തസ്മിന്നരപതൌ സത്രം നൈമിഷേയാഃ പ്രചക്രിരേ। യം ഗര്ഭേ സുഷുവേ ഗങ്ഗാ പാവകാദ്ദീപ്തതേജസമ്। തദുല്ബം പര്വതേ ന്യസ്തം ഹിരണ്യം പ്രത്യപദ്യത
ആ രാജാവിന്റെ കാലത്ത് നൈമിഷേയന്മാർ യജ്ഞം നടത്തി. പാവകന്റെ തേജസ്സിൽ ജനിച്ചവനെ ഗംഗാ ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ചു. ആ ഗർഭം പർവ്വതത്തിൽ വെച്ചപ്പോൾ അത് പൊന്നായി മാറി.
ഹിരണ്മയം തതശ്ചക്രേ യജ്ഞവാടം മഹാത്മനാമ്। വിശ്വകര്മാ സ്വയം ദേവോ ഭാവയന് ലോകഭാവനമ്
അതിനുശേഷം ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ദേവനായ വിശ്വകർമാവ് സ്വയം ആ പൊന്നിൽ നിന്ന് മഹാത്മാക്കൾക്കായി യജ്ഞവേദി നിർമ്മിച്ചു.
ബൃഹസ്പതിസ്തതസ്തത്ര തേഷാമമിതതേജസാമ്। ഐലഃ പുരൂരവാ ഭേജേ തം ദേശം മൃഗയാം ചരന്
അതിനുശേഷം അത്യന്തം തേജസ്സുള്ളവരായ ബൃഹസ്പതി, ഐലൻ പുരൂരവസ് എന്നിവരും വേട്ടയാടുന്നതിനിടെ ആ പ്രദേശത്ത് എത്തിയിരുന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ മഹദാശ്ചാര്യം യജ്ഞവാടം ഹിരണ്മയമ്। ലോഭേന ഹതവിജ്ഞാനസ്തദാദാതും പ്രചക്രമേ
ആ അത്ഭുതകരമായ പൊന്നിൻ യജ്ഞവേദി കണ്ടപ്പോൾ, അതിന്റെ ആകർഷണത്തിൽ അവൻ ലാലസയാൽ മനസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടു, അതിനെ സ്വന്തമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
നൈമിഷേയാസ്തതസ്തസ്യ ചുക്രുധുര്നൃപതേര്ഭൃശമ്। നിജഘ്നുശ്ചാപി സംക്രുദ്ധാഃ കുശവജ്രൈര്മനീഷിണഃ। തതോ നിശാന്തേ രാജാനം മുനയോ ദൈവനോദിതാഃ
അപ്പോൾ നൈമിഷേയന്മാർ രാജാവിനോട് അതീവ കോപിച്ചു. ജ്ഞാനികൾ കുപിതരായി കുശദർഭങ്ങൾ വജ്രംപോലെ ഉപയോഗിച്ച് അവനെ അടി ചെയ്തു. അതിനുശേഷം രാത്രിയുടെ അവസാനം, ദൈവീക പ്രേരണയാൽ മുനികൾ രാജാവിനെ സമീപിച്ചു.
കുശവജ്രൈര്വിനിഷ്പിഷ്ടഃ സ രാജാ വ്യജഹാത്തനുമ് । ഔര്വശേയം തതസ്തസ്യ പുത്രഞ്ചക്രുര്നൃപം ഭുവി
കുശദർഭങ്ങൾ കൊണ്ട് അടിക്കപ്പെട്ട രാജാവ് ജീവൻ വിട്ടു. പിന്നെ ഉർവശിയുടെ സന്തതികൾ അവന്റെ മകനെ ഭൂമിയിലെ രാജാവായി നിയമിച്ചു.
നഹുഷസ്യ മഹാത്മാനം പിതരം യം പ്രചക്ഷതേ। സ തേഷു വര്ത്തതേ സമ്യഗ് ധര്മശീലോ മഹീപതിഃ। ആയുരാരോഗ്യമത്യുഗ്രം തസ്മിന് സ നരസത്തമഃ
നഹുഷന്റെ മഹാത്മാവായ പിതാവെന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന രാജാവ് അവിടെയുണ്ട്. ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ആ രാജാവ് ദീർഘായുസ്സും ഉജ്ജ്വലമായ ആരോഗ്യമുമുള്ളവനാണ്, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
സാന്ത്വയിത്വാ ച രാജാനം തതോ ബ്രഹ്മവിദാം വരാഃ। സത്രമാരേഭിരേ കര്ത്തും യഥാവദ്ധര്മഭൂതയേ
രാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ ധർമ്മം നിലനിൽക്കാൻ യഥാവിധി യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു.
