വായുപുരാണമ്

ലിങ്ഗമാത്രസമുത്പന്നഃ) ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതസ്തു സഃ। ധര്മാദീനാന്തു രൂപാണി ലോകതത്ത്വാര്ഥഹേതവഃ। മഹാംസ്തു സൃഷ്ടിം കുരുതേ നോദ്യമാനഃ സിസൃക്ഷയാ

ലിംഗമാത്രമായി ഉദിച്ച മഹത്ത്വം, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ നിയന്ത്രിച്ചിരിക്കുന്നു; ധർമ്മം മുതലായവയുടെ രൂപങ്ങൾ ലോകതത്ത്വങ്ങളുടെ കാരണങ്ങളാണ്; മഹത്ത്വം സൃഷ്ടി ചെയ്യുന്നത് ശ്രമമോ ആഗ്രഹമോ ഇല്ലാതെ തന്നെയാണ്.

മനോ മഹാന്മതിര്ബ്രഹ്മാ പൂര്ബുദ്ധിഃ ഖ്യാതിരീശ്വരഃ। പ്രജ്ഞാ ചിതിഃ സ്മൃതിഃ സംവിത് വിപുരം ചോച്യതേ ബുധൈഃ

മനസ്സ്, മഹത്ത്വം, ബുദ്ധി, ബ്രഹ്മ, മുൻബോധം, വിവേകം, ഈശ്വരത്വം, പ്രജ്ഞ, ചൈതന്യം, സ്മൃതി, സംവിത്, വിശാലത എന്നിവയെ ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

മനുതേ സര്വഭൂതാനാം യസ്മാച്ചേഷ്ടാഫലം വിഭുഃ। സൌക്ഷ്മത്വേന വിവൃദ്ധാനാം തേന തന്മന ഉച്യതേ

എല്ലാ ജീവികളുടെ പ്രവർത്തികളും ഫലങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നതും, വളർന്നവയിൽ അതിന്റെ സൂക്ഷ്മതയാൽ, അതിനാൽ അതിനെ മനസ്സ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

തത്ത്വാനാമഗ്രജോ യസ്മാന്മഹാംശ്ച പരിമാണതഃ। ശേഷേഭ്യോഽപി ഗുണേഭ്യോഽസൌ മഹാനിതി തതഃ സ്മൃതഃ

തത്ത്വങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായതും, മറ്റ് ഗുണങ്ങളെക്കാൾ വലിപ്പമുള്ളതുമായതിനാൽ, അതിനെ മഹത്ത്വം എന്ന് പറയുന്നു.

ബിഭര്തി മാനം മനുതേ വിഭാഗം മന്യതേഽപി ച। പുരുഷോ ഭോഗസമ്ബന്ധാത് തേന ചാസൌ മതിഃ സ്മൃതഃ

മാനവും വിഭജനവും വ്യത്യാസങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നു; പുരുഷൻ അനുഭവത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ബുദ്ധി എന്ന് ഓർക്കുന്നു.

ബൃഹത്ത്വാദൃംഹണത്വാച്ച ഭാവാനാം സലിലാശ്രയാത്। യസ്മാദ്‌ബൃംഹയതേ ഭാവാന് ബ്രഹ്മാ തേന നിരുച്യതേ

വിസ്തൃതിയും ശക്തിയും ഉള്ളതും, ജലത്തോടുള്ള ബന്ധവും ഉള്ളതും, ഭാവങ്ങളെ വികസിപ്പിക്കുന്നതുമായതിനാൽ അതിനെ ബ്രഹ്മം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ആപൂരയിത്വാ യസ്മാച്ച കൃത്സ്നാന് ദേഹാനനുഗ്രഹൈഃ। തത്ത്വഭാവാംശ്ച നിയതാം സ്തേന പൂരിതി ചോച്യതേ

എല്ലാ ശരീരങ്ങളെയും അനുഗ്രഹത്തോടെ നിറയ്ക്കുന്നതും, തത്ത്വങ്ങളുടെ അവസ്ഥകളെ നിലനിർത്തുന്നതും കൊണ്ടു അതിനെ പൂരിതം എന്ന് പറയുന്നു.

