യദുവംശസമുദ്ദേശോ ഹൈഹയസ്യ ച വിസ്തരഃ। ക്രോഷ്ടോരനന്തരം ചോക്തസ്തഥാ വംശസ്യ വിസ്തരഃ
യദുവംശത്തിന്റെ കഥയും, ഹൈഹയരുടെ വിശദമായ ചരിത്രവും, ക്രോഷ്ടുവിന് ശേഷം വംശത്തിന്റെ വർദ്ധനയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ജ്യാമഘസ്യ ച മാഹാത്മ്യം പ്രജാസര്ഗശ്ച കീര്ത്ത്യതേ। ദേവാവൃധസ്യ ത്വര്കസ്യ വൃഷ്ടേശ്ചൈവ മഹാത്മനഃ
ജ്യാമഘന്റെ മഹത്വവും, ജീവികളുടെ സൃഷ്ടിയും, ദേവാവൃദ്ധൻ, അർക്കൻ, മഹാത്മാവായ വൃഷ്ടി എന്നിവരുടെ കഥകളും ഇവിടെ പറയുന്നു.
അത്രിമിത്രാന്വയശ്ചൈവ വിഷ്ണോര്ദ്ദിവ്യാഭിശംസനമ്। വിവസ്വതോഽഥ സംപ്രാപ്തിര്മണിരത്നസ്യ ധീമതഃ
അത്രി, മിത്രൻ എന്നിവരുടെ വംശവും, വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യസ്തുതിയും, വിവസ്വാൻ്റെ പുത്രനായ മണിരത്നന്റെ വരവുമാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്.
യുധാ ജിതഃ പ്രജാസര്ഗഃ കീര്ത്ത്യതേ ച മഹാത്മനഃ। കീര്ത്ത്യതേ ചാന്വയഃ ശ്രീമാന് രാജര്ഷേര്ദേവമീഢുഷഃ
യുധാജിത് എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയും, രാജർഷിയായ ദേവമീഢുഷന്റെ മഹിമയുള്ള വംശവും ഇവിടെ വിശദമായി പറയുന്നു.
പുനശ്ച ജന്മ ചാപ്യുക്തം ചരിതഞ്ച മഹാത്മനഃ। കംസസ്യചാപി ദൌരാത്മ്യമേകാന്തേന സമുദ്ഭവഃ
പുനരായും മഹാത്മാവിന്റെ ജനനവും പ്രവർത്തികളും, കംസന്റെ അത്യന്തം ദുഷ്ടതയും അതുല്യമായ ജനനവും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വാസുദേവസ്യ ദേവക്യാം വിഷ്ണോര്ജ്ജന്മ പ്രജാപതേഃ। വിഷ്ണോരനന്തരഞ്ചാപി പ്രജാസര്ഗോപവര്ണനമ്
വസുദേവനും ദേവകിയുടെയും മകനായി പ്രജാപതിയായ വിഷ്ണുവിന്റെ ജനനവും, അതിനുശേഷം വിഷ്ണു സൃഷ്ടിച്ച ജീവികളും വിശദമായി പറയുന്നു.
ദൈവാസുരേ സമുത്പന്നേ വിഷ്ണുനാ സ്ത്രീവധേ കൃതേ। സംരക്ഷതാ ശക്രവധം ശാപഃ പ്രാപ്തഃ പുരാ ഭൃഗോഃ। ഭൃഗുശ്ചോത്ഥാപയാമാസ ദിവ്യാം ശുക്രസ്യ മാതരമ്
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടന്നപ്പോൾ, വിഷ്ണു ഒരു സ്ത്രീയെ കൊല്ലുകയും, ഇന്ദ്രനെ രക്ഷിക്കുമ്പോൾ ഭൃഗുവിൽ നിന്ന് ശാപം ലഭിക്കുകയും, ഭൃഗു ശുക്രന്റെ ദിവ്യമായ മാതാവിനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ദേവാനാമസുരാണാം ച സംഗ്രാമാ ദ്വാദശായുതാഃ। നാരസിംഹപ്രഭൃതയഃ കീര്ത്ത്യന്തേ പ്രാണനാശനാഃ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ നരസിംഹൻ മുതലായവരെ ഉൾപ്പെടുത്തി നടന്ന പന്ത്രണ്ടായിരം യുദ്ധങ്ങൾ, ജീവന്മാരുടെ നാശം വരുത്തിയവ, ഇവിടെ വിശദമായി പറയുന്നു.