ബഭൂവ സത്രം തത്തേഷാം ബഹ്വാശ്ചര്യം മഹാത്മനാമ്। വിശ്വം സിസൃക്ഷമാണാനാം പുരാ വിശ്വസൃജാമിവ
അവരുടെ ആ യജ്ഞം അത്ഭുതകരവും മഹത്തായതുമായിരുന്നു. ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച സ്രഷ്ടാക്കളെപ്പോലെയായിരുന്നു അവർ.
വൈഖാനസൈഃ പ്രിയസഖൈര്വാലഖില്യൈര്മരീചികൈഃ। അന്യൈശ്ച മുനിഭിര്ജുഷ്ടം സൂര്യവൈശ്വാനരപ്രഭൈഃ
വൈഖാനസന്മാർ, പ്രിയസുഹൃത്തുക്കൾ, വാലഖില്യന്മാർ, മരീചികന്മാർ, മറ്റു മുനികൾ, സൂര്യനും അഗ്നിയും പോലെയുള്ള പ്രകാശത്തിൽ അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.
പിതൃദേവാപ്സരഃസിദ്ധൈര്ഗന്ധര്വോരഗചാരണൈഃ। സമ്ഭാരൈസ്തു ശുഭൈര്ജുഷ്ടം തൈരേവേന്ദ്രസദോ യഥാ
പിതൃദേവന്മാർ, അപ്പ്സരസ്സുകൾ, സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, നാഗന്മാർ, ചരണമാർ എന്നിവരും, ശുഭമായ സമഗ്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ഇന്ദ്രന്റെ സഭയെപ്പോലെ അവിടെ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്നു.
സ്തോത്രസത്രഗ്രഹൈര്ദേവാന് പിതൃന് പിത്ര്യൈശ്ച കര്മഭിഃ। ആനര്ചുശ്ച യഥാജാതി ഗന്ധര്വാദീന് യഥാവിധി
സ്തോത്രങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് അവർ ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും യഥാവിധി ആരാധിച്ചു. ഗന്ധർവന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും ക്രമപ്രകാരം ആദരിച്ചു.
ആരാധയിതുമിച്ഛന്തസ്തതഃ കര്മാന്തരേഷ്വഥ। ജഗുഃ സാമാനി ഗന്ധര്വാ നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ
അവിടെ ആരാധന നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, ഗന്ധർവന്മാർ സാമഗാനങ്ങൾ പാടുകയും, അപ്സരസ്സുകൾ കൂട്ടമായി നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
വ്യാജഹുര്മുനയോ വാചം ചിത്രാക്ഷരപദാം ശുഭാമ്। മന്ത്രാദിതത്ത്വവിദ്വാംസോ ജഗദുശ്ച പരസ്പരമ്
മന്ത്രാദി സത്യങ്ങൾ അറിയുന്ന മഹർഷികൾ മനോഹരമായ വാക്കുകളും ശുഭമായ ആശംസകളും പരസ്പരം പറഞ്ഞു.
വിതണ്ഡാവചനാശ്ചൈകേ നിജഘ്നുഃ പ്രതിവാദിനഃ। ഋഷയസ്തത്ര വിദ്വാംസഃ സാങ്ഖ്യാര്ഥന്യായകോവിദാഃ
അവിടെ സംഖ്യശാസ്ത്രത്തിലും തർക്കശാസ്ത്രത്തിലും നിപുണരായ ചില ഋഷികൾ തർക്കംപോലുള്ള വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് എതിരാളികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.
ന തത്ര ദുരിതം കിംചിദ്വിദധുര്ബ്രഹ്മരാക്ഷസാഃ। ന ച യജ്ഞഹനോ ദൈത്യാ ന ച യജ്ഞമുഷോഽസുരാഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മരാക്ഷസുകൾ ഒരു ദോഷവും ചെയ്തില്ല; ദൈത്യന്മാർ യാഗം നശിപ്പിച്ചില്ല; അസുരന്മാർ യാഗം മോഷ്ടിച്ചില്ല.
