത്രമാണ്, സ്പർശം അതിനെ മൂടി.

രസമാത്രാസ്തു താ ഹ്യാപോ രൂപമാത്രാഭിരാവൃണോത്। ആപോ രസാന് വികുര്വന്ത്യോ ഗന്ധമാത്രം സസര്ജ്ജിരേ

ജലം രസം മാത്രം ആണ്, അതിന് രൂപം മൂടി; ജലം രസം മാറ്റി, ഗന്ധം മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചു.

സങ്ഘാതോ ജായതേ തസ്മാത്തസ്യ ഗന്ധോ ഗുണഃ സ്മൃതഃ। രസമാത്രന്തു തത്തോയം ഗന്ധമാത്രം സമാവൃണോത്

അതിനാൽ കൂട്ടം ജനിക്കുന്നു, അതിന് ഗന്ധം എന്ന ഗുണം ഓർക്കപ്പെടുന്നു; രസം കൊണ്ട് ജലം, ഗന്ധം കൊണ്ട് അതിനെ മൂടി.

തസ്മിംസ്തസ്മിംസ്തു തന്മാത്രാ തേന തന്മാത്രതാ സ്മൃതാ। അവിശേഷവാചകത്വാദവിശേഷാസ്തതഃ സ്മൃതാഃ। അശാന്തഘോരമൂഢത്വാദവിശേഷാസ്തതഃ പുനഃ

ഓരോന്നിലും അതിന്റെ തന്മാത്ര ഉണ്ട്, അതിനാൽ തന്മാത്രത്വം എന്നത് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; വ്യത്യാസമില്ലാത്തതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ അവയെ അവിശേഷം എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ശാന്തിയില്ലായ്മയും ഭയാനകത്വവും മൂടലും കൊണ്ടു വീണ്ടും അവിശേഷം എന്ന് പറയുന്നു.

ഭൂതതന്മാത്രസര്ഗോഽയം വിജ്ഞേയസ്തു പരസ്പരാത്। വൈകാരികാദഹങ്കാരാത്സത്വോദ്രിക്താത്തു സാത്വികാത്। വൈകാരികഃ സ സര്ഗസ്തു യുഗപത്സമ്പ്രവര്ത്തതേ

ഭൂതതന്മാത്രങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി പരസ്പരം ഉണ്ടാകുന്നതായി മനസ്സിലാക്കണം; വികാരിക അഹങ്കാരത്തിൽ സത്വം അധികം ആയപ്പോൾ വികാരിക സൃഷ്ടി ഒരുമിച്ച് ആരംഭിക്കുന്നു.

ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി പഞ്ചൈവ പഞ്ച കര്മേന്ദ്രിയാണ്യപി। സാധകാനീന്ദ്രിയാണി സ്യുര്ദ്ദേവാ വൈകാരികാ ദശ। ഏകാദശം മനസ്തത്ര ദേവാ വൈകാരികാഃ സ്മൃതാ

അഞ്ചു ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങളും അഞ്ചു കർമേന്ദ്രിയങ്ങളും ഉണ്ട്; ഇവയാണ് ഉപകരണങ്ങൾ, പത്ത് വികാരിക ദേവതകളും ഓർക്കപ്പെടുന്നു; പതിനൊന്നാമത്തേത് മനസ്സാണ്, വികാരിക ദേവതകൾ അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.

ശ്രോത്രം ത്വക് ചക്ഷുഷീ ജിഹ്വാ നാസികാ ചൈവ പഞ്ചമീ। ശബ്ദാദീനാമവാപ്ത്യര്ഥം ബുദ്ധിയുക്താനി വക്ഷ്യതേ

ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണുകൾ, നാവ്, അഞ്ചാമത്തേതായി മൂക്ക് — ഇവയെ ശബ്ദം മുതലായവയെ ഗ്രഹിക്കാൻ ബുദ്ധിയുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു.

