തപോ ഗൃഹപതിര്യത്ര ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മാഽഭവത് സ്വയമ്। ഇലായാ യത്ര പത്നീത്വം ശാമിത്രം യത്ര ബുദ്ധിമാന്। മൃത്യുശ്ചക്രേ മഹാതേജാസ്തസ്മിന് സത്രേ മഹാത്മനാമ്
അവിടെ ഗൃഹസ്ഥനായ തപസ് സ്വയം ബ്രഹ്മാവായി; അവിടെ ഇലാ ഭാര്യയായി; ബുദ്ധിമാനായ ശാമിത്രനും അവിടെ; മഹാതേജസ്സുള്ള മൃത്യുവും ആ മഹാത്മാക്കളുടെ യാഗത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.
വിബുധാ ഈജിരേ തത്ര സഹസ്രം പ്രതിവത്സരാന്। ഭ്രമതോ ധര്മചക്രസ്യ യത്ര നേമിരശീര്യത। കര്മണാ തേന വിഖ്യാത നൈമിഷം മുനിപൂജിതമ്
അവിടെ ദേവന്മാർ ആയിരം വർഷം യാഗം നടത്തി; ധർമ്മചക്രത്തിന്റെ അരി ചുറ്റുമ്പോൾ kulukkunnathilum അതു kulukkilla; ആ കർമ്മം കൊണ്ടാണ് മുനിമാർ ആദരിക്കുന്ന നൈമിഷം പ്രശസ്തമായത്.
യത്ര സാ ഗോമതീ പുണ്യാ സിദ്ധചാരണ സേവിതാ। രോഹിണീ സുഷുവേ തത്ര തതഃ സൌമ്യോഽഭവത് സുതഃ
അവിടെ സിദ്ധരും ചാരണന്മാരും സേവിക്കുന്ന പുണ്യമായ ഗോമതീ നദി ഒഴുകുന്നു; അവിടെ രോഹിണി പ്രസവിച്ചു, അവളിൽ നിന്ന് സൗമ്യനായ മകൻ ജനിച്ചു.
ശക്തിര്ജ്യേഷ്ഠഃ സമഭവദ്വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ। അരുന്ധത്യാഃ സുതാ യത്ര ശതമുത്തമതേജസഃ
വസിഷ്ഠൻ എന്ന മഹാത്മാവിന് മൂത്ത മകനായി ശക്തി ജനിച്ചു; അവിടെ അരുന്ധതിയിൽ നിന്ന് ഉത്തമതേജസ്സുള്ള നൂറ് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
കല്മാഷപാദോ നൃപതിര്യത്ര ശപ്തശ്ച ശക്തിനാ। യത്ര വൈരം സമഭവദ്വിശ്വാമിത്രവസിഷ്ഠയോഃ
അവിടെ കല്മാഷപാദൻ എന്ന രാജാവിനെ ശക്തി ശപിച്ചു. അവിടെയാണ് വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും തമ്മിൽ വൈരം ഉദിച്ചതും.
അദൃശ്യന്ത്യാം സമഭവന്മുനിര്യത്ര പരാശരഃ। പരാഭവോ വസിഷ്ഠസ്യ യസ്മിന് ജാതേഽപ്യവര്ത്തത
അദൃശ്യമായ സംഗമത്തിൽ നിന്ന് പരാശരമുനി അവിടെ ജനിച്ചു. അവിടെയാണ് വസിഷ്ഠന്റെ പരാജയം അവന്റെ ജനനത്തിനുശേഷവും തുടരുന്നത്.
തത്ര തേ ഈജിരേ സത്രം നൈമിഷേ ബ്രഹ്മവാദിനഃ। നൈമിഷേ ഈജിരേ യത്ര നൈമിഷേയാസ്തതഃ സ്മൃതാഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ വലിയ യജ്ഞം നടത്തി. നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ അവർ യജ്ഞം നടത്തിയതിനാൽ അവരെ നൈമിഷേയന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
തത്സത്രമഭവത്തേഷാം സമാ ദ്വാദശ ധീമതാമ്। പുരൂരവസി വിക്രാന്തേ പ്രശാസതി വസുന്ധരാമ്
അവ മഹാത്മാക്കളുടെ യജ്ഞം പന്ത്രണ്ടുവർഷം നീണ്ടുനിന്നു, ആ കാലത്ത് ശക്തനായ പുരൂരവസ് ഭൂമിയെ ഭരിച്ചിരുന്നു.