ശുക്രേണാരാധനം സ്ഥാണോര്ധീരേണ തപസാ കൃതമ്। വരദാനപ്രലുബ്ധേന യത്ര ശര്വസ്തവഃ കൃതഃ। അനന്തരം വിനിര്ദിഷ്ടം ദേവാസുരവിചേഷ്ടിതമ്
ശുക്രൻ ദൃഢമായ തപസ്സിലൂടെ ശിവനെ ആരാധിക്കുകയും, വരദാനത്തിന് ആകർഷിതനായി ശർവന്റെ സ്തുതി പാടുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും പ്രവർത്തികൾ വിവരിക്കുന്നു.
ജയന്ത്യാ സഹ സക്തേ തു യത്ര ശുക്രേ മഹാത്മനി। അസുരാന്മോഹയാമാസ ശുക്രരൂപേണ ബുദ്ധിമാന്। ബൃഹസ്പതിസ്തു താന് ശുക്രഃ ശശാപ സുമഹാദ്യുതിഃ
ജയന്തിയോടൊപ്പം ചേർന്ന് മഹാത്മാവായ ശുക്രൻ, ശുക്രന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അസുരന്മാരെ വഞ്ചിച്ചു; പിന്നീട് ബൃഹസ്പതി അതീവ പ്രകാശത്തോടെ അവരെ ശുക്രൻ എന്ന നിലയിൽ ശപിച്ചു.
ഉക്തം ച വിഷ്ണുമാഹാത്മ്യം വിഷ്ണോര്ജന്മാദിശബ്ദനമ്। തുര്വസുഃ ശുക്രദൌഹിത്രോ ദേവയാന്യാം യദോരഭൂത്। അനുര്ദ്രുഹ്യുസ്തഥാ പൂരുര്യയാതിതനയാ നൃപാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ മഹത്വവും ജനനാദി കാര്യങ്ങളും ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചു. ശുക്രന്റെ മകനായ യദുവിനും ദേവയാനിക്കും ജനിച്ചതു തുര്വസു. അതുപോലെ അനു, ദ്രുഹ്യു, പുരു എന്നിങ്ങനെ യയാതിയുടെ പുത്രന്മാരും രാജാക്കളുമായിരുന്നു.
അത്ര വംശ്യാ മഹാത്മാനസ്തേഷാം പാര്ഥിവസത്തമാഃ। കീര്ത്യന്തേ ദീര്ഘയശസോ ഭൂരിദ്രവിണതേജസഃ
ഇവരുടെ വംശജന്മാർ മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു; അവർ ദീർഘകാലം പ്രശസ്തിയും സമ്പത്തും ശക്തിയും ഉള്ളവർ ആയിരുന്നു.
കുശികസ്യ ച വിപ്രര്ഷേഃ സമ്യഗ്യോ ധര്മസംശ്രയഃ। ബാര്ഹസ്പത്യന്തു സുരഭിര്യത്ര ശാപമിഹാനുദത്
കുശികൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണമഹർഷിയുടെ വംശം ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതായിരുന്നു. ബൃഹസ്പതിയുടെ സന്തതികളിൽ, ഇവിടെ സുരഭി ശാപം നീക്കി.
കീര്ത്തനം ജഹ്നുവംശസ്യ ശന്തനോര്വീര്യശബ്ദനമ്। ഭവിഷ്യതാം തഥാ രാജ്ഞാമുപസംഹാരശബ്ദനമ്
ജഹ്നുവംശത്തിന്റെ കഥയും ശാന്തനുവിന്റെ വീര്യവും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു. ഭാവിയിൽ വരാനിരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരുടെയും അവരുടെ വംശാവലിയുടെ സമാപനവും വിവരിക്കുന്നു.
