വായുപുരാണമ്

ഏവം ഹി പാദാശ്ചത്വാരഃ സമാസാത് കീര്ത്തിതാ മയാ। വക്ഷ്യാമ്യേതാന് പുനസ്താംസ്തു വിസ്തരേണ യഥാക്രമമ്

ഇങ്ങനെ നാലു ഭാഗങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി അവയെ ക്രമത്തിൽ വിശദമായി വിശദീകരിക്കാം.

തസ്മൈ ഹിരണ്യഗര്ഭായ പുരുഷായേശ്വരായ ച। അന്തായ പ്രഥമായൈവ വിശിഷ്ടായ പ്രജാത്മനേ। ബ്രഹ്മണേ ലോകതന്ത്രായ നമസ്കൃത്യ സ്വയമ്ഭുവേ

ഹിരണ്യഗർഭനായ, പരമപുരുഷനായ, ഈശ്വരനായ, ആദിയും അന്തവും ആയ, വിശിഷ്ടനായ പ്രജാപിതാവായ, ലോകങ്ങളുടെ നിയന്ത്രകനായ സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

മഹദാദ്യം വിശേഷാന്തം സവൈരുപ്യം സലക്ഷണമ്। പഞ്ചപ്രമാണം ഷട്ശ്യേതം പുരുഷാധിഷ്ഠിതം നുതമ്। അസംശയാത് പ്രവക്ഷ്യാമി ഭൂതസര്ഗമനുത്തമമ്

മഹത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യേകതയിലേക്കുള്ള എല്ലാ ഭേദങ്ങളോടും, അഞ്ചു പ്രമാണങ്ങളോടും, ആറു വിഭാഗങ്ങളോടും കൂടി, പരമപുരുഷൻ സ്ഥാപിച്ച ഈ ഉത്തമമായ ഭൂതസൃഷ്ടി ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ വിശദീകരിക്കാം.

അവ്യക്തം കാരണം യത്തു നിത്യം സദസദാത്മകമ്। പ്രധാനം പ്രകൃതിം ചൈവ യമാഹുസ്തത്ത്വ ചിന്തകാഃ

അപ്രത്യക്ഷവും, ശാശ്വതവുമായ, സത്തും അസത്തും ഉള്ളതുമായ, തത്വചിന്തകർ പ്രധാനവും പ്രകൃതിയുമെന്നു വിളിക്കുന്ന അതാണ് ആ കാരണമാകുന്നത്.

ഗന്ധവര്ണരസൈര്ഹീനം ശബ്ദസ്പര്ശവിവര്ജ്ജിതമ്। അജാതം ധ്രുവമക്ഷയ്യം നിത്യം സ്വാത്മന്യവസ്ഥിതമ്

ഗന്ധം, വർണ്ണം, രുചി ഇല്ലാത്തത്; ശബ്ദവും സ്പർശവും രഹിതം; ജനനം ഇല്ലാത്തത്; സ്ഥിരവും, അക്ഷയവുമായത്; എന്നും സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നതാണത്.

ജഗദ്യോനിം മഹദ്ഭൂതം പരം ബ്രഹ്മ സനാതനമ്। വിഗ്രഹം സര്വഭൂതാനാമവ്യക്തമഭവത് കില

ലോകത്തിന്റെ ആധാരമായ മഹത്തായ, ശാശ്വതമായ പരബ്രഹ്മം, എല്ലാ ജീവികളുടെയും അവ്യക്തമായ രൂപമായി ഉദിച്ചുവന്നു.

അനാദ്യന്തമജം സൂക്ഷ്മന്ത്രിഗുണം പ്രഭവാവ്യയമ്। അസാമ്പ്രതമവിജ്ഞേയം ബ്രഹ്മാഗ്രേ സമവര്ത്തത

ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തത്, ജനനം ഇല്ലാത്തത്, സൂക്ഷ്മവും മൂന്ന് ഗുണങ്ങളോടും കൂടിയതും, ക്ഷയിക്കാത്തതും, മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തതുമായ ബ്രഹ്മം ആദിയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

തസ്യാത്മനാ സര്വമിദം വ്യാപ്തമാസീത്തമോമയമ്। ഗുണസാമ്യേ തദാ തസ്മിന് ഗുണഭാവേ തമോമയേ

തന്റെ സ്വഭാവത്താൽ, ഈ മുഴുവൻ ലോകവും അന്ധകാരത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്നതായി പരവ്യാപ്തമായി; അപ്പോൾ ഗുണങ്ങൾ സമത്വത്തിൽ ആയിരുന്നപ്പോൾ, അവയും അന്ധകാരത്താൽ നിറഞ്ഞിരുന്നതായിരുന്നു.