അഷ്ടാദശ സമുദ്രസ്യ ദ്വീപാനശ്നന് പുരൂരവാഃ। തുതോഷ നൈവ രത്നാനാം ലോഭാദിതി ഹി നഃ ശ്രുതമ്
പുരൂരവസ് സമുദ്രത്തിലെ പതിനെട്ട് ദ്വീപുകളും കീഴടക്കി, എങ്കിലും രത്നങ്ങളുടെ താൽപര്യത്തിൽ ഒരിക്കലും തൃപ്തനായില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഉര്വശീ ചകമേ യം ച ദേവഹൂതിപ്രണോദിതാ। ആജഹാര ച തത്സത്രം സ്വര്വേശ്യാസഹസങ്ഗതഃ
ദേവഹൂതി പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ ഉർവശി പുരൂരവസിനെ ആഗ്രഹിച്ചു. അവൾ അവനെ സ്വർഗ്ഗരാജ്ഞിയോടൊപ്പം ആ മഹായജ്ഞത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
തസ്മിന്നരപതൌ സത്രം നൈമിഷേയാഃ പ്രചക്രിരേ। യം ഗര്ഭേ സുഷുവേ ഗങ്ഗാ പാവകാദ്ദീപ്തതേജസമ്। തദുല്ബം പര്വതേ ന്യസ്തം ഹിരണ്യം പ്രത്യപദ്യത
ആ രാജാവിന്റെ കാലത്ത് നൈമിഷേയന്മാർ യജ്ഞം നടത്തി. പാവകന്റെ തേജസ്സിൽ ജനിച്ചവനെ ഗംഗാ ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ചു. ആ ഗർഭം പർവ്വതത്തിൽ വെച്ചപ്പോൾ അത് പൊന്നായി മാറി.
ഹിരണ്മയം തതശ്ചക്രേ യജ്ഞവാടം മഹാത്മനാമ്। വിശ്വകര്മാ സ്വയം ദേവോ ഭാവയന് ലോകഭാവനമ്
അതിനുശേഷം ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ദേവനായ വിശ്വകർമാവ് സ്വയം ആ പൊന്നിൽ നിന്ന് മഹാത്മാക്കൾക്കായി യജ്ഞവേദി നിർമ്മിച്ചു.
ബൃഹസ്പതിസ്തതസ്തത്ര തേഷാമമിതതേജസാമ്। ഐലഃ പുരൂരവാ ഭേജേ തം ദേശം മൃഗയാം ചരന്
അതിനുശേഷം അത്യന്തം തേജസ്സുള്ളവരായ ബൃഹസ്പതി, ഐലൻ പുരൂരവസ് എന്നിവരും വേട്ടയാടുന്നതിനിടെ ആ പ്രദേശത്ത് എത്തിയിരുന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ മഹദാശ്ചാര്യം യജ്ഞവാടം ഹിരണ്മയമ്। ലോഭേന ഹതവിജ്ഞാനസ്തദാദാതും പ്രചക്രമേ
ആ അത്ഭുതകരമായ പൊന്നിൻ യജ്ഞവേദി കണ്ടപ്പോൾ, അതിന്റെ ആകർഷണത്തിൽ അവൻ ലാലസയാൽ മനസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടു, അതിനെ സ്വന്തമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
നൈമിഷേയാസ്തതസ്തസ്യ ചുക്രുധുര്നൃപതേര്ഭൃശമ്। നിജഘ്നുശ്ചാപി സംക്രുദ്ധാഃ കുശവജ്രൈര്മനീഷിണഃ। തതോ നിശാന്തേ രാജാനം മുനയോ ദൈവനോദിതാഃ
അപ്പോൾ നൈമിഷേയന്മാർ രാജാവിനോട് അതീവ കോപിച്ചു. ജ്ഞാനികൾ കുപിതരായി കുശദർഭങ്ങൾ വജ്രംപോലെ ഉപയോഗിച്ച് അവനെ അടി ചെയ്തു. അതിനുശേഷം രാത്രിയുടെ അവസാനം, ദൈവീക പ്രേരണയാൽ മുനികൾ രാജാവിനെ സമീപിച്ചു.