അനാഗതാനാം സപ്താനാം മനൂനാം ചോപവര്ണനമ്। ഭൌമസ്യാന്തേ കലിയുഗേ ക്ഷീണേ സംഹാരവര്ണനമ്
ഇനിയും വരാനിരിക്കുന്ന ഏഴു മനുക്കളെപ്പറ്റിയും, ഭൂമിയിലെ കാലാവസാനത്തിൽ, കലിയുഗം തീർന്നപ്പോൾ സംഹാരത്തിന്റെ വിവരണവും ഇവിടെ ഉണ്ട്.
പരാര്ദ്ധപരയോശ്ചൈവ ലക്ഷണം പരികീര്ത്ത്യതേ। ബ്രഹ്മണോ യോജനാഗ്രേണ പരിമാണവിനിര്ണയഃ
ഒരു മഹായുഗത്തിന്റെ രണ്ട് പകുതികളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അളവ് യോജന എന്ന അളവിൽ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
നൈമിത്തികഃ പ്രാകൃതികസ്തഥൈവാത്യന്തികഃ സ്മൃതഃ। ത്രിവിധഃ സര്വ ഭൂതാനാം കീര്ത്ത്യതേ പ്രതിസഞ്ചരഃ
സകല ജീവജാലങ്ങളുടെയും ത്രിവിധ സംഹാരങ്ങൾ — നൈമിത്തികം, പ്രകൃതികം, അത്യന്തികം — ഇവയെല്ലാം ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനാവൃഷ്ടിര്ഭാസ്കരാച്ച ഘോരഃ സംവര്ത്തകോഽനലഃ। മേഘോ ഹ്യേകാര്ണവം വായുസ്തഥാ രാത്രിര്മഹാത്മനഃ
ഭയങ്കരമായ സംവർത്തകാഗ്നി, സൂര്യന്റെ വരൾച്ച, മേഘം, ഏകാർണവം, വായു, മഹാത്മാവിന്റെ മഹാറാത്രി — ഇവയെല്ലാം ഇവിടെ പറയുന്നു.
സംഖ്യാലക്ഷണമുദ്ദിഷ്ടം തതോ ബ്രാഹ്മം വിശേഷതഃ। ഭൂരാദീനാം ച ലോകാനാം സപ്താനാമുപവര്ണനമ്। കീര്ത്ത്യന്തേ ചാത്ര നിരയാഃ പാപാനാം രൌരവാദയഃ
സംഖ്യയും ലക്ഷണവും പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനെക്കുറിച്ചും, ഭൂ മുതലായ ഏഴു ലോകങ്ങളുടെ വിവരണവും, പാപികൾക്ക് ഉള്ള രൗരവാദി നരകങ്ങളും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മലോകോപരിഷ്ടാത്തു ശിവസ്യ സ്ഥാനമുത്തമമ്। യത്ര സംഹാരമായാന്തി സര്വഭൂതാനി സംക്ഷയേ
ബ്രഹ്മലോകത്തിന് മുകളിലായി ശിവന്റെ പരമോന്നതമായ സ്ഥലം ഉണ്ട്; സംഹാരസമയത്ത് എല്ലാ ജീവികളും അവിടെ എത്തുന്നു.
സര്വേഷാം ചൈവ സത്ത്വാനാം പരിണാമവിനിര്ണയഃ। ബ്രഹ്മണഃ പ്രതിസംസര്ഗേ സര്വസംഹാരവര്ണനമ്
എല്ലാ ജീവികളുടെ പരിവർത്തനവും, ബ്രഹ്മാവുമായി സംയുക്തമായപ്പോൾ സമ്പൂർണ്ണ സംഹാരത്തിന്റെ വിവരണവും ഇവിടെ ഉണ്ട്.
അഷ്ടരൂപ്യമതഃ പ്രോക്തം പ്രാണസ്യാഷ്ടകമേവ ച। ഗതിശ്ചോര്ധ്വമധശ്ചോക്താ ധര്മാധര്മസമാശ്രയാത്
എട്ടു രൂപങ്ങളെയും പ്രാണന്റെ എട്ടു ഭാഗങ്ങളെയും വിശദീകരിക്കുന്നു. ധർമ്മം അഥവാ അധർമ്മം അനുസരിച്ച് ഉയർന്ന വഴിയും താഴ്ന്ന വഴിയും പറയുന്നു.