ഗര്ഗകാലേ പ്രധാനസ്യ ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതസ്യ വൈ। ഗുണഭാവാദ്വാച്യമാനോ മഹാന് പ്രാദുര്ബഭൂവ ഹ

ലോകലയം നടന്നപ്പോൾ, പ്രധാനം എന്ന ആദിമാവസ്തയിൽ, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ നിയന്ത്രിച്ചപ്പോൾ, ഗുണങ്ങൾ പ്രകടമായതുകൊണ്ട് മഹത്ത്വം ഉദിച്ചുവന്നു.

സൂക്ഷ്മേണ മഹതാ സോഽഥ അവ്യക്തേന സമാവൃതഃ। സത്വോദ്രിക്തോ മഹാനഗ്രേ സത്ത്വമാത്രപ്രകാശകമ്। മനോ മഹാംശ്ച വിജ്ഞേയോ മനസ്തത്കാരണം സ്മൃതമ്

സൂക്ഷ്മമായ മഹത്ത്വം അവ്യക്തം കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരുന്നതായിരുന്നു; ആദിയിൽ സത്ത്വം അധികമായിരുന്നതുകൊണ്ട് സത്ത്വം മാത്രം പ്രകാശിപ്പിച്ചു; മനസ്സും മഹത്തും അർത്ഥമാക്കേണ്ടതാണ്, മനസ്സാണ് അതിന്റെ കാരണമെന്നു പറയുന്നു.

ലിങ്ഗമാത്രസമുത്പന്നഃ) ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതസ്തു സഃ। ധര്മാദീനാന്തു രൂപാണി ലോകതത്ത്വാര്ഥഹേതവഃ। മഹാംസ്തു സൃഷ്ടിം കുരുതേ നോദ്യമാനഃ സിസൃക്ഷയാ

ലിംഗമാത്രമായി ഉദിച്ച മഹത്ത്വം, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ നിയന്ത്രിച്ചിരിക്കുന്നു; ധർമ്മം മുതലായവയുടെ രൂപങ്ങൾ ലോകതത്ത്വങ്ങളുടെ കാരണങ്ങളാണ്; മഹത്ത്വം സൃഷ്ടി ചെയ്യുന്നത് ശ്രമമോ ആഗ്രഹമോ ഇല്ലാതെ തന്നെയാണ്.

മനോ മഹാന്മതിര്ബ്രഹ്മാ പൂര്ബുദ്ധിഃ ഖ്യാതിരീശ്വരഃ। പ്രജ്ഞാ ചിതിഃ സ്മൃതിഃ സംവിത് വിപുരം ചോച്യതേ ബുധൈഃ

മനസ്സ്, മഹത്ത്വം, ബുദ്ധി, ബ്രഹ്മ, മുൻബോധം, വിവേകം, ഈശ്വരത്വം, പ്രജ്ഞ, ചൈതന്യം, സ്മൃതി, സംവിത്, വിശാലത എന്നിവയെ ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

മനുതേ സര്വഭൂതാനാം യസ്മാച്ചേഷ്ടാഫലം വിഭുഃ। സൌക്ഷ്മത്വേന വിവൃദ്ധാനാം തേന തന്മന ഉച്യതേ

എല്ലാ ജീവികളുടെ പ്രവർത്തികളും ഫലങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നതും, വളർന്നവയിൽ അതിന്റെ സൂക്ഷ്മതയാൽ, അതിനാൽ അതിനെ മനസ്സ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

തത്ത്വാനാമഗ്രജോ യസ്മാന്മഹാംശ്ച പരിമാണതഃ। ശേഷേഭ്യോഽപി ഗുണേഭ്യോഽസൌ മഹാനിതി തതഃ സ്മൃതഃ

തത്ത്വങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായതും, മറ്റ് ഗുണങ്ങളെക്കാൾ വലിപ്പമുള്ളതുമായതിനാൽ, അതിനെ മഹത്ത്വം എന്ന് പറയുന്നു.