കുശവജ്രൈര്വിനിഷ്പിഷ്ടഃ സ രാജാ വ്യജഹാത്തനുമ് । ഔര്വശേയം തതസ്തസ്യ പുത്രഞ്ചക്രുര്നൃപം ഭുവി
കുശദർഭങ്ങൾ കൊണ്ട് അടിക്കപ്പെട്ട രാജാവ് ജീവൻ വിട്ടു. പിന്നെ ഉർവശിയുടെ സന്തതികൾ അവന്റെ മകനെ ഭൂമിയിലെ രാജാവായി നിയമിച്ചു.
നഹുഷസ്യ മഹാത്മാനം പിതരം യം പ്രചക്ഷതേ। സ തേഷു വര്ത്തതേ സമ്യഗ് ധര്മശീലോ മഹീപതിഃ। ആയുരാരോഗ്യമത്യുഗ്രം തസ്മിന് സ നരസത്തമഃ
നഹുഷന്റെ മഹാത്മാവായ പിതാവെന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന രാജാവ് അവിടെയുണ്ട്. ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ആ രാജാവ് ദീർഘായുസ്സും ഉജ്ജ്വലമായ ആരോഗ്യമുമുള്ളവനാണ്, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
സാന്ത്വയിത്വാ ച രാജാനം തതോ ബ്രഹ്മവിദാം വരാഃ। സത്രമാരേഭിരേ കര്ത്തും യഥാവദ്ധര്മഭൂതയേ
രാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ ധർമ്മം നിലനിൽക്കാൻ യഥാവിധി യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു.
ബഭൂവ സത്രം തത്തേഷാം ബഹ്വാശ്ചര്യം മഹാത്മനാമ്। വിശ്വം സിസൃക്ഷമാണാനാം പുരാ വിശ്വസൃജാമിവ
അവരുടെ ആ യജ്ഞം അത്ഭുതകരവും മഹത്തായതുമായിരുന്നു. ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച സ്രഷ്ടാക്കളെപ്പോലെയായിരുന്നു അവർ.
വൈഖാനസൈഃ പ്രിയസഖൈര്വാലഖില്യൈര്മരീചികൈഃ। അന്യൈശ്ച മുനിഭിര്ജുഷ്ടം സൂര്യവൈശ്വാനരപ്രഭൈഃ
വൈഖാനസന്മാർ, പ്രിയസുഹൃത്തുക്കൾ, വാലഖില്യന്മാർ, മരീചികന്മാർ, മറ്റു മുനികൾ, സൂര്യനും അഗ്നിയും പോലെയുള്ള പ്രകാശത്തിൽ അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.
പിതൃദേവാപ്സരഃസിദ്ധൈര്ഗന്ധര്വോരഗചാരണൈഃ। സമ്ഭാരൈസ്തു ശുഭൈര്ജുഷ്ടം തൈരേവേന്ദ്രസദോ യഥാ
പിതൃദേവന്മാർ, അപ്പ്സരസ്സുകൾ, സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, നാഗന്മാർ, ചരണമാർ എന്നിവരും, ശുഭമായ സമഗ്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ഇന്ദ്രന്റെ സഭയെപ്പോലെ അവിടെ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്നു.
സ്തോത്രസത്രഗ്രഹൈര്ദേവാന് പിതൃന് പിത്ര്യൈശ്ച കര്മഭിഃ। ആനര്ചുശ്ച യഥാജാതി ഗന്ധര്വാദീന് യഥാവിധി
സ്തോത്രങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് അവർ ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും യഥാവിധി ആരാധിച്ചു. ഗന്ധർവന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും ക്രമപ്രകാരം ആദരിച്ചു.