കല്പേ കല്പേ ച ഭൂതാനാം മഹതാമപി സംക്ഷയഃ। പ്രസംഖ്യായ ച ദുഃഖാനി ബ്രഹ്മണശ്ചാപ്യനിത്യതാ
ഓരോ കല്പത്തിലും വലിയ ജീവികളും നശിക്കുന്നു; ദുഃഖങ്ങളുടെ എണ്ണവും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനിത്യതയും ഇവിടെ പറയുന്നു.
ദൌരാത്മ്യം ചൈവ ഭോഗാനാം പരിണാമവിനിര്ണംയഃ। ദുര്ലഭത്വം ച മോക്ഷസ്യ വൈരാഗ്യാദ്ദോഷദര്ശനമ്
ഭോഗങ്ങളുടെ ദുർഗതി അവയുടെ പരിവർത്തനത്തിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. മോക്ഷം എത്ര അപൂർവ്വമാണെന്നും, വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ ദോഷങ്ങൾ കാണിക്കുന്നതുമാണ്.
വ്യക്താവ്യക്തം പരിത്യജ്യ സത്ത്വം ബ്രഹ്മണി സംസ്ഥിതമ്। നാനാത്വദര്ശനാച്ഛുദ്ധം തതസ്തദഭിവര്ത്തതേ
പ്രത്യക്ഷവും അപ്രത്യക്ഷവുമായതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, ബ്രഹ്മണിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സത്ത്വം ശുദ്ധമാണ്; ഭേദം കാണാത്തതിനാൽ അതിൽ ലയിക്കുന്നു.
തതസ്താപത്രയാതീതോ നീരൂപാഖ്യോ നിരഞ്ജനഃ। ആനന്ദോ ബ്രഹ്മണഃ പ്രോക്തോ ന ബിഭേതി കുതശ്ചന
അപ്പോൾ താപത്രയങ്ങൾ അതിജയിച്ച്, രൂപരഹിതനും മലിനതയില്ലാത്തതുമായ ബ്രഹ്മാനന്ദം ലഭിക്കുന്നു; അതിന് എവിടെയും ഭയം ഇല്ല.
കീര്ത്ത്യതേ ച പുനഃ സര്ഗോ ബ്രഹ്മണോഽന്യസ്യ പൂര്വവത്। കീര്ത്ത്യതേ ഋഷിവംശശ്ച സര്വപാപപ്രണാശനഃ
പുനരായും മറ്റൊരു ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയും മുൻപുപോലെ വിവരിക്കുന്നു; എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന ഋഷിവംശവും പറയുന്നു.
ഇതി കൃത്യസമുദ്ദേശഃ പുരാണസ്യോപവര്ണിതഃ। കീര്ത്ത്യന്തേ ജഗതോ ഹ്യത്ര സര്വപ്രലയവിക്രിയാഃ। പ്രവൃത്തയശ്ച ഭൂതാനാം നിവൃത്തീനാം ഫലാനി ച
ഇങ്ങനെ പുരാണത്തിലെ വിഷയങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത വിവരണം നൽകി. ലോകത്തിന്റെ എല്ലാ പ്രളയപരിണാമങ്ങളും, ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും നിവൃത്തിയും ഫലങ്ങളും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
പ്രാദുര്ഭാവോ വസിഷ്ഠസ്യ ശക്തേര്ജന്മ തഥൈവ ച। സൌദാസാന്നിഗ്രഹസ്തസ്യ വിശ്വാമിത്രകൃതേന ച
വസിഷ്ഠന്റെ പ്രത്യക്ഷതയും, ശക്തിയുടെ ജനനവും, സൌദാസനെ അവൻ കീഴടക്കിയതും, വിശ്വാമിത്രനും അതു ചെയ്തതും ഇവയെല്ലാം സംഭവിച്ചു.
പരാശരസ്യ ചോത്പത്തിരദൃശ്യത്വം യഥാ വിഭോഃ। ജജ്ഞേ പിതൄണാം കന്യായാം വ്യാസശ്ചാപി യഥാ മുനിഃ
പരാശരന്റെ ഉത്ഭവവും, ഭഗവാന്റെ അദൃശ്യതയും, പിതൃകളുടെ മകളിൽ നിന്ന് വ്യാസൻ ജനിച്ച് മഹർഷിയായതും എങ്ങനെയെന്ന് വിവരിക്കുന്നു.