ബിഭര്തി മാനം മനുതേ വിഭാഗം മന്യതേഽപി ച। പുരുഷോ ഭോഗസമ്ബന്ധാത് തേന ചാസൌ മതിഃ സ്മൃതഃ

മാനവും വിഭജനവും വ്യത്യാസങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നു; പുരുഷൻ അനുഭവത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ബുദ്ധി എന്ന് ഓർക്കുന്നു.

ബൃഹത്ത്വാദൃംഹണത്വാച്ച ഭാവാനാം സലിലാശ്രയാത്। യസ്മാദ്‌ബൃംഹയതേ ഭാവാന് ബ്രഹ്മാ തേന നിരുച്യതേ

വിസ്തൃതിയും ശക്തിയും ഉള്ളതും, ജലത്തോടുള്ള ബന്ധവും ഉള്ളതും, ഭാവങ്ങളെ വികസിപ്പിക്കുന്നതുമായതിനാൽ അതിനെ ബ്രഹ്മം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ആപൂരയിത്വാ യസ്മാച്ച കൃത്സ്നാന് ദേഹാനനുഗ്രഹൈഃ। തത്ത്വഭാവാംശ്ച നിയതാം സ്തേന പൂരിതി ചോച്യതേ

എല്ലാ ശരീരങ്ങളെയും അനുഗ്രഹത്തോടെ നിറയ്ക്കുന്നതും, തത്ത്വങ്ങളുടെ അവസ്ഥകളെ നിലനിർത്തുന്നതും കൊണ്ടു അതിനെ പൂരിതം എന്ന് പറയുന്നു.

ബുധ്യതേ പുരുഷശ്ചാത്ര സര്വഭാവാന് ഹിതാഹിതാന് । യസ്മാദ്ബോധയതേ ചൈവ തേന ബുദ്ധിര്നിരുച്യതേ

ഇവിടെ പുരുഷൻ എല്ലാ ഭാവങ്ങളെയും, ഹിതവും അഹിതവും, മനസ്സിലാക്കുന്നു; ബോധിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ബുദ്ധി എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ഖ്യാതിഃ പ്രത്യുപഭോഗശ്ച യസ്മാത് സംവര്ത്തതേ തതഃ। ഭോഗശ്ച ജ്ഞാനനിഷ്ഠത്വാത്തേന ഖ്യാതിരിതി സ്മൃതഃ

അനുഭവവും അനുഭവസുഖവും അതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; അനുഭവം ജ്ഞാനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായതിനാൽ അതിനെ വിവേകം എന്ന് ഓർക്കുന്നു.

ഖ്യായതേ തദ്ഗുണൈര്വാപി നാമാദിഭിരനേകശഃ। തസ്മാച്ച മഹതഃ സംജ്ഞാ ഖ്യാതിരിത്യഭിധീയതേ

അത് തന്റേതായ ഗുണങ്ങളാലും പലപേരുകളാലും രൂപങ്ങളാലും അറിയപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ട് മഹത്ത്വത്തിന്റെ പേര് വിവേകം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

സാക്ഷാത് സര്വം വിജാനാതി മഹാത്മാ തേന ചേശ്വരഃ। തസ്മാജ്ജാതാ ഗ്രഹാശ്ചൈവ പ്രജ്ഞാ തേന സ ഉച്യതേ

മഹാത്മാവ് നേരിട്ട് എല്ലാം അറിയുന്നതിനാൽ അതിനെ ഈശ്വരൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്നാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനാൽ അതിനെ പ്രജ്ഞ എന്നും പറയുന്നു.

ജ്ഞാനാദീനി ച രൂപാണി ക്രതുകര്മഫലാനി ച। ചിനോതി യസ്മാദ്ഭോഗാര്ഥാന്തേനാസൌ ചിതിരുച്യതേ

ജ്ഞാനം മുതലായ രൂപങ്ങളും യാഗഫലങ്ങളും അനുഭവത്തിനായി സമാഹരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അതിനെ ചൈതന്യം എന്ന് പറയുന്നു.