ആരാധയിതുമിച്ഛന്തസ്തതഃ കര്മാന്തരേഷ്വഥ। ജഗുഃ സാമാനി ഗന്ധര്വാ നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ
അവിടെ ആരാധന നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, ഗന്ധർവന്മാർ സാമഗാനങ്ങൾ പാടുകയും, അപ്സരസ്സുകൾ കൂട്ടമായി നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
വ്യാജഹുര്മുനയോ വാചം ചിത്രാക്ഷരപദാം ശുഭാമ്। മന്ത്രാദിതത്ത്വവിദ്വാംസോ ജഗദുശ്ച പരസ്പരമ്
മന്ത്രാദി സത്യങ്ങൾ അറിയുന്ന മഹർഷികൾ മനോഹരമായ വാക്കുകളും ശുഭമായ ആശംസകളും പരസ്പരം പറഞ്ഞു.
വിതണ്ഡാവചനാശ്ചൈകേ നിജഘ്നുഃ പ്രതിവാദിനഃ। ഋഷയസ്തത്ര വിദ്വാംസഃ സാങ്ഖ്യാര്ഥന്യായകോവിദാഃ
അവിടെ സംഖ്യശാസ്ത്രത്തിലും തർക്കശാസ്ത്രത്തിലും നിപുണരായ ചില ഋഷികൾ തർക്കംപോലുള്ള വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് എതിരാളികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.
ന തത്ര ദുരിതം കിംചിദ്വിദധുര്ബ്രഹ്മരാക്ഷസാഃ। ന ച യജ്ഞഹനോ ദൈത്യാ ന ച യജ്ഞമുഷോഽസുരാഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മരാക്ഷസുകൾ ഒരു ദോഷവും ചെയ്തില്ല; ദൈത്യന്മാർ യാഗം നശിപ്പിച്ചില്ല; അസുരന്മാർ യാഗം മോഷ്ടിച്ചില്ല.
പ്രായശ്ചിത്തം ദുരിഷ്ടം വാ ന തത്ര സമജായത। ശക്തിപ്രജ്ഞാ ക്രിയായോഗൈര്വിധിരാസീത് സ്വനുഷ്ഠിതഃ
അവിടെ പ്രായശ്ചിത്തമോ ദുഷ്കൃത്യമോ ഉണ്ടായില്ല; കഴിവും ജ്ഞാനവും ശരിയായ പ്രവർത്തിയും കൊണ്ടു യജ്ഞം നിർവഹിക്കപ്പെട്ടു.
ഏവം വിതേനിരേ സത്രം ദ്വാദശാബ്ദം മനീഷിണഃ। ഭൃഗ്വാദ്യാ ഋഷയോ ധീരാ ജ്യോതിഷ്ടോമാന് പൃഥക് പൃഥക്। ചക്രിരേ പൃഷ്ഠഗമനാന് സര്വാനയുതദക്ഷിണാന്
ഇങ്ങനെ ഭൃഗു മുതലായ ധീരന്മാരായ ഋഷികൾ പന്ത്രണ്ടു വർഷം നീണ്ടു നിന്ന സത്രയാഗം നടത്തി, ഓരോരുത്തരും വേറേ വേറേ ജ്യോതിഷ്ടോമയാഗങ്ങൾ അനേകം ദാനങ്ങൾ നൽകി നിർവഹിച്ചു.
സമാപ്തയജ്ഞാസ്തേ സര്വേ വായുമേവ മഹാധിപമ്। പപ്രച്ഛുരമിതാത്മാനം ഭവദ്ഭിര്യദഹം ദ്വിജാഃ। പ്രണോദിതശ്ച വംശാര്ഥം സ ച താനബ്രവീത്പ്രഭുഃ
യജ്ഞം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള എല്ലാവരും മഹാദേവനായ വായുവിനോട്, 'ഭവാന്റെ പ്രേരണയാൽ വംശത്തിനായി ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു,' എന്ന് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ ആ പ്രഭു അവർക്കു ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ശിഷ്യഃ സ്വയമ്ഭുവോ ദേവഃ സര്വപ്രത്യക്ഷദൃഗ്വശീ। അണിമാദിഭിരഷ്ടാഭിരൈശ്വര്യൈര്യഃ സമന്വിതഃ
സ്വയംഭുവായ ദേവന്റെ ശിഷ്യൻ, എല്ലാം നേരിട്ട് കാണുന്നവൻ, അണിമ തുടങ്ങിയ എട്ട് മഹാശക്തികൾ ഉള്ളവൻ, അവൻ ആണ്.