ബുധ്യതേ പുരുഷശ്ചാത്ര സര്വഭാവാന് ഹിതാഹിതാന് । യസ്മാദ്ബോധയതേ ചൈവ തേന ബുദ്ധിര്നിരുച്യതേ

ഇവിടെ പുരുഷൻ എല്ലാ ഭാവങ്ങളെയും, ഹിതവും അഹിതവും, മനസ്സിലാക്കുന്നു; ബോധിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ബുദ്ധി എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ഖ്യാതിഃ പ്രത്യുപഭോഗശ്ച യസ്മാത് സംവര്ത്തതേ തതഃ। ഭോഗശ്ച ജ്ഞാനനിഷ്ഠത്വാത്തേന ഖ്യാതിരിതി സ്മൃതഃ

അനുഭവവും അനുഭവസുഖവും അതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; അനുഭവം ജ്ഞാനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായതിനാൽ അതിനെ വിവേകം എന്ന് ഓർക്കുന്നു.

ഖ്യായതേ തദ്ഗുണൈര്വാപി നാമാദിഭിരനേകശഃ। തസ്മാച്ച മഹതഃ സംജ്ഞാ ഖ്യാതിരിത്യഭിധീയതേ

അത് തന്റേതായ ഗുണങ്ങളാലും പലപേരുകളാലും രൂപങ്ങളാലും അറിയപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ട് മഹത്ത്വത്തിന്റെ പേര് വിവേകം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

സാക്ഷാത് സര്വം വിജാനാതി മഹാത്മാ തേന ചേശ്വരഃ। തസ്മാജ്ജാതാ ഗ്രഹാശ്ചൈവ പ്രജ്ഞാ തേന സ ഉച്യതേ

മഹാത്മാവ് നേരിട്ട് എല്ലാം അറിയുന്നതിനാൽ അതിനെ ഈശ്വരൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്നാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനാൽ അതിനെ പ്രജ്ഞ എന്നും പറയുന്നു.

ജ്ഞാനാദീനി ച രൂപാണി ക്രതുകര്മഫലാനി ച। ചിനോതി യസ്മാദ്ഭോഗാര്ഥാന്തേനാസൌ ചിതിരുച്യതേ

ജ്ഞാനം മുതലായ രൂപങ്ങളും യാഗഫലങ്ങളും അനുഭവത്തിനായി സമാഹരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അതിനെ ചൈതന്യം എന്ന് പറയുന്നു.

വര്ത്തമാനാന്യതീതാനി തഥാ ചാനാഗതാന്യപി। സ്മരതേ സര്വകാര്യാണി തേനാസൌ സ്മൃതിരുച്യതേ

നിലവിലുള്ളതും കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഓർക്കുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ സ്മൃതി എന്ന് പറയുന്നു.

കൃത്സ്നം ച വിന്ദതേ ജ്ഞാനം തസ്മാന്മാഹാത്മ്യമുച്യതേ। തസ്മാദ്വിദേര്വിദേശ്ചൈവ സംവിദിത്യഭിധീയതേ

അവൻ പൂർണ്ണമായ അറിവ് നേടുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അതിന് മഹത്വം എന്നു പറയുന്നത്. അതിനാൽ 'വിദ്' എന്നതും 'വിദേ' എന്നതും 'സംവിത്' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

വിദ്യതേ സ ച സര്വസ്മിന് സര്വം തസ്മിശ്ച വിദ്യതേ। തസ്മാത്സംവിദിതി പ്രോക്തോ മഹാന്വൈ ബുദ്ധിമത്തരൈഃ

അവൻ എല്ലാറ്റിലും നിലകൊള്ളുന്നു, എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ജ്ഞാനികൾ അവനെ 'സംവിത്' എന്ന മഹാനെന്നു വിളിക്കുന്നത്.