വര്ത്തമാനാന്യതീതാനി തഥാ ചാനാഗതാന്യപി। സ്മരതേ സര്വകാര്യാണി തേനാസൌ സ്മൃതിരുച്യതേ

നിലവിലുള്ളതും കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഓർക്കുന്നു; അതിനാൽ അതിനെ സ്മൃതി എന്ന് പറയുന്നു.

കൃത്സ്നം ച വിന്ദതേ ജ്ഞാനം തസ്മാന്മാഹാത്മ്യമുച്യതേ। തസ്മാദ്വിദേര്വിദേശ്ചൈവ സംവിദിത്യഭിധീയതേ

അവൻ പൂർണ്ണമായ അറിവ് നേടുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അതിന് മഹത്വം എന്നു പറയുന്നത്. അതിനാൽ 'വിദ്' എന്നതും 'വിദേ' എന്നതും 'സംവിത്' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

വിദ്യതേ സ ച സര്വസ്മിന് സര്വം തസ്മിശ്ച വിദ്യതേ। തസ്മാത്സംവിദിതി പ്രോക്തോ മഹാന്വൈ ബുദ്ധിമത്തരൈഃ

അവൻ എല്ലാറ്റിലും നിലകൊള്ളുന്നു, എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ജ്ഞാനികൾ അവനെ 'സംവിത്' എന്ന മഹാനെന്നു വിളിക്കുന്നത്.

ജ്ഞാനാത്തു ജ്ഞാനമിത്യാഹ ഭഗവാന് ജ്ഞാനസന്നിധിഃ। ദ്വന്ദ്വാനാം വിപുരീഭാവാദ്വിപുരം പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ

അറിവിൽ നിന്നാണ് അറിവ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആധാരമായ ഭഗവാൻ പറയുന്നു. ദ്വന്ദങ്ങളുടെ വിപരീതത്വം കൊണ്ടാണ് ജ്ഞാനികൾ അതിനെ 'വിപുരം' എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

സര്വേശത്വാച്ച ലോകാനാമവശ്യം ച തഥേശ്വരഃ। ബൃഹത്വാച്ച സ്മൃതോ ബ്രഹ്മാ ഭൂതത്വാദ്ഭവ ഉച്യതേ

എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ അധിപനാണ് അവൻ, അതിനാൽ അവൻ നിർബന്ധമായും ഇശ്വരൻ ആണ്. അവന്റെ വിശാലത കൊണ്ടാണ് ബ്രഹ്മാ എന്നു വിളിക്കുന്നത്; അവൻ സത്യമാണെന്നതിനാൽ ഭവ എന്ന പേരും ലഭിച്ചു.

ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞവിജ്ഞാനാദേകത്വാച്ച സ കഃ സ്മൃതഃ। യസ്മാത് പുര്യനുശേതേ ച തസ്മാത് പുരുഷ ഉച്യതേ। നോത്പാദിതത്വാത് പൂര്വത്വാത് സ്വയമ്ഭൂരിതി ചോച്യതേ

ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും ഒന്നായതിനാൽ അവനെ 'ക' എന്ന് ഓർക്കുന്നു. അവൻ നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നതിനാൽ 'പുരുഷൻ' എന്നും, സ്വയം സൃഷ്ടിയില്ലാതെ ആദിയിൽ ഉണ്ടായതിനാൽ 'സ്വയംഭൂ' എന്നും വിളിക്കുന്നു.

പര്യായവാചകൈഃ ശബ്ദൈസ്തത്ത്വമാദ്യമനുത്തമമ്। വ്യാഖ്യാതം തത്ത്വഭാവജ്ഞൈരേവം സദ്ഭാവചിന്തകൈഃ

പാര്യായപദങ്ങളാൽ ഈ പരമമായതും തുല്യരഹിതവുമായ തത്വം, തത്വത്തിന്റെ സ്വഭാവം അറിയുന്നവരും സത്യം ചിന്തിക്കുന്നവരും വിശദീകരിച്ചു.