പാദൌ പായുരുപസ്ഥഞ്ച ഹസ്തൌ വാഗ്ദശമീ ഭവേത്। ഗതിര്വിസര്ഗോ ഹ്യാനന്ദഃ ശില്പം വാസ്യഞ്ച കര്മ ച

കാൽ, ഗുദം, ലിംഗം, കൈകൾ, വാക്ക് — ഇവ പത്ത് ആകുന്നു; നടക്കൽ, വിസർജനം, ആനന്ദം, കയ്യൊപ്പുകൾ, ആസ്വാദനം, പ്രവർത്തനം — ഇവയാണ് അവയുടെ പ്രവർത്തികൾ.

ആകാശം ശബ്ദമാത്രഞ്ച സ്പര്ശമാത്രം സമാവിശേത്। ദ്വിഗുണസ്തു തതോ വായുഃ ശബ്ദ സ്പര്ശാത്മകോഽഭവത്

ആകാശത്തിന് ശബ്ദം മാത്രം ഉണ്ട്; സ്പർശം ചേർന്ന് അതു വായുവായി മാറുന്നു, അങ്ങനെ ശബ്ദവും സ്പർശവും രണ്ടു ഗുണങ്ങൾ വായുവിന് ഉണ്ടാകുന്നു.

രൂപന്തഥൈവ വിശതഃ ശബ്ദസ്പര്ശഗുണാവുഭൌ। ത്രിഗുണസ്തു തതശ്ചാഗ്നിഃ സ ശബ്ദസ്പര്ശരൂപവാന്

രൂപം കൂടി ചേർന്നപ്പോൾ ശബ്ദവും സ്പർശവും നിലനിൽക്കുന്നു; അപ്പോൾ അഗ്നി ഉണ്ടാകുന്നു — അതിന് ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ട്.

സശബ്ദസ്പര്ശരൂപഞ്ച രസമാത്രം സമാവിശത്। തസ്മാച്ചതുര്ഗുണാ ഹ്യാപോ വിജ്ഞേയാസ്താ രസാത്മികാഃ

ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം എന്നിവയോടൊപ്പം രുചി കൂടി ചേർന്നപ്പോൾ, വെള്ളം നാലു ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയതായും രുചിയാൽ അറിയപ്പെടുന്നതായും മനസ്സിലാക്കണം.

സശബ്ദസ്പര്ശരൂപേഷു ഗന്ധസ്തേഷു സമാവിശത്। സംയുക്താ ഗന്ധമാത്രേണ ആചിന്വന്തി മഹീമിമാമ്। തസ്മാത്പഞ്ചഗുണാ ഭൂമിഃ സ്ഥൂലഭൂതേഷു ദൃശ്യതേ

ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം എന്നിവയിലേക്കു ഗന്ധം കൂടി ചേർന്നപ്പോൾ, ഗന്ധഗുണം ചേർന്നതുകൊണ്ട് ഇവ ഭൂമിയായി മാറുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ഭൗതികതകളിൽ ഭൂമി അഞ്ചു ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയതായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.

ശാന്താ ഘോരാശ്ച മൂഢാശ്ച വിശേഷാസ്തേന തേ സ്മൃതാഃ। പരസ്പരാനുപ്രവേശാദ്ധാരയന്തി പരസ്പരമ്

ശാന്തം, ഭയങ്കരം, മൂടൽ — ഇവയാണ് അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ; അതുകൊണ്ട് ഇവ ഓർക്കപ്പെടുന്നു. പരസ്പരം കലർന്നുകൊണ്ട് അവ ഒന്നിനെ ഒന്നു നിലനിർത്തുന്നു.

ഭൂമേരന്തസ്തിവദം സര്വം ലോകാലോകഘനാവൃതമ്। വിശേഷാ ഇന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യാ നിയതത്വാച്ച തേ സ്മൃതാഃ

ഭൂമിയുടെ ഉള്ളിൽ എല്ലാം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, ലോകവും ലോകമല്ലാത്തതും ഒറ്റയടിയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു ഗ്രഹിക്കാവുന്നതാണ്, സ്ഥിരതയാൽ അവ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.