ജ്ഞാനാത്തു ജ്ഞാനമിത്യാഹ ഭഗവാന് ജ്ഞാനസന്നിധിഃ। ദ്വന്ദ്വാനാം വിപുരീഭാവാദ്വിപുരം പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ

അറിവിൽ നിന്നാണ് അറിവ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആധാരമായ ഭഗവാൻ പറയുന്നു. ദ്വന്ദങ്ങളുടെ വിപരീതത്വം കൊണ്ടാണ് ജ്ഞാനികൾ അതിനെ 'വിപുരം' എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

സര്വേശത്വാച്ച ലോകാനാമവശ്യം ച തഥേശ്വരഃ। ബൃഹത്വാച്ച സ്മൃതോ ബ്രഹ്മാ ഭൂതത്വാദ്ഭവ ഉച്യതേ

എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ അധിപനാണ് അവൻ, അതിനാൽ അവൻ നിർബന്ധമായും ഇശ്വരൻ ആണ്. അവന്റെ വിശാലത കൊണ്ടാണ് ബ്രഹ്മാ എന്നു വിളിക്കുന്നത്; അവൻ സത്യമാണെന്നതിനാൽ ഭവ എന്ന പേരും ലഭിച്ചു.

ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞവിജ്ഞാനാദേകത്വാച്ച സ കഃ സ്മൃതഃ। യസ്മാത് പുര്യനുശേതേ ച തസ്മാത് പുരുഷ ഉച്യതേ। നോത്പാദിതത്വാത് പൂര്വത്വാത് സ്വയമ്ഭൂരിതി ചോച്യതേ

ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും ഒന്നായതിനാൽ അവനെ 'ക' എന്ന് ഓർക്കുന്നു. അവൻ നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നതിനാൽ 'പുരുഷൻ' എന്നും, സ്വയം സൃഷ്ടിയില്ലാതെ ആദിയിൽ ഉണ്ടായതിനാൽ 'സ്വയംഭൂ' എന്നും വിളിക്കുന്നു.

പര്യായവാചകൈഃ ശബ്ദൈസ്തത്ത്വമാദ്യമനുത്തമമ്। വ്യാഖ്യാതം തത്ത്വഭാവജ്ഞൈരേവം സദ്ഭാവചിന്തകൈഃ

പാര്യായപദങ്ങളാൽ ഈ പരമമായതും തുല്യരഹിതവുമായ തത്വം, തത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവം അറിയുന്നവരും സത്യം ചിന്തിക്കുന്നവരും വിശദീകരിച്ചു.

മഹാന് സൃഷ്ടിം വികുരുതേ ചോദ്യമാനഃ സിസൃക്ഷയാ। സങ്കല്പോഽധ്യവസായശ്ച തസ്യ വൃത്തിദ്വയം സ്മൃതമ്

മഹാനായവൻ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ പ്രേരിതനായി ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവന്റെ രണ്ടു പ്രവൃത്തികൾ ഉദ്ദേശവും നിർണയവുമാണ് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.

ധര്മാദീനി ച രൂപാണി ലോകതത്ത്വാര്ഥഹേതവഃ। ത്രിഗുണസ്തു സ വിജ്ഞേയഃ സത്ത്വരാജസതാമസഃ

ധർമ്മം മുതലായ രൂപങ്ങൾ ലോകതത്വത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിന് കാരണങ്ങളാണ്; അവൻ സത്വം, രജസ്, തമസ് എന്ന മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവനാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.

ത്രിഗുണാദ്രജസോദ്രിക്താദഹങ്കാരസ്തതോഽഭവത്। മഹതാ ചാവൃതഃ സര്ഗോ ഭൂതാദിവികൃതസ്തു സഃ

മൂന്ന് ഗുണങ്ങളിൽ രജസ് അധികം ആയപ്പോൾ അഹങ്കാരം ഉദിച്ചു; മഹത്താൽ സൃഷ്ടി മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഭൂതങ്ങൾ മുതലായ മാറ്റങ്ങൾ അതാണ്.