പ്രായശ്ചിത്തം ദുരിഷ്ടം വാ ന തത്ര സമജായത। ശക്തിപ്രജ്ഞാ ക്രിയായോഗൈര്വിധിരാസീത് സ്വനുഷ്ഠിതഃ
അവിടെ പ്രായശ്ചിത്തമോ ദുഷ്കൃത്യമോ ഉണ്ടായില്ല; കഴിവും ജ്ഞാനവും ശരിയായ പ്രവർത്തിയും കൊണ്ടു യജ്ഞം നിർവഹിക്കപ്പെട്ടു.
ഏവം വിതേനിരേ സത്രം ദ്വാദശാബ്ദം മനീഷിണഃ। ഭൃഗ്വാദ്യാ ഋഷയോ ധീരാ ജ്യോതിഷ്ടോമാന് പൃഥക് പൃഥക്। ചക്രിരേ പൃഷ്ഠഗമനാന് സര്വാനയുതദക്ഷിണാന്
ഇങ്ങനെ ഭൃഗു മുതലായ ധീരന്മാരായ ഋഷികൾ പന്ത്രണ്ടു വർഷം നീണ്ടു നിന്ന സത്രയാഗം നടത്തി, ഓരോരുത്തരും വേറേ വേറേ ജ്യോതിഷ്ടോമയാഗങ്ങൾ അനേകം ദാനങ്ങൾ നൽകി നിർവഹിച്ചു.
സമാപ്തയജ്ഞാസ്തേ സര്വേ വായുമേവ മഹാധിപമ്। പപ്രച്ഛുരമിതാത്മാനം ഭവദ്ഭിര്യദഹം ദ്വിജാഃ। പ്രണോദിതശ്ച വംശാര്ഥം സ ച താനബ്രവീത്പ്രഭുഃ
യജ്ഞം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള എല്ലാവരും മഹാദേവനായ വായുവിനോട്, 'ഭവാന്റെ പ്രേരണയാൽ വംശത്തിനായി ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു,' എന്ന് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ ആ പ്രഭു അവർക്കു ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ശിഷ്യഃ സ്വയമ്ഭുവോ ദേവഃ സര്വപ്രത്യക്ഷദൃഗ്വശീ। അണിമാദിഭിരഷ്ടാഭിരൈശ്വര്യൈര്യഃ സമന്വിതഃ
സ്വയംഭുവായ ദേവന്റെ ശിഷ്യൻ, എല്ലാം നേരിട്ട് കാണുന്നവൻ, അണിമ തുടങ്ങിയ എട്ട് മഹാശക്തികൾ ഉള്ളവൻ, അവൻ ആണ്.
തിര്യഗ്യോന്യാദിഭിര്ധര്മൈഃ സര്വലോകാന്ബിഭര്ത്തി യഃ। സപ്തസ്കന്ധാദികം ശശ്വത് പ്ലവതേ യോജനാദ്വരഃ
മൃഗാദികളുടെ കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും താങ്ങുന്നു; ഏഴു ദ്വീപുകളും അതിലപ്പുറം എന്നും അതിജയിച്ച് കടന്ന് പോകുന്നു.
വിഷയേ നിയതാ യസ്യ സംസ്ഥിതാഃ സപ്തകാ ഗണാഃ। വ്യൂഹാംസ്ത്രയാണാം ഭൂതാനാം കുര്വന് യശ്ച മഹാബലഃ। തേജസശ്ചാത്ത്യുപധ്യാനന്ദധാതീമം ശരീരിണമ്
അവന്റെ ഭരണമേഖലയിൽ ഏഴു വിഭാഗങ്ങളും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; മഹാശക്തിയുള്ള അവൻ മൂന്നു വർഗ്ഗങ്ങളായ ജീവികളുടെ ഘടന ക്രമീകരിക്കുന്നു; ഭൗതികശക്തിയിലും സൂക്ഷ്മതയിലും ആനന്ദത്തിലും അവൻ ശരീരികളേക്കാൾ മേലാണ്.
പ്രാണാദ്യാ വൃത്തയഃ പഞ്ച കരണാനാം ച വൃത്തിഭിഃ। പ്രേര്യമാണാഃ ശരീരാണാം കുര്വതേ യാസ്തു ധാരണമ്
പ്രാണം മുതലായ അഞ്ചു ജീവശക്തികളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളും ഉണർത്തപ്പെട്ടപ്പോൾ ശരീരങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്നു.