തസ്മാച്ച തമസോദ്രിക്താദഹങ്കാരാദജായത। ഭൂതതന്മാത്രസര്ഗസ്തു ഭൂതാദിസ്താമസസ്തു സഃ

തമസ് അധികം ആയപ്പോൾ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഭൂതതന്മാത്രങ്ങൾ ജനിച്ചു; ഭൂതങ്ങൾ മുതലായ മാറ്റങ്ങൾ തമസിന്‍റേതാണ്.

thumb|മഹാഭൂതാഃ ആകാശം ശുഷിരം തസ്മാദുദ്രിക്തം ശബ്ദലക്ഷണമ്। ആകാശം ശബ്ദമാത്രന്തു ഭൂതാദിശ്ചാവൃണോത് പുനഃ

അതിനാൽ ശൂന്യമായ ആകാശം, ശബ്ദം എന്ന ലക്ഷണത്തോടെ ഉദിച്ചു; ആകാശം ശബ്ദം മാത്രമാണ്, വീണ്ടും ഭൂതങ്ങൾ മുതലായ മാറ്റങ്ങൾ അതിനെ മൂടി.

ശബ്ദമാത്രന്തദാകാശം സ്പര്ശമാത്രം സസര്ജ ഹ। ഭൂതാദിസ്തു വികുര്വാണഃ ശബ്ദമാത്രം സസര്ജ്ജ ഹ

ആകാശം എന്നതിൽ ശബ്ദം മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചു, അതിന്റെ സ്വഭാവമായി സ്പർശം ഉണ്ടാക്കി; ഭൂതങ്ങൾ മുതലായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ച്, ശബ്ദം മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചു.

ബലവാന് ജായതേ വായുഃ സ വൈ സ്പര്ശഗുണോ മതഃ। ആകാശം ശബ്ദമാത്രന്തു സ്പര്ശമാത്രം സമാവൃണോത്

അതിൽ നിന്ന് ശക്തിയുള്ള വായു ജനിച്ചു, അതിന് സ്പർശം എന്ന ഗുണം ഉണ്ട് എന്ന് കരുതുന്നു; ആകാശം ശബ്ദം മാത്രമാണ്, സ്പർശം അതിനെ മൂടി.

രസമാത്രാസ്തു താ ഹ്യാപോ രൂപമാത്രാഭിരാവൃണോത്। ആപോ രസാന് വികുര്വന്ത്യോ ഗന്ധമാത്രം സസര്ജ്ജിരേ

ജലം രസം മാത്രം ആണ്, അതിന് രൂപം മൂടി; ജലം രസം മാറ്റി, ഗന്ധം മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചു.

സങ്ഘാതോ ജായതേ തസ്മാത്തസ്യ ഗന്ധോ ഗുണഃ സ്മൃതഃ। രസമാത്രന്തു തത്തോയം ഗന്ധമാത്രം സമാവൃണോത്

അതിനാൽ കൂട്ടം ജനിക്കുന്നു, അതിന് ഗന്ധം എന്ന ഗുണം ഓർക്കപ്പെടുന്നു; രസം കൊണ്ട് ജലം, ഗന്ധം കൊണ്ട് അതിനെ മൂടി.

തസ്മിംസ്തസ്മിംസ്തു തന്മാത്രാ തേന തന്മാത്രതാ സ്മൃതാ। അവിശേഷവാചകത്വാദവിശേഷാസ്തതഃ സ്മൃതാഃ। അശാന്തഘോരമൂഢത്വാദവിശേഷാസ്തതഃ പുനഃ

ഓരോന്നിലും അതിന്റെ തന്മാത്ര ഉണ്ട്, അതിനാൽ തന്മാത്രത്വം എന്നത് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; വ്യത്യാസമില്ലാത്തതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ അവയെ അവിശേഷം എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ശാന്തിയില്ലായ്മയും ഭയാനകത്വവും മൂടലും കൊണ്ടു വീണ്ടും അവിശേഷം എന്ന് പറയുന്നു.