ആകാശയോനിര്ഹി ഗുണഃ ശബ്ദസ്പര്ശസമന്വിതഃ। തൈജസപ്രകൃതിശ്ചോക്തോഽപ്യയം ഭാവോ മനീഷിഭിഃ
ശബ്ദവും സ്പർശവും ഉള്ള ഗുണം ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു; ഈ സ്വഭാവം തീയിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
തത്രാഭി മാനീ ഭഗവാന് വായുശ്ചാതിക്രിയാത്മകഃ। വാതാരണിഃ സമാഖ്യാതഃ ശബ്ദശാസ്ത്രവിശാരദഃ
അവിടെ അത്യന്തം പ്രവർത്തനശീലനായ ഭഗവാൻ വായു വാതാരണി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്.
ഭാരത്യാ ശ്ലക്ഷ്ണയാ സര്വാന് മുനീന് പ്രഹ്ലാദയന്നിവ। പുരാണജ്ഞഃ സുമനസഃ പുരാണാശ്രയയുക്തയാ
മൃദുലമായ ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ച് എല്ലാ മഹർഷിമാരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചപോലെ, പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്ന, മനസ്സു നല്ലവനും പുരാണങ്ങളുടെ ആശ്രയമുള്ളവനുമാണ്.
സൂത ഉവാച।। മഹേശ്വരായോത്തമവീര്യകര്മണേ സുരര്ഷഭായാമിതബുദ്ധിതേജസേ। സഹസ്രസൂര്യാനലവര്ച്ചസേ നമസ്ത്രിലോകസംഹാരവിസൃഷ്ടയേ നമഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: പരമശക്തിയുള്ള മഹേശ്വരനേ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അളവില്ലാത്ത ബുദ്ധിയും തേജസ്സും ഉള്ളവനേ, ആയിരം സൂര്യനും അഗ്നിയുമൊത്ത പ്രകാശമുള്ളവനേ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനേ, നമസ്കാരം.
പ്രജാപതീന് ലോകനമസ്കൃതാം സ്തഥാ സ്വയമ്ഭുരുദ്രപ്രഭൃതീന് മഹേശ്വരാന്। ഭൃഗും മരീചിം പരമേഷ്ഠിനം മനും രജസ്തമോധര്മമഥാപി കശ്യപമ്
ലോകങ്ങൾ വന്ദിക്കുന്ന പ്രജാപതിമാര്ക്കും, സ്വയംഭുവിനും, രുദ്രനും മറ്റുമഹേശ്വരന്മാർക്കും, ഭൃഗുവിനും മരീചിക്കും പരമേഷ്ഠിക്കും മനുവിനും, രജസ്സും തമസ്സും ഉള്ളവർക്കും, കശ്യപനും നമസ്കാരം.
വസിഷ്ഠദക്ഷാത്രിപുലസ്ത്യകര്ദ്ദമാന് രുചിം വിവസ്വന്തമഥാപി ച ക്രതുമ്। മുനിം തഥൈവാങ്ഗിരസം പ്രജാപതിം പ്രണമ്യ മൂര്ധ്നാ പുലഹം ച ഭാവതഃ
വസിഷ്ഠൻ, ദക്ഷൻ, അത്രി, പുലസ്ത്യൻ, കർദ്ദമൻ, രുചി, വിവസ്വാൻ, ക്രതു, അങ്ങിരസെന്ന മുനി, പ്രജാപതി, സ്വഭാവത്തിൽ പുലഹൻ ഇവർക്കും ഞാൻ തലകുനിഞ്ഞ് നമസ്കരിക്കുന്നു.
തഥൈവ ചുക്രോധനമേകവിംശതിം പ്രജാ വിവൃദ്ധ്യാര്പിതകാര്യശാസനമ്। പുരാതനാനപ്യപരാംശ്ച ശാശ്വതാംസ്തഥൈവ ചാന്യാന് സഗണാനവസ്ഥിതാന്
അതിനുപരി ചുക്രോധനനും ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രജാപതിമാരും ജനങ്ങളുടെ വർദ്ധനവിന് ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റവരും, പുരാതനരും പുതുമുഖരും ശാശ്വതരുമായ മറ്റുള്ളവരും അവരുടെ കൂട്ടങ്ങളോടുകൂടി നിലകൊള്ളുന്നവരും, ഇവർക്കും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.